Nu aan het lezen:

IDFA 2018: De mens als proefdier

IDFA 2018: De mens als proefdier


In ons eerste verslag van het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) aandacht voor twee documentaires die gaan over ongelofelijke psychologische en antropologische experimenten waarbij echte mensen betrokken waren.

Three Identical Strangers van Tim Wardle is een toegankelijke en vlotte Amerikaanse documentaire die keer op keer verrast. Het uitgangspunt zou voor een fictiefilm te vergezocht zijn. Als de jonge student Bobby in 1980 voor het eerst aankomt op zijn nieuwe studentencampus gebeurt er iets vreemds. Iedereen is superaardig en sommige meisjes kussen en omhelzen hem gelijk. Een fantastische eerste dag op de universiteit waar hij gelijk al de populairste is. Dan ontdekt Bobby dat ze hem verwarren met Eddy. Iemand die als twee druppels water op hem lijkt en zelfs zijn mimiek heeft. Met een huisgenoot van Eddy rijdt Bobby als een speer naar hem toe en kan zijn ogen niet geloven. Ze zijn echt identiek. Ze ontdekken dat ze als adoptiekinderen van elkaar zijn gescheiden en dat hun ouders daar geen informatie over hadden ontvangen.

Maar dan krijgt het verhaal een nieuwe bizarre wending. Een journalist die destijds over de gebeurtenis schreef, somt het mooi op: van een wonderbaarlijk nieuwtje werd het een ongelofelijk verhaal. Als David van zijn ouders een krant krijgt waarop de tweeling te zien is kan hij zijn ogen niet geloven. Hij belt Eddy en Bobby op en zegt dat ze niet alleen zijn. De broers zijn een drieling en het verbluffende verhaal wordt al snel opgepikt door de media. Wardle laat door middel van archiefmateriaal zien wat die aandacht met de jongens doet en ze lijken het heerlijk te vinden om in de spotlight te staan. Het drietal heeft zelfs een kleine rol in Desperately Seeking Susan, waar ze in een korte scène Madonna bekijken als ze over straat loopt. Ook feesten ze erop los in New York. De verloren broers lijken opeens onafscheidelijk. Ze openen het restaurant Triplets en proberen hun roem uit te melken.

En net als je gewend bent geraakt aan deze feelgood-verhaallijn krijgt het verhaal opnieuw een vreemde wending als de jongens gaan onderzoeken waar ze precies vandaan komen en hoe het mogelijk is geweest dat ze gescheiden zijn. Een journalist van de New Yorker ontdekt dat het adoptiebureau samenwerkte met psychiater en psychoanalist Peter Neubauer. Die had de ultieme manier gevonden om te onderzoeken wat de effecten zijn van nature en nurture en kwam op het idee om tweelingen te scheiden en in verschillende families onder te brengen om te zien wat de gevolgen waren. Dit is maar het begin van een verhaal dat steeds moeilijker te bevatten is.

Het verhaal achter The Raft is niet zo ongelofelijk als Three Identical Strangers, maar wel net zo bizar. De documentaire begint ook met een wonderbaarlijk incident. Als de Spaans-Mexicaanse antropoloog Santiago Genovés na een symposium over menselijk geweld terugvliegt naar huis, wordt zijn vlucht gekaapt. Een ironische gebeurtenis voor iemand die gespecialiseerd is in agressief gedrag. Na de gijzeling komt Genovés op het idee om te onderzoeken waar die impulsen vandaan komen. Hij heeft een gevaarlijk en controversieel experiment in gedachten. Op een vlot dat drijft in de Atlantische oceaan wil hij verschillende mensen samenbrengen om te zien hoe ze onder extreme omstandigheden reageren en of die situatie het slechtste in de mens naar boven haalt.

Opmerkelijk genoeg kiest Genovés voor zijn experiment veel vrouwen uit, die hij belangrijke posities geeft binnen het schip. Zo staat het vlot onder leiding van een vrouwelijke kapitein uit Zweden. Ook heeft hij mensen geselecteerd van diverse etnische achtergronden en met verschillende geloofsovertuigingen. In 1973 vertrekt dit vlot dat Genovés heeft omgedoopt tot de Acali vanuit Las Palmas richting Mexico in een tocht die uiteindelijk zo’n honderd dagen zal duren. Regisseur Marcus Lindeen laat in zijn documentaire een aantal deelnemers aan dit experiment praten over hun ervaringen op de Acali. Voor zijn film liet Lindeen het vlot in een studio precies nabouwen als een geheugensteun. Dit wordt aangevuld door een voice-over van acteur die Genovés’ reisdagboek voorleest en filmbeelden die werden opgenomen tijdens de oversteek.

Het interessantste aspect van Lindeens film is hoe een onderzoek dat bedoeld is om de menselijke natuur te doorgronden uiteindelijk meer zegt over de onderzoeker en zijn aannames. De tocht leidt tot een intense band tussen de deelnemers die ook seksueel van aard is. De agressie en het groeiende wantrouwen dat Genovés had verwacht blijft uit. Zeer verschillende mensen zijn in een extreme situatie in staat om samen te werken op een gemeenschappelijke wijze. Deze uitkomst is niet waarop Genovés had gehoopt, dus begint hij spanningen en conflicten te creëren. Het is een fascinerende ontwikkeling die laat zien hoe onderzoekers en wetenschappers hun eigen bevindingen teniet gaan doen. Een ander belangrijk conflict ontstaat als de machohouding van Genovés botst met de zienswijze van de vrouwelijke kapitein, ook al was het zijn keuze dat zij de macht op het schip zou hebben.

The Raft is een documentaire die aan het denken zet en ook komische momenten heeft. Zo spreken de deelnemers over hun avontuurtjes op het schip, maar ze zijn ook openhartig over hun gevoelens van verbondenheid. Lindeens film wordt wel vooral gedragen door bepaalde mensen die veel aan het woord komen en daarmee het verhaal dicteren. Genovés’ monologen vormen een contrast en zijn vooral sterk als hij inziet dat hij het vertrouwen van de bemanning heeft verloren. Toch was de film sterker geweest als bepaalde deelnemers wat meer ondervraagd zouden worden over hun motieven om mee te doen aan dit knettergekke en levensgevaarlijke experiment.

 

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Typ en klik enter om te zoeken