Now Reading:

Shell Shock: The Emperor’s Naked Army Marches On

Shell Shock: The Emperor’s Naked Army Marches On

In Eye Filmmuseum is van 22 maart tot en met 22 mei het filmprogramma Shell Shock te zien, waarin de traumatische ervaringen van mensen na een periode van oorlog en geweld centraal staan. Bij Cine besteden we aandacht aan een aantal films die vertoond worden. Elise van Dam schrijft over de intrigerende Japanse documentaire The Emperor’s Naked Army Marches On.

Zijn wangen zijn ingevallen en hij wordt geteisterd door een hardnekkig hoestje, maar Kenzo Okuzaki is onvermoeibaar in zijn strijd om het onrecht dat de Japanse keizer Hirohito zijn onderdanen heeft berokkend over het voetlicht te brengen. Maar wie denkt dat de documentaire The Emperor’s Naked Army Marches On (1987) een portret is van een nobele held op zoek naar waarheid en rechtvaardigheid, komt bedrogen uit. Kazuo Hara’s film is een stuk complexer en ongrijpbaarder dan dat.

Aan het begin van de film wordt in tussentitels de daden opgesomd waar veteraan Okuzaki tot nog toe dertien jaar en negen maanden voor in de gevangenis heeft doorgebracht: van het beramen van een moordaanslag op de premier tot het met een katapult op de keizer afvuren van loodhagel en het verspreiden van pornografische afbeeldingen van de keizer.

Dat hij wrok koestert, is niet onlogisch. Okuzaki vocht tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nieuw-Guinea. Alhoewel, van vechten kwam weinig terecht tijdens het verblijf van het Japanse leger op het eiland in de Grote Oceaan. De Amerikanen hadden succesvol blokkades opgeworpen en daarmee een groot deel van het Japanse garnizoen de pas afgesneden. Dat zat vervolgens met snel uitgeput rakende voorraden vast. Vooruit konden ze niet, terug mochten ze niet. Keizer Hirohito wilde de schaamte van een terugtrekking niet dragen. Een groot deel van het garnizoen kwam om door ziekte en verhongering. Vooral dat laatste bracht menig soldaat tot de grenzen van het bevattelijke en daar voorbij.

Een incident waarbij twee soldaten werden geëxecuteerd drie dagen na het einde van de oorlog vormt de leidraad van Hara’s documentaire. Okuzaki zoekt de commandant en sergeanten op die destijds de opdracht tot executie gaven of uitvoerden en probeert de waarheid uit hen te krijgen. Wisten zij dat de oorlog voorbij was? Waarom werden de twee niet voor de krijgsraad gebracht? Wat was de beschuldiging? De lezingen lopen uiteen. Van desertie tot kannibalisme.

Maar hoe bizar dat incident op zichzelf al is, het is vooral Okuzaki die de aandacht op zich vestigt. De oorlog mag dan veertig jaar voorbij zijn, hij praat alsof de duivel hem nog altijd op de hielen zit; gehaast, struikelend over zijn woorden en gedachten. Soms slaat zijn stem plots over, alsof de woede en pijn als scheuten door zijn spreken schieten. Zijn gesprekspartners laat hij nauwelijks uitpraten en zijn vragen schieten alle kanten op en zijn vaak weinig coherent. Vrijwel alle ontmoetingen beginnen met een uitwisseling van beleefdheden. Er wordt gebogen en handen geschud. Maar in zijn bevragingen gaat Okuzaki frontaal in de aanval en als hij niet de antwoorden krijgt die hij zoekt, knapt er iets in hem.

De eerste keer dat hij een van zijn gesprekspartners (die net als hij allen ver voorbij de zestig zijn en vaak met lichamelijke mankementen kampen) fysiek aanvalt is een schokkend en onwerkelijk moment. Het zal niet de laatste keer zijn. Hara blijft intussen op afstand. Nergens grijpt hij in of bevraagt hij Okuzaki. Je zou zijn aanpak onder de cinéma vérité-stroming kunnen scharen, maar zelden was die term ambivalenter van toepassing. Want juist de waarheid blijkt in The Emperor’s Naked Army Marches On een glibberig, ongrijpbaar en grillig beest.

Het maakt Okuzaki’s missie tot een nooit eindigende kruistocht met obsessieve kanten. Wanneer twee familieleden van de soldaten die hem aanvankelijk vergezellen afhaken, laat hij zonder blikken of blozen twee mensen zich vanaf dat moment voordoen als familieleden. En tegelijk voel je dat geen enkele waarheid voor Okuzaki het sluitstuk zou betekenen. Tekenend is hoe hij vaak zelf de politie belt en tegelijk zijn geweldsuitbarstingen goed praat. Alsof hij beseft dat het een cyclus is waarin hij vastzit en zal blijven zitten. Want er is geen enkel antwoord op zijn vragen, geen enkele feitelijke waarheid, hoe gruwelijk ook, die recht kan doen aan de vernietigende werkelijkheid van veertig jaar terug.

‘Je kunt niet begrijpen hoe ik overleefd heb’, zegt een van de sergeanten. ‘Als het te begrijpen was, hadden we het allemaal overleefd.’ Om te overleven moest je onbevattelijke dingen doen. Dingen die je alleen kunt doen wanneer je er een stuk van je menselijkheid voor opgeeft. En dat geldt dus ook voor Okuzaki, die ook levend uit die hel kwam. En hoewel zijn verhaal onverteld blijft, bevestigt hij in zijn volledige zijn de woorden van de sergeant. Want The Emperor’s Naked Army Marches On is bovenal een portret van een compleet en onherstelbaar gebroken man voor wie de waarheid al lang geen antwoorden meer kan bieden. En al helemaal geen verlossing.

Written by

Redacteur bij Cine, schrijft daarnaast ook nog onder meer over film bij Biosagenda.nl en over theater bij Theaterkrant.nl. Daalt graag af naar de obscure krochten van cinema en houdt bijna net zoveel van slechte sciencefiction als van goede sciencefiction.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Input your search keywords and press Enter.