Nu aan het lezen:

Miles Davis: Birth of the Cool

Miles Davis: Birth of the Cool

Voor wie is de biografische documentaire Miles Davis: Birth of the Cool? Fans leren weinig nieuws en mensen die niet van jazz houden gaan sowieso niet naar een film over de legendarische trompettist — tenzij ze meegesleept worden door een partner die ze wil genezen van hun barbarisme, maar dan zal Stanley Nelsons focusloze film ze waarschijnlijk niet overtuigen.

Met behulp van archiefbeelden en talking heads snelt Nelson in twee uur door het leven en werk van Davis. Filmisch heeft zijn docu weinig om het lijf. Meest opvallende stijlkenmerk zijn de terugkerende collages van uiteenlopende fragmenten, die van elk decennium een tijdsbeeld moeten scheppen. Supersnel gemonteerd, want zo gaat bebop. Vrij ongeïnspireerd, maar het is de enige keer dat Nelson ten minste probeert filmisch te reageren op de muziek. Verder is de film zo letterlijk als maar zijn kan: vertelt iemand dat het album Bitches Brew beelden oproept van een stad vol hoge gebouwen, dan horen we het titelnummer en zien we… een stad vol hoge gebouwen.

Ook inhoudelijk voegt Birth of the Cool weinig toe aan het bestaande discours. ‘Elke keer als je Kind of Blue luistert, hoor je iets nieuws,’ zegt een jazzhistoricus. Dat is zo. Ik heb dat zelf ook een keer gezegd en ik ben geen jazzhistoricus, dus daar zit het probleem: nieuwe inzichten over de muziek hoef je hier niet te verwachten. Ja, Bitches Brew klonk destijds als geen enkele andere plaat; ja, de vier laatste platen die Davis’ kwintet voor Prestige opnam zijn legendarisch; ja, al die dingen je als eerste leert als je je in jazz gaat verdiepen. En weinig meer. Het is aardig levende legendes als Wayne Shorter en Herbie Hancock aan het woord te zien, maar wat ze hier vertellen beklijft niet.

Nu hoeft een muziekdocu je natuurlijk niet per se meer begrip of diepere waardering voor de muziek te geven. Een regisseur kan zich bijvoorbeeld ook richten op de bredere culturele impact van een artiest. Nelson is gespecialiseerd in documentaires over de Afro-Amerikaanse ervaring (onder meer A Place of Our Own (1999), Freedom Riders (2010), The Black Panthers: Vanguard of a Revolution (2015) en eerder dit jaar nog Boss: The Black Experience in Business), dus wellicht verwacht je dat zijn film focust op Davis als uitgesproken anti-racist. Maar ook dit aspect van zijn leven krijgt een oppervlakkige behandeling. Er is een anekdote over de oorspronkelijke hoes van het album Miles Ahead, waarop een witte vrouw staat: ‘What’s that white bitch doing on my album cover?’ zou Davis gezegd hebben toen hij dat zag. Maar wanneer zijn afkeer jegens bepaalde rockbands wordt besproken, horen we opvallend genoeg niets over ras. Tegen het tijdschrift Rolling Stone zei Davis eens: ‘Those bourgeois spades are trying to sing white and the whites are trying to sound colored.’ Zo provocatief laat Nelson hem niet zien: veel verder dan de constatering dat Davis de zwarte identiteit cool maakte komt de film niet.

Een onthullende blik op zijn privéleven dan? Nauwelijks. De film raast door zijn diverse verslavingen en staat even stil bij een aantal geliefden. De geboorte van Davis’ kinderen wordt niet genoemd; opeens zijn ze er, in een anekdote, om vervolgens weer uit de docu te verdwijnen tot ze volwassen zijn. Het meest ontroerend zijn de interviewfragmenten met Davis’ eerste echtgenote, danseres Frances Taylor. Ze werd door hem geslagen en gedwongen haar danscarrière te verruilen voor het fornuis. Toen ze hem verliet, zou hij tegen vrienden gezegd hebben: ‘Whoever gets her is a lucky motherfucker,’ waaraan Taylor met een glimlach toevoegt: ‘He was right.’ Over die relatie had ik graag een documentaire gezien (gelukkig bestaat die, weliswaar vooral talking heads, maar hier gratis te bekijken).

Het probleem van Birth of the Cool is kortom dat de film ons in twee uur álles over Miles Davis wil vertellen. Twee uur is een geschikte lengte voor een documentaire over Bitches Brew; over Davis bij Prestige; over Davis en racisme; over Davis en Taylor. Nelson kiest geen focus. Zijn film kijken is als het lezen van Davis’ Wikipediapagina met een greatest hits-playlist op de achtergrond.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Redacteur bij Cine, Schokkend Nieuws en The Cult Corner. Schrijft ook voor Hard//hoofd. Daarnaast editor en scenarist. Houdt van lange openingstitels.

Typ en klik enter om te zoeken