Nu aan het lezen:

Shell Shock: First Kill

Shell Shock: First Kill

In Eye Filmmuseum is van 22 maart tot en met 22 mei het filmprogramma Shell Shock te zien, waarin de traumatische ervaringen van mensen na een periode van oorlog en geweld centraal staan. Bij Cine besteden we aandacht aan een aantal films die vertoond worden. George Vermij schreef over de duistere kanten van menselijk gedrag die naar boven komen in de confronterende documentaire First Kill.  

‘I went to cover the war and the war covered me.’ bekent Michael Herr in zijn boek Dispatches. In de jaren 60 werd hij door het tijdschrift Esquire eropuit gestuurd om verslag te doen van de situatie in Vietnam. Hij was naar eigen zeggen een ‘nice, middle class jewish boy en geen ‘blood and guts guy.’ Toch werd hij in Vietnam al snel meegezogen in de maalstroom van een complex conflict dat hem aantrok maar uiteindelijk ook afstootte.

Herr had in die tijd een ongekende vrijheid als reporter. Hij reisde het land af en liep mee met soldaten tijdens hun missies waar hij aan den lijve meemaakte wat oorlog echt betekent. Het zijn journalistieke vrijheden die nu op strenge wijze worden ingedamd door de persafdelingen van het Amerikaanse leger. Reporters worden aan het lijntje gehouden, maar toen viel Herr er midden in en die ervaring heeft hem nooit meer losgelaten.

In Coco Schrijbers documentaire First Kill spreekt hij over die tijd en vooral over een ongemakkelijk gevoel dat zijn verblijf in Vietnam aanwakkerde. Hij was zeker niet de enige. Schrijber interviewt ook Amerikaanse veteranen die anders dan Herr geen keuze hadden om alleen maar waar te nemen en volledig werden ondergedompeld in de oorlog.

Maar wat was het toch dat die aardige joodse knul zo aantrok tot Vietnam? ‘I passionately wanted to see the war for complicated reasons of my own.’ vertelt hij. ‘I was drawn to it by very violent and adolescent emotions.’ Ze dreven hem tot een lange en surrealistische trip die in Dispatches wordt beschreven in een bijna hallucinante stijl compleet met gewelddadige visioen, nauwgezette flarden van onbeschrijfelijke chaos en zenuwslopende passages die voelen als een hardnekkige koortsdroom. Het boek leverde Herr een reputatie op als dé chroniqueur van de Vietnamoorlog en daarom werd hij ongetwijfeld gevraagd om als scenarioschrijver mee te werken aan de films Apocalypse Now en Full Metal Jacket.

Herrs diepgaande overpeinzingen vormen in First Kill een mooi contrast met de pijnlijke getuigenissen van de echte ervaringsdeskundigen. Ook haalt Schrijber er de fotograaf Eddie Adams bij die een iconische foto maakte van een geëxecuteerde Viet Cong soldaat. Hij spreekt over die gebeurtenis en hoe het is om tijdens een gevechtssituatie foto’s te maken. Gaandeweg begeven wij ons naar een taboe dat wij liever verzwijgen en dat verhelderd wordt door deze ontboezeming van Herr in Dispatches:

‘You know how it is, you want to look and you don’t want to look. I can remember the strangest feelings I had when I was a kid looking at war photographs in Life, the ones showing dead people or a lot of dead people lying close together in a field or a street, often touching, seeming to hold each other. Even when the picture was sharp and cleanly defined, something wasn’t clear at all, something repressed that monitored the images and withheld their essential information. (…) I didn’t have a language for it then but I remember now the shame I felt, like looking at first porn, all the porn in the world.’

Het is de verboden verleidelijkheid van onvoorstelbare gruwelen waarvan wij weten dat ze slecht zijn. De fascinatie borrelt echter onder de oppervlakte en maakt ons nieuwsgierig. We blijven daarom kijken en in een oorlogssituatie worden we zelfs gedwongen of verleid om mee te doen. Herr praat hier heel open over en zijn zachte bijna geruststellende stem verkondigt verontrustende inzichten die er in Vietnam werden ingestampt.

De veteranen kunnen daar natuurlijk ook over meepraten. Een tunnel rat vertelt openhartig over hoe hij 36 mensen heeft gedood. Hij hield het aantal bij door een oor van zijn slachtoffer af te snijden en aan een grote ring te bewaren. Naarmate het gesprek met Schrijber voortduurt kan hij de gevoelens die hij tijdens gevechtssituaties meemaakte alleen maar vergelijken met seks. Een andere veteraan heeft het over de high van de strijd en het plezier dat hij ondervond als hij iemand om het leven had gebracht. Beelden van het moderne Vietnam flitsen voorbij tijdens deze getuigenissen en tonen de populariteit van het oorlogstoerisme. Jonge Amerikanen kijken aandachtig naar foto’s van verminkte lichamen of wonen een demonstratie bij van akelige booby traps die de Viet Cong gebruikte om Amerikanen toe te takelen.

De betovering is nog niet verdwenen als je die nieuwsgierige blikken ziet. Voor Herr is oorlog daarom niet zozeer een onwerkelijke hel, maar juist een situatie waarin wij geconfronteerd worden met een verdrongen en tijdloos deel van onszelf. Oorlog biedt een oersimpele helderheid: overleven of sterven. Het is de zwarte spiegel van ons collectieve onderbewustzijn waar de ‘real shit is going down’.

Dit soort observaties maken van First Kill een bijzondere documentaire die kritisch ingaat op eenvoudige en afkeurende denkbeelden over oorlog en onze schijnbare vredelievendheid ter discussie stelt. Herr, die helaas in 2016 overleed weet het in deze film als geen ander perfect op te sommen: ‘The fact that one experiences so much beauty and so much pleasure in a situation that is commonly thought of as being unbelievably horrible and ghastly is still a problem for the western mind to deal with.’

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Typ en klik enter om te zoeken