Nu aan het lezen:

Nureyev

Nureyev

Gillende fans in de jaren 60 die bij de backstage-uitgang wachten op hun idool associëren we vaak met popartiesten als The Beatles. Maar toentertijd kreeg ook balletdanser Roedolf Noerejev zo’n onthaal wanneer hij het theater verliet. De documentaire Nureyev, van de Britse regisseurs David en Jacqui Morris, onderstreept dat beeld alleen maar en zet hem neer als een unieke, goddelijke verschijning waar geen andere danser ooit aan heeft kunnen tippen. Maar daarmee schetst de film ook een geïdealiseerd beeld en blijft Noerejev die betoverende danser met maar weinig herkenbare, menselijke eigenschappen.

De documentaire gaat chronologisch door Noerejevs leven, van zijn geboorte in een trein in 1938 tot zijn dood aan aids in 1993. Archiefbeelden van repetities of optredens, waarvan vele nog niet eerder vertoond, dragen het geheel. Ondertussen horen we stemmen van vrienden en bekenden, van zowel opnames van vroeger als van interviews die nu zijn gehouden. Die sprekers komen nooit zelf in beeld: alleen hun stemmen zijn gebruikt terwijl hun naam verschijnt, een keuze waardoor de aandacht altijd naar Noerejev uitgaat, het stralende middelpunt.

Die stemmen wisselen elkaar snel af en het is bijna onmogelijk om bij te houden wie wat zegt. Daardoor is de documentaire een fragmentarische warboel: er klinkt altijd muziek, constant praat er iemand, er is veel tekst om in je op te nemen, terwijl allerlei beelden zich vol beweging aandienen. Vaak zijn het beelden die ook nog eens over elkaar heen zijn gemonteerd: Noerejev lijkt door een Sovjetposter of door het Parijse straatbeeld heen te dansen. De rustigste beelden zijn die van een contemporaine choreografie die ondersteuning moet bieden aan het overige materiaal, maar die vooral uit de toon valt en waarvan de toegevoegde waarde onduidelijk blijft. Al met al is het best vermoeiend om twee uur lang naar zo’n overweldigende ode aan Noerejev te kijken.

Na afloop blijf je bovendien zitten met de vraag of je hem echt hebt leren kennen. Allerlei mensen hebben over hem gesproken, maar hebben ze echt een inkijkje geboden in zijn denken? In interviews komt hij afstandelijk over en de voorgelezen stukken uit zijn memoires zijn mooi, maar doen gepolijst aan. Waar we bijna niets over horen of zien is zijn temperamentvolle, narcistische kant en zijn neiging om zijn frustraties op anderen af te reageren.

Zijn homoseksualiteit komt ook niet expliciet aan bod; er is aandacht voor de vriendschap en rivaliteit tussen hem en mededanser Erik Bruhn, maar nergens wordt de suggestie gewekt dat ze geliefden waren. Zijn andere belangrijke levenspartner Robert Tracy, die zo’n veertien jaar met hem samen was, blijft daarnaast onbenoemd.

De danspartner (en zoals de documentaire suggereert misschien zelfs meer) die de meeste aandacht krijgt is Margot Fonteyn, een twintig jaar oudere ballerina die bijna met pensioen wilde gaan toen Noerejev haar ontmoette. Ze dansten vervolgens vele rollen samen en hun bijzondere band is goed te zien in de opnames van hun optredens. Een aangrijpend moment in de documentaire is dan ook wanneer ze beiden ziek worden (Fonteyn leed aan kanker) en het er moeilijk mee hebben elkaar achteruit te zien gaan.

De documentaire slaagt erin Noerejevs leven in het tijdsbeeld te plaatsen van spanningen tussen het Westen en de Sovjet-Unie. Die laatste was maar al te blij met deze danser die moest tonen wat voor rijke cultuur de Sovjet-Unie voortbracht. Des te zuurder was het toen hij tijdens de West-Europese tournee van zijn dansgezelschap in 1961 weigerde Parijs te verlaten.

Pas rond zijn vijftigste kon hij zijn familie weer opzoeken, evenals zijn oude danslerares, inmiddels in de 100. Dat is een tweede aangrijpend moment: een fragiele, elegante vrouw licht op wanneer ze hem ziet en hij is zichtbaar blij, maar wat het verder met hem doet weten we niet. Dit moment is sprekend voor de wijze waarop de documentaire de danser belicht: de emotie zit vooral in haar, in hoe ze hem vastpakt en naar hem opkijkt, terwijl Noerejev zelf nog steeds die afstandelijke godheid blijft.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken