Afgelopen woensdag ging het International Documentary Filmfestival Amsterdam, oftewel IDFA, van start. Een van de films op die eerste avond was Norie, waarin filmmaker Yuki Kawamura op zoek gaat naar herinneringen aan zijn jong overleden moeder. De film is daarmee verwant aan een andere documentaire die op het festival draait, For One More Hour with You.

‘Het eerste gezicht dat we zien wanneer we ter wereld komen, is dat van onze moeder. Het is het gezicht dat we het best kennen en ons het best herinneren.’ Het zijn de woorden van Alina Marazzi in de Italiaanse documentaire For One More Hour with You. Haar moeder maakte een einde aan haar leven toen Marazzi zeven jaar oud was. Niemand praatte ooit met haar over de dood van haar moeder, of over haar leven. De film is een collage van familiefilmpjes en foto’s. Beelden waarin haar moeder lachend met een sjaal speelt, hand in hand met haar over het strand loopt. Samen met Marazzi speuren we die beelden als toeschouwer af. Proberen we iets te ontdekken in haar glimlach, haar ogen, haar manier van bewegen, de manier waarop die veranderen gedurende de film.

Een aantal keer komt het beeld van een zonsverduistering terug. Een metafoor voor het gat dat de dood van een ouder slaat in het leven van een kind, maar ook voor de wijze waarop haar moeder het leven ervaarde. Het licht was er nog wel, maar voor haar onbereikbaar geworden achter een ondoordringbaar zwart. We horen fragmenten van brieven die ze schreef, en uit de rapporten van de kliniek waar ze werd opgenomen, in die koude, klinische taal waar een wereld aan pijn achter schuilgaat: ‘Keert steeds terug naar het verleden en de fouten die ze maakte.’ For One More Hour with You is een even radeloze als liefdevolle poging van Marazzi om nog eenmaal bij haar moeder te komen. ‘Het voelt dwaas hoezeer ik verlang naar je omhelzing.’

Norie, van de in Japan geboren en in Frankrijk werkzame Yuki Kawamura is een compleet andere film in stijl en toon. Tegenover de felgekleurde zonnigheid die overheerst in de familiefilmpjes uit Marazzi’s film, staat hier een stemmig zwart-wit. Maar ook hier gaat een kind op zoek naar zijn veel te jong overleden moeder. Kawamura kon nog maar net lopen toen zijn moeder Norie overleed aan kanker. Hij kent haar alleen van de foto’s uit het fotoalbum. Maar zoals zijn destijds ook nog piepjonge zusje opmerkt: ‘Ik kan me haar gezicht niet herinneren. Zelfs niet nadat ik de foto’s heb gezien.’ Ruim drie decennia na haar dood gaat Yuki samen met zijn vader Munemitso op reis langs de plekken en de mensen uit die foto’s. En zo wordt wat begint als een zoektocht naar het verleden van de moeder aan wie hij geen herinneringen heeft, een portret van zijn vader en het gat dat haar dood achterliet in diens leven.

‘Alsof de tijd stil heeft gestaan’, mompelt Munemitso wanneer ze terug zijn in het dorp waar hij met haar woonde. Echt waar is dat natuurlijk niet. Het straatbeeld is veranderd en de mensen ouder geworden. Maar voor hem is het alsof hij terug zijn verleden in stapt. Aanvankelijk lijkt het weerzien met dat verleden vooral iets positiefs. Hij haalt herinneringen op met oude kennissen en vrienden. Over de reizen die Norie maakte, haar onafhankelijkheid en onverzettelijkheid. Er wordt gelachen en instemmend geknikt bij anekdotes. ‘Zo was ze.’ Maar dan, in de bijna absurdistische setting van een grote eetzaal, breekt hij. Komt de pijn, het schuldgevoel en verdriet van dertig jaar in horten en stoten naar buiten. Yuki Kawamura zelf blijft buiten beeld en laat zijn camera rustig observeren. En toch voelt de film daardoor niet afstandelijk of minder persoonlijk. Norie en For One More Hour with You zijn twee documentaires met een compleet verschillend temperament, maar allebei op hun eigen manier met grote emotionele impact.