Hoe belangrijk is de plek waar je wieg staat voor het verloop van je leven? In dit laatste verslag van het Leiden International Film Festival vier films over personages die worstelen met de plek waar ze opgroeien.

‘We laten elkaar nooit meer los’, beloven Mikuan en Shaniss elkaar als kleine kinderen, nadat Shaniss door jeugdzorg uit huis is geplaatst en Mikuan stiekem van huis is weggeslopen om haar te bezoeken. Het Canadese Kuessipan gaat over een hechte vriendschap tussen twee meisjes in een Inuit-gemeenschap. Maar vooral gaat de film over de invloed van hun respectievelijke gezinssituaties op het verdere verloop van hun levens. Na die belofte springt de film een aantal jaar verder in de tijd. De twee zijn nu tieners en hun levens beginnen langzaam vorm aan te nemen. En die vorm blijkt sterk beïnvloed te worden door waar ze vandaan komen.

Shaniss komt uit een gezin dat wordt getypeerd door lege drankflessen. Het gezin van Mikuan zit economisch in hetzelfde schuitje, maar is veel hechter en warmer. De wegen die hun levens gaan, zijn getekend door die thuissituaties. Wanneer Mikuan naar de stad gaat om te studeren, heeft Shaniss al een kind. De vader is een drugsdealer die constant op de hielen wordt gezeten door de politie. Vooral in de tweede helft wordt Kuessipan soms een tikje zwaar op de hand, maar de mooi uitgewerkte vriendschap tussen Mikuan en Shaniss draagt de film. In plaats van de twee simpelweg uit elkaar te doen groeien, kiest Myriam Verreault (die de film baseerde op het gelijknamige boek van Naomi Fontaine) voor een complexere dynamiek die de veerkracht van een warme vriendschapsband benadrukt.

Holler

Warmte is ver te zoeken in Holler, een grauwe film over de houdgreep van armoede in de Amerikaanse rustbelt. Tiener Ruth heeft de hersenen om te gaan studeren, maar niet het geld. Samen met haar broer Blaze verzamelt ze schroot, wat een paar tientjes oplevert. Vader is uit beeld en moeder zit in de gevangenis waar ze tracht af te kicken van pijnstillers. De cyclus van armoede, verslaving en criminaliteit draait zijn rondjes rond Ruth. De tijd lijkt te hebben stilgestaan in dit stadje, al wijst de naam Trump die in het begin van de film langskomt in een nieuwbericht op de radio dat we ons wel degelijk in de 21e eeuw bevinden.

Holler past in de reeks coming-of-age-films gesitueerd in landelijk Amerika die nog altijd verschijnen in het zog van Debra Graniks superieure Winter’s Bone. Ook hier is de kilte voelbaar in de grijsblauwe tinten, de grond hard van de vorst en de mensen weerbarstig. Soms ziet Ruth er ineens tien jaar ouder uit dan ze is. Wat misschien vooral komt omdat ze gespeeld wordt door de ook werkelijk tien jaar oudere Jessica Barden, maar het past ook bij deze tiener die zich met verbittering lijkt te hebben neergelegd bij haar kansarme bestaan. Ten opzichte van vergelijkbare films weet Holler niet heel veel nieuws te brengen, al zijn er sterke momenten en accenten. Zoals een mooie rol van Becky Ann Baker als surrogaatmoeder Linda en een onverwacht verlichtend einde.

Dating Amber

Van Trumps Amerika naar Ierland in de jaren 90. In de eerste scènes van het charmante Dating Amber wordt Eddie door zijn vrienden ondervraagd. Of hij al eens een meisje gekust heeft. Of is hij soms homo? Het antwoord is ‘ja’, maar dat verzwijgt hij verbeten. In plaats daarvan gaat hij een schijnrelatie aan met de (eveneens stiekem) lesbische Amber, om zo van de geruchten af te zijn. Hoewel het een ‘verstandshuwelijk’ is, ontstaat er vriendschap tussen de twee en de mogelijkheid om in elk geval voor een iemand op aarde geen verstoppertje te hoeven spelen. Dat blijkt vooral voor Amber bevrijdend te werken.

Voor Eddie is de worsteling groter. Dating Amber speelt zich af in een veranderende tijd. De vader van Eddie is niet zo strikt en kil tegen hem als diens vader was, maar hij is wel een fervent militair die het liefst ziet dat zijn zoon in die voetsporen volgt. En de homofobie die Eddie om zich heen ziet is niet van het ronduit vijandige soort, maar juist de nonchalance ervan snijdt. Het vertaalt zich bij Eddie in zelfhaat. Hij veracht dat hij op jongens valt en uit alle macht traint hij om te worden toegelaten tot het leger, om tegenover zijn vrienden, zijn vader en vooral zichzelf te bewijzen dat hij heus wel een echte man is. Grote verrassingen biedt Dating Amber niet, maar de film weet met een lichte toon de impacht zichtbaar te maken van het soort achteloze homofobie dat tot op de dag van vandaag nog te vaak wordt weggelachen.

Los lobos

Waar de meeste jonge personages uit bovenstaande films vastzitten in hun geboorteplaats, daar zijn de twee broertjes in het Mexicaanse Los lobos juist ontheemd. Samen met hun moeder zijn ze naar Amerika gekomen, op zoek naar een beter bestaan. Maar dat laat vooralsnog op zich wachten. Terwijl hun moeder overdag weg is om geld bijeen te verdienen, verblijven Max en zijn jongere broertje Leo in een troosteloos appartementje zonder meubels. Op een taperecorder neemt mams Engelse lessen op voor de broertjes en laat regels achter waar ze zich in haar afwezigheid aan moeten houden. ‘Niet het appartement verlaten.’ ‘Niet zonder schoenen op het tapijt.’ ‘Niet huilen.’

Los Lobos had gemakkelijk een grauwe film kunnen zijn over het harde migrantenbestaan. Maar in plaats daarvan kiest regisseur Samuel Kishi Leopo voor optimisme, ook al is daar weinig ruimte voor. Door het perspectief van de kinderen centraal te stellen, die zich proberen te vermaken op die paar vierkante meter, krijgt de film automatisch een lichtheid. Ze leren hun veters strikken, stoeien met elkaar en dromen van een trip naar Disneyland. Er zijn een paar mooie animatiemomenten die de fantasie van de kinderen verbeelden en cameraman Octavio Arauz vangt mooie beelden in het kleine appartement. Je zou Los lobos een tikje naïef kunnen noemen, maar je kunt de film ook hoopvol noemen. En een beetje hoop kunnen we met z’n allen wel gebruiken.