Geen twee genres zo Amerikaans als de western en het rechtbankdrama. Films in beide genres zeggen sinds jaar en dag, bedoeld of onbedoeld, veel over de Amerikaanse samenleving. Soms wordt er geklaagd dat er weinig westerns meer verschijnen, maar het rechtbankdrama is pas echt een zeldzaamheid geworden in de bioscopen. Heeft het grote publiek geen behoefte meer aan films waarin de climax vaak bestaat uit een retorisch hoogstandje? Wellicht moet het rechtbankdrama zichzelf eens vernieuwen, zoals met de western is gebeurd; het oerdegelijke en brave Just Mercy is daar een sterk argument voor.

De film is gebaseerd op de memoires Just Mercy: A Story of Justice and Redemption van advocaat Bryan Stevenson. Hij verdedigde Walter McMillian, die in 1988 ter dood veroordeeld werd voor een moord, ondanks een alibi en gebrek aan bewijs voor zijn betrokkenheid. Stevenson kreeg hem vrij. Een zware klus, niet in de laatste plaats omdat beide mannen zwart zijn en deze zaak speelde in Monroeville, Alabama. ‘Toevallig’ ook de plek waar Harper Lee opgroeide en haar beroemde roman To Kill a Mockinbird situeerde; ook een verhaal over de onterechte beschuldiging van een zwarte man. Just Mercy verwijst dan ook regelmatig naar dat boek. De hypocrisie van de witte bevolking van Monroeville die trots is op die literaire klassieker, terwijl het stadje in werkelijkheid nog altijd dezelfde misstanden kent die Lee aan de kaak stelde, ontgaat regisseur Destin Daniel Cretton niet.

Maar afgezien van dat cynische commentaar ontbreekt in Just Mercy de angel van rechtbankklassiekers als 12 Angry Men (1957) en Anatomy of a Murder (1959). Hoewel Cretton duidelijk een politiek punt te maken heeft — over deze zaak, over racisme, over mensenoffers in het algemeen — is zijn film vooral geruststellend. Stevenson (Michael B. Jordan) is een idealistische held zonder zwakke plekken. McMillian (Jamie Foxx) is duidelijk onschuldig en zelden echt kwaad om wat hem wordt aangedaan, opdat hij zo sympathiek mogelijk blijft. Ook zijn vrouw en kinderen mogen vooral waardig lijden. De witte rechter en advocaten die McMillian in de elektrische stoel willen zien, zijn karikaturen waarin geen enkele kijker zich zal herkennen: zo blijft het ook voor het witte publiek gezellig.

Cretton en zijn cast kleuren keurig binnen de lijntjes en zijn bij vlagen effectief sentimenteel. Ook om die reden doet Just Mercy denken aan To Kill a Mockingbird. Misschien heeft Cretton té goed gekeken naar de verfilming uit 1962: die zit ook vol oppervlakkige archetypes en komt nergens tot de kern van het probleem. In 2020 mogen we meer verwachten.