Nu aan het lezen:

Sunset

Sunset

‘The lamps are going out all over Europe; we shall not see them lit again in our lifetime.’
Citaat van Edward Grey, de Britse minister van Buitenlandse zaken, op de vooravond van de Eerste Wereldoorlog


Terloops wordt in Sunset, de nieuwe film van László Nemes, een persoon genoemd die voor velen de belichaming zal zijn van een gouden en verloren tijdperk. In de imposante hoedenzaak van de familie Leiter die in het verhaal een centrale rol vervult, wordt een geheime paskamer ontdekt. Het was ooit de ruimte waarin keizerin Elizabeth haar hoeden uitkoos. Wij kennen haar natuurlijk als Sisi en van het zoete geromantiseerde portret dat in de populaire filmtrilogie met Romy Schneider van haar is geschetst.

Het is 1913 en de winkel verwacht hoog bezoek van nieuwe telgen van de Habsburgse dynastie. Tijd om de kamer af te stoffen en in te richten. Maar ondanks al die nostalgische herinneringen aan de sprookjesprinses is er een duistere kant aan haar verhaal. Sisi werd in 1898 omgebracht door een Italiaanse anarchist. Met een vlijmscherpe naald stak hij haar in de borst. Het gebeurde zo snel dat zij in eerste instantie niet door had wat er was gebeurd. De dader kon ontsnappen en de keizerin bezweek later aan haar verwondingen.

Dit soort spanningen tussen het geïdealiseerde beeld dat wij van het Europa van voor de Eerste Wereldoorlog hebben en de schokkende daden die toen regelmatig plaatsvonden, is wat Nemes fascineert. In feite valt zijn film in de lijn van het boek The Vertigo Years: Europe 1900-1914  van historicus Philipp Blom. Hij traceert ook de scheuren in de overmoedige en zelfverzekerde façade van het Europese continent. Blom komt met verrassende feiten zoals de moordpartijen die Ernst August Wagner en Heinz Schmidt in 1913 aanrichtten op Duitse scholen, de sappige schandalen die een Franse hoofdredacteur het leven zouden kosten en geruchten over de bizarre doodsoorzaak van een machtige en decadente Duitse aristocraat. Hij concludeert dat er iets omineus in de lucht hing rond de eeuwwisseling. De tweede helft van de negentiende eeuw werd al gedomineerd door revolutionairen, anarchisten en nationalisten, maar ook door sluwe geheime diensten zoals de Russische Ochrana die dubbelagenten inzette om verwarring te zaaien. Dat nam niet weg dat er geregeld aanslagen werden gepleegd zoals op Sisi. Aristocraten, keizerinnen, journalisten en politici waren hun leven niet zeker.

Het is die dreigende sfeer van samenzweringen en opwellende onrusten die Sunset subtiel weet te vangen aan de vooravond van een immens conflict. Voor Nemes gaat het daarbij net zo goed om de mantel van deftig decorum die alle narigheid toedekt alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Het verhaal draait om Írisz  Leiter (een perfecte Juli Jakab die de gehele film vastberaden voortstuwt). De dochter van de oprichters van de eerdergenoemde hoedenzaak. Zij komt aan in een broeierig Boedapest en wil werken in de prestigieuze winkel. De nieuwe eigenaar en het legertje aan vrouwelijke hoedenverkopers worden overvallen door de plotselinge aanwezigheid van deze jonge dame. Haar ouders stierven toen ze twee was en sindsdien heeft Oszkár Brill (de opvallende Roemeense acteur Vlad Ivanov die eerder in 4 Months, 3 Weeks and 2 Days speelde) de zaak overgenomen.

Brill kan haar geen functie aanbieden en Írisz wordt verzocht om terug te keren naar Triëst waar zij vandaan komt. Haar aanwezigheid in de Hongaarse hoofdstad zet echter verschillende intriges in werking. Haar ouders kwamen om in een brand, maar haar broer schijnt nog te leven. Althans dat hoort zij van een morsige koetsier die haar op een nacht overvalt. Ze ontdekt dat iedereen in de winkel slecht over haar broer spreekt. Hij is een gewelddadige man die gevlucht is na een bloedig incident. Írisz  probeert hem op te sporen, maar komt terecht in een wespennest van complotten en geruchten die ze moeilijk kan ontrafelen. Niets is wat het lijkt en niemand is te vertrouwen.

Nemes ontmaskert geleidelijk de schone schijn van die nette en onschuldige tijd door te laten zien wat er schuil gaat achter elegante hoeden, smetteloze kostuums en sinistere monocles. Het resultaat is bijzonder indrukwekkend en rust op twee pijlers. De ene is de bijna onberispelijke reconstructie van het Boedapest van 1913. Je ziet vaak dat historische drama’s kiezen voor een overdaad aan details die alleen bedoeld zijn om te behagen. Meestal staan die in dienst van een degelijke vorm van escapisme à la Downton Abbey. Een soort ‘vroeger was alles beter’ gevoel dat wordt opgewekt door het recreëren van de look en feel van een vervlogen periode.

Maar het is Nemes’ tweede pijler die de boel doet wankelen. Als kostuumdrama is Sunset tot in de puntjes verzorgd. Dat is echter niet voldoende voor Nemes die niet wil pleasen maar juist wil prangen. Hij verhoogt de inzet met gejaagd camerawerk dat wij kennen van zijn zenuwslopende concentratiekampfilm Son of Saul. In lange claustrofobische tracking shots wordt Írisz gevolgd door een stad die op barsten staat. De focus is volledig op haar en zij is als het oog van de orkaan waar de verschillende personages in accelererende vaart omheen cirkelen.

Írisz ontdekt zo mysterieuze bendes die zinnen op wraak en het gemunt hebben op de adel. Ze komt ook achter lugubere afspraken die Brill heeft gemaakt met een macabere graaf. De hoedenwinkel blijkt een duister geheim te hebben en in een ongemakkelijke scène waarin Írisz voor een aantal mannelijke hoogwaardigheidsbekleders hoeden moet passen, voel je welke kant het opgaat. Toch kiest Nemes ervoor om veel niet te verklaren waardoor de overheersende sfeer schimmig en paranoïde blijft

Wat vooral bewonderenswaardig is aan Sunset is dat de film zo zelfverzekerd is gegrond in een andere tijd en tegelijk zo ongrijpbaar blijft. Het resultaat is een bedwelmende kijkervaring die niet zo afmattend is als Son of Saul, maar evengoed tuurt in een catastrofale historische afgrond. En ondanks die kloof tussen 1913 en het nu snijdt Nemes eigentijdse angsten en onzekerheden aan. Kunnen wij onze machthebbers nog vertrouwen? Wat voor morbide geheimen worden verborgen achter een respectabel publiek imago? En hoe beïnvloedbaar zijn mensenmassa’s in tijden van crisis? Daarmee is Sunset een bijzonder contemporaine film die komende omwentelingen en onlusten lijkt te voorzien vanuit een woelig en onhoudbaar verleden.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Typ en klik enter om te zoeken