Nu aan het lezen:

Mean Girls

Mean Girls

In het kader van onze themamaand (vrouwen) leek het me interessant om terug te kijken op Mean Girls uit 2004. Niet alleen mag deze film een moderne klassieker in het genre “tienercomedy” genoemd worden, het heeft ook heel interessante dingen te zeggen over vrouw-zijn. Het script is van Tina Fey, die ermee bewijst een komiek te zijn met goede voelsprieten voor belangrijke sociale thema’s. In Mean Girls komen namelijk veel van de onderwerpen voor die centraal staan in de vierde feministische golf die zich sinds enkele jaren voltrekt. Daarbij heb ik het met name over de socialisatie van gender, een dwingend proces waarbij een persoon zich aanpast aan de groep waarbij hij of zij hoort of denkt te behoren.

Fey baseerde haar script op het zelfhulpboek Queen Bees & Wannabes van Rosalind Wiseman. Dit boek adviseert ouders over hoe ze hun dochters kunnen helpen overleven in de jungle (een metafoor die Fey herhaaldelijk gebruikt) op school. Fey verplaatst het perspectief naar dat van tiener Cady Herron. Zij is thuisgeschoold door haar ouders, beide biologen, en heeft haar jeugd in Afrika doorgebracht. Na terugkeer besluiten haar ouders de thuisscholing niet voort te zetten, maar Cady naar school te sturen zodat ze – zo wordt letterlijk gezegd – ‘gesocialiseerd’ kan raken. Zo creëert Fey in Cady het onbeschreven blad dat vrijelijk beschreven kan worden door eenieder die de mogelijkheid aangrijpt.

Mean girls voor

Janis Ian (Lizzy Caplan), een zelfverzekerde buitenstaander, of wat in mijn tijd op de middelbare school een alto heette, is de eerste die van de gelegenheid gebruikt maakt. Zij ziet al snel in Cady een mogelijkheid om wraak te nemen op de queen bee van de school, Regina George (Rachel McAdams). Janis stimuleert Cady om een vertrouwensband op te bouwen met Regina’s clique, die de Plastics genoemd wordt. Zo hoopt ze de clique van binnenuit te kunnen saboteren. Ondertussen krijgt Cady zo juist de normen en waarden van de Plastics aangeleerd. Ze past zich dermate goed aan dat ze zich steeds verder opwerkt in de sociale hiërarchie, maar ondertussen raakt ze wel de grip op haar eigen identiteit kwijt.

Mean girls na

Dit deel van de film dient ook een ander doel: het is een visualisatie van het beschrijvende deel van het boek van Wiseman. De interne machinaties van de cliques en de machtsspelletjes (driewegtelefoongesprekken, ruzies en nepverontschuldigingen) die erbij horen, komen uitgebreid aan bod. Maar waar het boek volstaat met praktische, nogal naïeve adviezen aan ouders, slaat Fey een meer idealistische weg in. Ze opent de aanval op de hele cultuur van girl-on-girl crime: roddelen, shaming, schelden en achterbaks gedrag in een opmerkelijke speech van haar eigen personage (een wiskundeleraar) richting het einde van de film. Het is een oproep aan alle vrouwen te stoppen met anderen slachtofferen op het altaar van hun eigen ego. De conditionering van tieners tot valse, dubbelhartige vrouwen kan niets dan slechts opleveren.

Mean girls Tina Fey

Natuurlijk richt Mean Girls zich op slechts één, vrij extreme en dus opvallende verschijningsvorm van gendersocialisatie. Maar gendersocialisatie begint al op zeer jonge leeftijd, bijvoorbeeld met het kiezen van speelgoed en kleding, of het accepteren en aanmoedigen van ander gedrag bij jongens en meisjes. Zo worden meisjes met poppen en mooie kleertjes geconditioneerd tot zorgzame vrouwen die erkenning zoeken via hun uiterlijk. Jongens krijgen auto’s en gaan sporten, waardoor ze zich op techniek gaan richten en zich fysiek uiten. Voor de een zal deze gendersocialisatie weinig impact hebben, omdat het goed aansluit bij zijn of haar karakter. Personen die niet zo zeer aan het stereotype van een man of vrouw voldoen kunnen zich echter al snel in een keurslijf gedwongen voelen.

Tussen alle kritische inhoud door heeft Fey ook gewoon een heel sterke tienercomedy en sociale satire geschreven. Het heeft een uitgesproken stijl door de licht antropologische insteek die overkomt uit Wisemans boek en het script staat vol sterke grappen. Bovendien neemt Fey het thema dat in vrijwel elke tienercomedy terugkomt -identiteitsvorming- op originele wijze op door het te koppelen aan gendersocialisatie. Daarmee past de film in het rijtje van hoogtepunten uit het genre naast Ferris Bueller’s Day Off en Clueless. Jammer genoeg werkt niet alles aan Mean Girls: veel grappen die op papier lijken te werken vallen dood in de film. Dit ligt aan de bepaald niet strakke montage en toont maar weer eens dat het regisseren van een goede comedy een vak apart is. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de regisseur van Mean Girls, Mark Waters, zover ik weet geen andere echt goede films op zijn cv heeft staan. Bij Mean Girls werd hij gered door het sterke script, bij Mr. Popper’s Penguins was dat bijvoorbeeld niet zo.

Vaak genoeg zijn het films zelf die bijdragen aan gendersocialisatie. Denk daarbij aan de Disneyprinsen en -prinsessen (zie ook de fijne column van Indra hierover) of vrouwelijke personages die gereduceerd worden tot echtgenotes en moeders die aan de zijlijn staan terwijl hun mannen iets heldhaftigs doen. Daarom is het fijn wanneer juist in films gebroken wordt met al te strikte gender-rollen, zoals onlangs ook gebeurde in Mad Max: Fury Road en Turist. Het raakt aan de kracht van film: een breed medium dat in de juiste handen iets wezenlijks kan zeggen over de maatschappij waarin we leven. Het is misschien een ijdele gedachte van een filmfanaat, maar het is goed mogelijk dat de vrouwen die nu de voorhoede vormen van de vierde feministische golf Mean Girls gezien hebben toen zij nog tieners waren. En misschien heeft Tina Fey ze toen een eerste zetje gegeven in de richting van maatschappelijk bewustzijn.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Historicus van opleiding en ICT-specialist van beroep. Houdt vreemd genoeg niet bijzonder veel van films over historische gebeurtenissen of computers. Films over andere onderwerpen kunnen er wel mee door.

Typ en klik enter om te zoeken