Now Reading:

IDFA 2019: Mens en technologie

IDFA 2019: Mens en technologie

De relatie tussen mens en technologie is een onderwerp dat moeilijk te vermijden is in een tijd waarin social media ons leven domineren en kunstmatige intelligentie zich steeds verder ontwikkelt. Drie documentaires op IDFA belichten op verschillende wijze de manier waarop technologie ons levens en ons zelfbeeld beïnvloedt. 

In Jawline van Liza Mandelup wordt een tiener gevolgd die onder de naam Austyn Tester video’s maakt op Instagram en musical.ly en als influencer probeert door te breken. Dit mooie en onthullende portret wordt door regisseur Liza Mandelup afgewisseld met dromerige en net iets te perfecte beelden van tieners die pronken voor de camera. Het is de onwerkelijke schijnwerkelijkheid van social media waarin iedereen zich voordoet als gelukkig, positief en zelfverzekerd.

Dat dit een illusie is wordt al gelijk duidelijk als je ziet wat Austins achtergrond is. Samen met zijn broer, zusje en moeder woont hij in een vervallen huis in Tennessee. Er zijn weinig kansen in deze verarmde regio en het contrast kan niet groter zijn dan met het zonnige Californië waar de populairste influencers hun films opnemen. Mandelup filmt naast Austin de bizarre manager Michael Weist die een huis vol met influencers runt en ze op commando filmpjes laat maken. Weist is een soort over de top karikatuur die je niet zou kunnen verzinnen, maar die levensecht is en een enorme invloed heeft op de carrières van deze tieners. Hij zorgt voor de meeste grappige scènes in de film, hoewel je de ongemakkelijke druk voelt als de jonge internetsterren steeds maar moeten presteren.

Jawline

Dat het allemaal om data draait blijkt wel als Weist door Mandelup wordt gevraagd om de statistieken van Austin te analyseren. Na een blik op de dashboards van instagram en TikTok concludeert Weist dat hij behoorlijk kansloos is op de hypercompetitieve social media markt. Ondertussen wordt Austin opgepikt door een dubieuze talentencoach die hem laat toeren met een populaire tweeling en zo een kans geeft om een eigen fanbase op te bouwen.

Jawline is vooral pijnlijk als je ziet hoe kinderen opgaan in een nepwereld van valse positiviteit en oppervlakkige inspirerende boodschappen. Mandelup interviewt ook wat meisjes die fan zijn van deze mooie jongens. Het blijkt dat ze gepest worden op school of uit probleemgezinnen komen. De positieve verhalen die deze internetsterren prediken zijn nog een vorm van troost. Mandelup laat echter de meedogenloze machine achter de influencercultuur zien en vraagt zich af wat de toekomst van deze jonge sterren zal zijn als hun houdbaarheidsdatum is verstreken.

Sociale media zijn ook een belangrijk middel voor de vrouwen in Fat Front. Louise Unmack Kjeldsen en Louise Detlefsen documentaire volgt vier Scandinavische dames die het negatieve imago dat kleeft aan dik zijn drastisch willen veranderen. Instagram wordt daarbij gebruikt om foto’s en video’s te maken waarin zwaarlijvigheid als iets moois en positiefs wordt belicht. In filmpjes die op social media worden gepost dansen de dikke vrouwen ongegeneerd in ondergoed en pronken ze met hun lichaam in uitdagende poses. Deze beelden worden in de documentaire voorzien van een pompende elektronische soundtrack: de sympathie van de filmmakers ligt duidelijk bij de vrouwen.

Fat Front

Gelukkig wordt in het tweede deel van de film te toon kritischer als het Instagramaccount van een van de vrouwen wordt gedeactiveerd. De reden blijft onduidelijk en de film laat zien hoe schimmig het beleid van social media bedrijven is als het gaat om aanstootgevende content. De vraag blijft daarmee in hoeverre sites zoals Instagram activistisch gebruikt kunnen worden terwijl die boodschappen in strijd kunnen zijn met hun verdienmodel. In de tweede helft gaan de filmmakers ook dieper in op de reden waarom de vrouwen dik zijn en in hoeverre hun lichaamstype ook ongezond is. Daarmee wordt Fat Front een genuanceerder portret van vrouwen die worstelen met hun zelfbeeld en de onhaalbare verwachtingen die worden opgelegd door de media en de maatschappij.

Waar Jawline en Fat Front op microniveau focussen op de constante wisselwerking tussen social media en gebruikers wordt in iHuman op een grotere schaal gekeken naar onze relatie met zaken zoals het internet en kunstmatige intelligentie. De film past in een lijn van zeer pessimistische documentaires zoals Deep Web, InRealLife, More Human Than Human en Possessed, die allemaal zeer sober gesteld zijn over onze toekomst. 

iHuman

Dat we op een gevaarlijk kantelpunt zitten blijkt wel uit de duistere elektronische muziek die regisseur Tonje Hessen Schei opzichtig inzet. Om het verder aan te dikken zijn er op momenten onwerkelijke beelden van steden waar gebouwen door middel van CGI worden uitgerekt en vervormd. Ook zijn er scènes waarin een soort digitaal gedrocht wordt samengesteld uit datastromen. Het zijn elementen die je in een stereotiepe dystopische film zou verwachten en ze versterken alleen de voorspelbaarheid van het idee dat supercomputers en robots de mensheid zullen overheersen. 

Tegenover deze artistieke vrijheden plaats Hessen Schei veel talking heads die een beeld geven van hoe het gesteld is met kunstmatige intelligentie. Ook wordt er ingegaan op wat controversiële gebeurtenissen zoals het schandaal rondom het databedrijf Cambridge Analytica en hoe in China burgers door de staat worden beloond of gestraft op basis van hun persoonlijke data en prestaties.

Voor mensen die met regelmaat het nieuws volgen zal er weinig verrassend zijn aan iHuman. Daarnaast blijft de toekomst van kunstmatige intelligentie nog te veel in de speculatie fase als je de experts hoort praten. Wat wel duidelijk wordt is dat AI wordt ontwikkeld met een duidelijk militair doel en dat er een competitie is tussen de wereldmachten die vergelijkbaar is met de wapenwedloop tijdens de koude oorlog. Een weinig rooskleurig beeld dus, en daarmee blonk IDFA zoals gewoonlijk weer uit met films die je weinig hoop geven voor de toekomst van de mensheid.

Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Input your search keywords and press Enter.