Nu aan het lezen:

Vox Lux

Vox Lux

Vox Lux is een film over transformatie. Van een vrouw en van een wereld. Over geboorte en wedergeboorte en wat daarbij verloren raakt. De film opent in 1999 met een ijzersterke proloog, waarin luid de echo’s klinken van de Columbine schoolschietpartij van dat jaar. Er is zelfs een shot waarin een jongen zich uit een raam laat vallen, precies zoals een van de bekende nieuwsbeelden van die dag. Een shot dat niet zozeer een poging tot authenticiteit lijkt, maar benadrukt hoe we dit soort gebeurtenissen herinneren aan de hand van beelden. Een soort beelden dat bijna iconische waarde krijgt en waar Brady Corbet, de acteur die in 2015 indrukwekkend debuteerde als regisseur met Childhood of a Leader, nog vaker naar zal verwijzen in zijn tweede speelfilm.

Celeste (Raffey Cassidy), die bij de schietpartij ernstig gewoond raakt, doorstaat een lange revalidatie. Al weet ze het zelf nog niet, hier zien we de geboorte van haar verhaal als popzangeres: de feniks die herrees uit de as. Het is de paradox die Corbet opwerpt. Het succes van het merk Celeste de popster rust op de instandhouding van dat narratief, het narratief van het trauma. Maar datzelfde trauma fragmenteert Celeste’s eigen verhaal, haar identiteit. Het is een onmogelijke gespletenheid die zich vertaalt in het personage, maar ook in de vertelstructuur van de film, die in twee helften uiteenvalt.

Want na het herstel van Celeste en eerste successen in de muziekwereld springen we pakweg vijftien jaar door de tijd en de vrouw die we dan zien (gespeeld door Natalie Portman) is een ongenaakbare popster waarvan niet duidelijk is waar haar eigen ik ophoudt en het imago begint. Op het eerste oog is ze zelfverzekerd, iemand die de scherven heeft opgeraapt en aaneen gelijmd. Het is moeilijk in haar nog sporen van de bedeesde, jonge Celeste te ontdekken. Maar wie iets langer kijkt ziet dat het een knip-en-plakwerk is vol hiaten, provisorisch gedicht, zoals je met een lap stof een gat in een spijkerbroek afdekt.

In het eerste deel van de film brengt Corbet ons dicht bij Celeste. De film volgt haar eerste stappen in de muziekwereld, stappen die ze zet als een jong hertje met trillende benen en grote ogen. We zien de eerste fase van de transformatie. Toch voelt de overgang naar het tweede deel als een harde, wanneer we plots op afstand worden gezet door de vrouw die ze geworden is. Portman speelt haar met geaffecteerde maniertjes en een vet aangezet Staten Island-accent in lange scènes die soms niet echt ergens heen lijken te leiden. Het is een frustrerend deel, maar juist daarin zit ook een spiegel. Want waarom verwachten we generositeit van iemand die zoveel verloren heeft? De vaste waardes door die twee delen heen zijn haar manager (heerlijke rol van Jude Law) en haar zus Eleanor (Stacy Martin). Zij vormen voor Celeste de navelstreng die haar bindt aan haar verleden en haar daardoor tegelijk pijnigt en troost.

Dat in tweeën uiteen vallen van de film is vergelijkbaar met een andere film over trauma: Mulholland Drive van David Lynch. Hoewel de wijze waarop verschilt. Lynch’ film splijt open, Vox Lux lijkt zich van zichzelf af te keren. Maar in beide films wemelt het tweede deel van echo’s aan het eerste deel. Acteurs die terugkeren in andere rollen, situaties die zich herhalen. Alsof de spoken van het verleden zich in een ander jasje gehuld hebben. Het toont hoe een trauma steeds opnieuw de kop opsteekt. Cameraman Lol Crawley vertaalt dat ook naar de cinematografie van de film. Camerabewegingen worden herhaald, zoals een laag over de weg razend camerastandpunt dat meerdere keren terugkomt.

Nog iets dat de film gemeen heeft met Mulholland Drive is de centrale vraag wie controle, zeggenschap heeft over het verhaal dat verteld wordt. Dat wordt in Vox Lux versterkt door de voice-over van Willem Dafoe, die het verhaal van Celeste op een bijna sprookjesachtige toon vertelt. Zijn woorden geven (of suggereren) politieke en maatschappelijke context, geven een logica aan gebeurtenissen die geen logica kennen, causaliteit aan toevalligheden. En vooral roept die voice-over dus de vraag op wie de eigenaar is van Celeste’s verhaal. Onder haar stekelige exterieur zit een wanhopig vastklampen aan de fragmenten van wie ze is. En dat is precies waar een trauma om draait, dat verlies van controle over je eigen verhaal en hoe alles rond je je tegelijk steeds aan dat verhaal herinnert.

Maar het is ook een vraag die je überhaupt kunt stellen bij grote popsterren. Wie vertelt hun verhaal, wie bepaalt hun identiteit? Daarin herinnert de film dan weer aan Peter Watkins Privilege, over een superster die een marionet blijkt van de autoriteiten die hem gebruiken om de Britse jeugd te manipuleren. Van het aanzetten tot het eten van meer appels om een nijpend appeloverschot te verhelpen tot het zich aansluiten bij de christelijke kerk. Die film was ook heel erg een weerslag van zijn tijd, zoals Vox Lux dat ook is. De film is als een snelkookpan waarin de ingrediënten die deze tijd gevormd hebben zijn gestopt. ‘When I thought about the last 20 years, that’s what I would remember: terrorist attacks, mass shootings, and popular culture’, zegt Corbet in een interview met Film Comment.

Zoals de digitale revolutie een informatiestroom heeft gecreëerd die alles aan elkaar gelijkstelt – goed en slecht nieuws, groot en onbeduidend – zo stelt ook Corbet in Vox Lux die elementen gelijk aan elkaar. Een terroristische aanslag op een strand wordt met eenzelfde gevoel voor ritme en visuele impact gefilmd als een videoclip van Celeste of een lang uitgesponnen scène in een café tussen Celeste en haar dochter. Subtiel is de regie van Corbet niet, maar er zit een radicaliteit in de wijze waarop hij die grote gebaren, het operateske omarmt. Het maakt dat de film steeds aan je grip ontsnapt, ondanks dat, zoals Corbet in hetzelfde interview opmerkt ‘it’s so about what it’s about.’ Het maakt Vox Lux pretentieus en tegelijk ook niet. Het is een film die al zijn kaarten op tafel legt en toch ongrijpbaar blijft. Die tegen de haren instrijkt om je dan plots even in complete vervoering te brengen.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Redacteur bij Cine, schrijft daarnaast ook nog onder meer over film bij Biosagenda.nl en over theater bij Theaterkrant.nl. Daalt graag af naar de obscure krochten van cinema en houdt bijna net zoveel van slechte sciencefiction als van goede sciencefiction.

Typ en klik enter om te zoeken