Now Reading:

Scorsese vs Marvel: wat is cinema?

Scorsese vs Marvel: wat is cinema?

Het kan de cinefiel met internettoegang de afgelopen maand niet ontgaan zijn dat allerlei grote regisseurs hun (meestal negatieve) mening over de films van Marvel kenbaar maakten. Aanstichter was Martin Scorsese, die stelde dat die films ‘geen cinema‘ zijn. Middels een stuk in de New York Times gaf hij deze week toelichting op die stelling.

Een veelzeggend citaat: ‘[C]inema was about revelation — aesthetic, emotional and spiritual revelation. It was about characters — the complexity of people and their contradictory and sometimes paradoxical natures, the way they can hurt one another and love one another and suddenly come face to face with themselves.’

Cinema gaat over openbaring, dus. Ik had laatst een openbaring, toen ik Andrei Tarkovsky’s Andrej Roebljov in de bioscoop mocht bewonderen. Een meesterwerk over de verhouding tussen kunst, spiritualiteit en de mens, en een film die ongetwijfeld voldoet aan Scorsese’s definitie van cinema. Bij het verlaten van de zaal hoorde ik mensen mopperen: ‘ik heb geen idee wat ie er nou mee wilde zeggen,’ en ‘ik snap niet waarom die film nou zo godvergeten láng moest zijn.’ (Had je wat beters te doen dan, wilde ik toen zeggen, maar dat deed ik natuurlijk niet.) Ik denk niet dat de mensen die met dergelijke klachten een bioscoopzaal verlaten, een openbaring kregen. Voor een openbaring zijn immers minimaal twee personen nodig: de boodschapper en de toeschouwer. Als de toeschouwer niet gelooft in de boodschap, wordt er in feite niets geopenbaard. De boodschapper zou net zo goed tegen een muur kunnen praten, en zou dan dus geen boodschapper zijn. Zo kan Andrej Roebljov geen cinema zijn wanneer er geen ontvankelijke kijker is.

street toy shanghai iron man action figure figures marvel comics heroes superhero hulk captain america fictional character

Omgekeerd geloof ik, wéét ik, dat er genoeg mensen zijn die bij Marvelfilms wél een openbaring ervaren. Wanneer Linsday Ellis over Guardians of the Galaxy, Vol. 2 een even persoonlijk als kritisch-analystisch video-essay maakt, dan lijkt me duidelijk dat die film cinema is, zoals Scorsese het bedoelt. Die film gaat over personages. Over de complexiteit van mensen, hun tegengestelde en soms paradoxale aard, hoe ze elkaar pijn doen en van elkaar houden en plotseling met zichzelf geconfronteerd worden. Voor wie het wil zien is het er. Zelfs belachelijk slechte films kunnen werken als hoge kunst. Zo is Tommy Wiseau’s The Room een eerlijker en waardevoller verhaal over een falende relatie dan veel ‘betere’ films, en een interessant argument tegen de auteurstheorie. ‘Dat moet je er wel echt in wíllen zien,’ hoor ik de kritische lezer zeggen, maar geldt dat niet voor meer kunst? Toen ik als tiener voor het eerst À bout de souffle zag, verveelde ik me dood. Ik wist niets van de nouvelle vague en was niet bereid iets te zien in die film.

Ik zeg niet dat de gemiddelde Marvelfilm, The Room, À bout de souffle en Andrej Roebljov allemaal dezelfde artistieke waarde hebben voor het medium, maar laten we niet vergeten dat artistieke waarde deels afhankelijk is van het referentiekader van de toeschouwer. Juist daarom deel ik Scorsese’s zorg dat dat referentiekader verkleint. ‘[F]ranchise films are now your primary choice if you want to see something on the big screen,’ zegt hij, en dat soort films ‘are made to satisfy a specific set of demands, and they are designed as variations on a finite number of themes.’ Dat publiek nog steeds behoefte heeft aan volwassen drama en scherpe humor, blijkt uit het feit dat steeds meer franchisefilms ook daarin proberen te voorzien. De meest succesvolle Marvelfilms zijn grappiger dan de superheldenfilms van vroeger en hebben, naast de strijd om de toekomst van het universum, ook complexere en herkenbaardere intermenselijke conflicten. De actieblockbuster moet de geneugten bieden van de drama’s en komedies die hij uit de bioscoop verjaagt. Dat leidt tot angstaanjagende homogenisering van het filmlandschap. En dat probleem lijkt waar het Scorsese vooral om gaat, meer dan die semantische discussie over het begrip cinema.

Toch is dat waar het gesprek regelmatig in vervalt. Dit is wel cinema, dit niet. Men vergeet dan te vaak: cinema speelt zich niet af op het scherm, maar in het oog van de kijker.

Written by

Redacteur bij Cine, Schokkend Nieuws en The Cult Corner. Schrijft ook voor Hard//hoofd. Daarnaast editor en scenarist. Houdt van lange openingstitels.

Input your search keywords and press Enter.