Dit portret van Frank Zappa blijft trouw aan de persoon in plaats van de legendarische muzikant, maar stelt zich alsnog mateloos bewonderend op. Daardoor blijft het beeld van de ongenaakbare genie rondwaren, ook als Zappa’s minder florissante kanten voorbij komen.

Zappa van Alex Winter laat de man zelf vaak het woord voeren in een gigantische collectie niet eerder vertoond beeldmateriaal uit het archief van de familie. Van zijn laatste optreden in Tsjechië, gaan we terug naar Zappa’s vroege jeugd waarin hij sciencefictionfilmpjes in elkaar knutselde en oude bluesplaten luisterde bij Don Van Vliet (Captain Beefheart). Als frontman van de band The Mothers of Invention bleek Zappa een vreemde eend in de bijt binnen de opkomende tegencultuur van de jaren zestig. Het debuutalbum Freak Out! uit 1966 geldt als pionierswerk, waar de studio een instrument werd en popdeuntjes botsen met de muziek van componisten als Edgar Varèse. Een startsein voor een rijke carrière waarin Zappa na het opheffen van de Mothers solo rondtoerde met een snel roterende groep musici en vaak satirische composities uitvoerde, van progressive rock tot jazz fusion met uitstapjes naar orkestrale muziek.
Zijn oeuvre lijkt soms echter bijzaak in de documentaire, want de muziekhistorische context blijft summier. Freak Out! ontvangt de meeste aandacht, maar geen vergelijkingen over de studio als instrument met bijvoorbeeld The Fugs. De albumhoezen vliegen voorbij op weg naar de gasten of fragmenten van Zappa zelf. Meer dan om de componist draait het om de bandleider, vader, echtgenoot, ondernemer of vriend, voor zover men over vriendschap kan spreken bij een man die volledig is geabsorbeerd door zijn werk. Iemand duidt dat als: hij was niet je vriend, maar hij bleef je wel trouw als hij je mocht.
Dankzij dit soort openheid van intimi, zoals weduwe Gail en voormalig bandleden, schuwt de film de mindere kanten van Zappa’s eigengereide houding niet. Zijn muzikanten blijken vooral een bron van frustratie omdat zij zelden een op een zijn ideeën omzetten in muziek. Tijdens het toeren grossiert hij in romantische escapades en dochter Moon Unit krijgt alleen echt contact als ze samen met hem werkt aan Valley Girl, wat Zappa’s grootste hit zou worden.
Maar van gitarist Steve Vai tot Alice Cooper blijft de bewondering voor het muzikale genie overeind. Exemplarisch daarvoor geeft percussioniste Ruth Underwood een bevlogen uitvoering van een van Zappa’s ingewikkeldste pianocomposities voor de documentairecrew. Een stuk zo ongrijpbaar als de legende zelf. Met Zappa zoveel aan het woord in homevideo’s of interviews schept de film een beeld waar Zappa zelf zich vermoedelijk in zou kunnen vinden. Producent Brian Eno sprak ooit over de ‘scenius’ die hun prestaties binnen de artistieke gemeenschap maken. Zappa gaat voor een klassieker beeld van de eenzame excentrieke ‘genius’, waar documentaires over artiesten wel vaker in vervallen.
Maar van magnum opus Burnt Weeny Sandwich (1970) tot zijn politieke activisme tegen censuur (plus een korte deelname aan de presidentsverkiezingen) en vernuftig de commercie op gepaste afstand van zijn artistieke aspiraties houden: zijn autonomie inspireert wel. Zappa, die een uitgesproken hekel had aan hippies, nooit drugs gebruikte en hetzelfde eiste van zijn muzikanten, leek meer tegencultuur dan de tegencultuur zelf.
Zijn vrijgevochten denken en ondernemerschap gekoppeld aan weergaloze muzikale meesterwerken schenken accuraat of niet een voorbeeld om naar toe te werken, ook al mythologiseert Zappa het idee van het eenzame genie.