De Belgische modeontwerper Martin Margiela, één van de meest invloedrijke modeontwerpers van de afgelopen dertig jaar, is nu vereeuwigd op het witte doek. Hoewel sommige media verkondigen dat dit de eerste documentaire over de Belgische modeontwerper ooit gemaakt is, is dit simpelweg niet het geval. In 2017 kwam bijvoorbeeld We Margiela uit, van de hand van makers van eigen bodem; de productiemaatschappij MINT FILM uit Rotterdam. Deze documentaire ging met name in op de rol van het team van Margiela; medeoprichter Jenny Meirens, die datzelfde jaar op 73-jarige leeftijd overleed, samen met alle leden van het creatieve team. De enige afwezige in dit verhaal was Margiela zelf.

Martin Margiela – In His Own Words focust zich daarentegen, met name op – zoals de titel doet vermoeden – Margiela’s eigen visie, waarover dan ook voor de allereerste keer in zijn eigen woorden wordt verteld. De Duitse film­maker Reiner Holzemer, die eerder het bejubelde portret DRIES (2017) over de (tevens Belgische modeontwerper) Dries van Noten maakte, heeft Margiela op de voet gevolgd en geïnterviewd. Zo geeft dit portret een intiem inkijkje in het brein van een baanbrekend modegenie. En dat is nogal bijzonder voor iemand die graag achter de schermen blijft en nooit eerder ten tonele verscheen – zowel niet op zijn eigen catwalks, als bij persinterviews. Zo stelt hij: ‘Mij bevalt het idee niet om beroemd te zijn. Anonimiteit is waardevoller voor mij. Het houdt mij in balans.’

Hij heeft altijd getracht zijn naam te verbinden met zijn product, in plaats van met zijn gezicht. Ook in de documentaire hoor je slechts zijn stem en zie je slechts zijn beweeglijke, fijne handen in close-up; zijn gezicht blijft immer ongezien. Uiteindelijk wilde hij zelfs niet met zijn naam geassocieerd worden, waarop hij besloot een ‘blanco label’ te ontwikkelen, dat niets meer voorstelde dan een rechthoekig wit stukje stof met vier witte draadjes; één in iedere hoek. Aanvankelijk werd dit door de modepers niet begrepen of zelfs verward met slordigheid. Later werd dit – bedoeld of onbedoeld – zijn handelsmerk; datgene waaraan een échte liefhebber een Maison Martin Margiela uit duizenden zou herkennen.

Op 28 september 2008 vierde Maison Martin Margiela zijn 20e verjaardag in de modehoofdstad Parijs. Die avond verlaat Martin Margiela de modewereld voorgoed. Carla Sozzani stelt zelfs: ‘Het was een ware breuk in de mode. Voor mij staat Margiela voor de laatste revolutie in de mode’. Carine Roitfeld (Franse Vogue) doet er nog een schepje bovenop, door te zeggen: ‘Alle kleding van Martin, heeft al het andere uit de mode gehaald.’ Dat zijn nogal statements om te maken. Maar hoe meer je hoort en ziet van en over deze mysterieuze man, hoe meer je geïntrigeerd raakt door zijn visie en werkwijzen.

Ook betreft modeshows bewandelde hij nooit de gebaande paden. Zo hield hij zijn eerste modeshow in 1988 in ‘Café de la Gare’; een bistrot/theater in Parijs. Dit was hiervoor nog nooit gedaan, in een tijd waarin alle shows nog plaatsvonden in en rondom het Louvre en de rest van de chique rive gauche. Een aantal jaren later organiseerde hij zelfs een show op een verlaten, aftandse speelplaats in het 20e arrondissement van Parijs, een buurt die werd gezien als een buitenwijk van Parijs en een absolute no-go area, zeker in die tijd.

Ook zijn ontwerpen werden niet altijd meteen gewaardeerd en geprezen in de modepers. Zo ontwierp hij een schoen met ‘gespleten tenen’, geïnspireerd door Japanse werkers schoenen, experimenteerde hij met immense pruiken van nephaar en ontwierp hij t-shirts met ‘sleeve’ tattooprints. Eén van zijn meest shockerende ontwerpen was een gezichtsmasker; soms geheel van stof, soms bezet met diamanten, maar altijd compleet gezichtsbedekkend. ‘Zonder gezicht gaat het alleen om het kledingstuk en de beweging hiervan’, legt Margiela uit. Zijn drang en hang naar anonimiteit vertaalt zich ook in dergelijke ontwerpen, net als dat hij de ogen van zijn modellen regelmatig afplakte. Nu je hem zijn achterliggende gedachte hiervoor uit hoort spreken, begrijp je plots zijn visie. De puzzelstukjes van het mysterie Margiela vallen langzaam maar zeker in elkaar, maar er blijven er genoeg zoek om het spannend te houden.

De kracht en charme van de documentaire zit in het persoonlijke verhaal, en met name de persoonlijke jeugdherinneringen en verhalen. Over zijn huidige persoonlijke leven wordt nauwelijks meer gezegd dan dat hij nu kunstenaar is, en dat hij het een enorme bevrijding vindt om buiten de modeseizoenen om te werken en in solitude te vertoeven. Margiela heeft in de modewereld altijd bekend gestaan als een enfant terrible, een rebel, een Andy Warhol van de mode, een avant-gardist die puur en alleen wilde schoppen tegen het bestaande modesysteem, deze wilde opschudden en shockeren. Dit gevoel wordt versterkt door de onverwachte en tegendraadse soundtrack van de Vlaamse band dEUS, die als rode draad door de documentaire verweven is en betreft gevoel niet naadlozer had kunnen aansluiten.

De documentaire geeft echter een goed beeld van de persoonlijke drijfveren en inspiratiebronnen van Margiela. Zo wordt er verteld over zijn Poolse vader die een kapsalon runde, waardoor Martin geïntrigeerd raakte door (nep)haar. Zijn bijzonder creatieve en ruimdenkende grootmoeder, die naaister was, hielp Margiela met het ontwerpen van kleding voor zijn barbies met oude reststoffen. Hij opent een schetsboek waarin in kinderhandschrift geschreven staat: ‘Zelf ontworpen, getekend en geplakt door Martin’. Het feit dat je zijn gezicht niet ziet, maakt het verrassend genoeg dat de documentaire nóg intiemer en persoonlijker aanvoelt. Want in plaats van naar hem te kijken, kijk je door zijn ogen naar de wereld en kijk je door zijn eigen ogen terug op zijn leven. En dat is een bijzonder uniek, creatief en intiem perspectief.

Martin Margiela – In His Own Words draait nu in de bioscopen en is ook te bekijken op Picl.nl.