Now Reading:

Lawrence of Arabia – 27 scènes die nog misten

Lawrence of Arabia – 27 scènes die nog misten

De spektakelfilm Lawrence of Arabia (1962) is een van de eerste films die in Super Panavision werd gefilmd. Deze techniek maakte het regisseur David Lean mogelijk om nieuwe dieptes te ontdekken en eindeloze oppervlaktes in het weidse beeld te vangen. En laten we die prachtige oranje zon aan de horizon van de woestijn en die heldere blauwe ogen van Lawrence (gespeeld door Peter O’Toole) niet vergeten. Met zijn film, over de avonturen die de Britse archeoloog en luitenant T.E. Lawrence in het Midden-Oosten beleefde, sleepte Lean heel wat Oscars en Golden Globes in de wacht. Over de vorm is iedereen het wel eens: het is een prachtige, iconische avonturenfilm, goed voor bijna vier uur kijkplezier. Over de inhoud valt echter te twisten.

In het verleden is de accuratie van de film al eens in twijfel getrokken, maar theatermakers Marjolijn van Heemstra en Sadettin Kirmiziyüz durfden het aan om 27 nieuwe scènes te schrijven en met nieuwe perspectieven de film zo compleet mogelijk te maken. Zo ontstond Lawrence of Arabia – de ‘making after’ — een aanvulling op deze kaskraker over de Eerste Wereldoorlog in het Midden-Oosten. Het is immers een prachtige film, maar, zoals Kirmiziyüz het verwoordt: ‘Wat jammer dat er geen zak van klopt.’

De scènes zijn genummerd en worden vlot achter elkaar gespeeld. Zo vlot, dat er af en toe een nummer wordt overgeslagen. De ene na de andere onwaarheid uit de film wordt belicht en rechtgetrokken. Zo sprak Lawrence helemaal geen Engels met de Arabieren en wilde hij helemaal niet Lawrence of Arabia de held zijn, maar gewoon T.E. Lawrence, een onopvallend figuur tussen de Arabische burgers. Bovendien komt er in de film geen enkele vrouw voor, op drie lijken na, maar wat blijkt? Een van de belangrijkste figuren in het Midden-Oosten in die tijd was de Britse schrijver en spion Gertrude Bell, de ‘koningin van Irak’, die door haar mannelijke collega’s niet serieus werd genomen en uiteindelijk zelfmoord pleegde. Ze was bevriend met Lawrence, maar dit detail wordt in de film buiten beschouwing gelaten.

Daarnaast lijkt het personage van Lawrence geen enkel benul van de historische politieke context te hebben (het feit dat Frankrijk en Engeland het Midden-Oosten wilden verdelen). Jammer genoeg was dat in het echt wel zo en loog Lawrence de Arabieren in feite voor. Hoe kan je zo’n belangrijk aspect niet in je film verwerken? Bovendien zien we in de film niemand creperen. En waarom besteedt niemand aandacht aan het welzijn van de dieren die in de film voorkomen? Want die kamelen hebben ook een mening, hoor.

Scènefoto Lawrence of Arabia (Beeld: Sanne Peper)

Kirmiziyüz treedt op als verteller en leidt de drie jonge acteurs Pip Lucas, Giovanni Brand en Alidtcha Binazon door de voorstelling heen. De vrouwelijke Lucas speelt de mannelijke held Lawrence en maakt daarmee direct een statement. Brand en Binazon schakelen behendig tussen de verschillende rollen die ze vertolken en het is vooral Brand die de lachers op zijn hand weet te krijgen. Ze gaan creatief om met hun rekwisieten en het decor, dat bestaat uit losse panelen die de heldere blauwe lucht en de gele woestijn verbeelden. Op meta-niveau spelen ze met verschillende interpretaties van de historische feiten. Ze spreken Kirmiziyüz gerust tegen en voegen op zelfbeschouwende en humoristische wijze hun perspectief aan het verhaal toe. Gaandeweg worden hun betogen steeds persoonlijker. Hun spel is een fijne afwisseling met de serieuze klank waarmee Kirmiziyüz de correctheid van de film aanklaagt en dat maakt de voorstelling luchtiger.

Met behulp van een geprojecteerde diashow wordt er continu geswitcht tussen heden en verleden. De acteurs merken namelijk niet alleen op dat de film historisch gezien niet klopt, maar trekken ook parallellen tussen de film en de afgrijselijke gebeurtenissen die zich in de afgelopen jaren hebben voltrokken in zowel het Midden-Oosten als daarbuiten, waar figuren uit het Midden-Oosten schuldig aan zijn. Een foto van de onthoofde Amerikaanse fotograaf James Foley wordt geprojecteerd. Parijs en Brussel worden genoemd. Bootjes vol vluchtelingen. IS. De film blijkt vandaag de dag nog steeds angstaanjagend actueel te zijn.

Als de film wel een volledig en correct beeld van de avonturen van T.E. Lawrence had gegeven, als de film meerdere perspectieven op het leven in het Midden-Oosten had belicht, hadden deze gebeurtenissen dan niet plaatsgevonden? Het is erg simplistisch om de schuld van alle terroristische aanvallen en de langdurige vluchtelingencrisis aan één film toe te wijzen, maar er zit een kern van waarheid in. Als we allemaal iets toleranter en eerlijker zouden zijn. Als we minder zwart-wit zouden denken over wat ons vreemd is. Als we elkaar zouden accepteren, ook al is de ander anders dan jijzelf. Als we zouden erkennen dat we allemaal een complexe persoonlijkheid hebben, een mengeling van verschillende nationaliteiten en culturen. Zou het er dan op onze aardbol vrediger aan toe gaan?

Input your search keywords and press Enter.