Now Reading:

Honeyland

Honeyland

Na te hebben gedraaid op het IDFA heeft Honeyland een reguliere bioscooprelease gekregen. Deze documentaire van Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov schippert tussen poëtische idylle en de onvergeeflijke hardheid van het plattelandsbestaan. Die spanning roept vragen op over de productie van de film die gaandeweg de vorm aanneemt van een parabel. Honeyland is naast een portret van een unieke persoon ook net zo goed een waarschuwing over hoe de mens roekeloos en bars met de natuur omgaat.

De film begint nog enigszins pastoraal met beelden van Hatidze Muratova die aan het werk is met haar bijen. Hatidze is een van de weinige imkers die op een traditionele wijze honing oogst in een ruw en afgelegen uithoek van Macedonië. Ze woont samen met haar oude en zieke moeder in een primitief huisje dat volledig opgaat in een rotsachtig landschap. Kotevska en Stefanov observeren het geheel op afstand en in de film wordt Hatidze verder niet geïnterviewd. Als er gepraat wordt is het tussen Hatidze en haar zwakke moeder. Ze geeft haar een maaltijd of zingt een liedje om haar op te vrolijken.

Honeyland neemt al gauw alle romantische illusies weg van het bucolische leven. Het is op dit moment misschien wel modieus om na te denken over een back-to-basics levensstijl in de natuur, maar als je het gezwoeg van Hatidze ziet is het verre van comfortabel of uitnodigend. De romantiek die al eeuwenlang aan het plattelandsleven kleeft is natuurlijk een idealisering. Doordat Honeyland zich afspeelt aan de uiterste grens van een onbekend Europa heeft de film ook iets heel primitiefs. Hatidze had net zo goed in de middeleeuwen kunnen leven en van moderne technologie is niets te bekennen. 

Hoe zwaar en rudimentair het leven van Hatidze ook is, ze heeft wel kennis en respect voor de natuur. Dat blijkt wel op de zorgvuldige manier waarop zij met haar bijen omgaat. Zij is zuinig op de honingraten die zij teelt en laat altijd genoeg achter voor haar ijverige bijen. Ook heeft ze haar bijenkorven op bijzondere plekken gesitueerd zoals op een steile heuvel. Hatidze doet dit alles alleen. Van het oogsten van de honing tot de verkoop daarvan op de markt in een nabijgelegen dorpje.

Met de komst van een groot gezin verandert de boel ineens drastisch. Als zij met hun woonwagen en traktor zich naast Hatidze vestigen is het gedaan met de rust. Het begint nog vriendschappelijk als zij contact met ze zoekt en speelt met de vele kinderen van de familie. Toch worden de verschillen groter naarmate de film vordert. Voor de regisseurs vormt de lompe werkwijze van de vader en zijn zoons natuurlijk een onweerstaanbaar visueel contrast met Hatidze’s zorgvuldige vakmanschap. De koeien worden ruw en slecht behandeld en alles gaat bij het gezin lummelig en onbedachtzaam. Hatidze ziet het allemaal aan, maar is ook behulpzaam en aardig.

In de tweede helft van de film slaat de sfeer om. Gedreven door de mogelijkheid om snel geld te verdienen met honing gaat Hatidze’s buurman ook bijenhouden. Natuurlijk heeft de kijker al gelijk een vermoeden van hoe onbeholpen en gehaast dat zal gaan. Door de hebzucht van het gezin hebben de bijen van Hatidze het zwaar te verduren. Haar kolonie wordt geleidelijk door een nieuwe zwerm verdreven. 

Honeyland eindigt op de rand van uitzichtloosheid. Het grote gezin heeft alle middelen van het gebied uitgeput. Nadat veel vee ziek wordt en sterft besluiten zij om weer op te stappen. De caravan wordt weer volgeladen waarna zij een nieuwe plek zoeken waar zij in het najaar kunnen verblijven. De rust is wedergekeerd voor Hatidze, maar al haar bijen zijn dood en de winter is op komst. Haar oude moeder wordt zwakker en zij moet het allemaal maar zien te bolwerken. 

Het is natuurlijk verleidelijk om lessen te trekken uit het verhaal van Honeyland. De film zet twee manieren waarop de mens met de natuur omgaat tegenover elkaar. Een gebalanceerde levenswijze waar je respect hebt voor je omgeving tegenover een graaierige houding van pakken wat je maar pakken kan. Toch blijft het ongemakkelijk om dit als kijker te ervaren vanuit je luie stoel en een moraal te trekken uit het lijden van iemand anders. Je vraagt je ook af hoe de filmmakers zich voelen nadat zij op afstand hebben moeten aanzien hoe deze tragedie zich heeft ontvouwd. Voor de bioscoopbezoeker is na anderhalf uur het verhaal van Hatidze weer voorbij, maar na het zien van de laatste shots van Honeyland spookt het nog door mijn hoofd hoe zij weer een strenge winter moet trotseren in haar eentje.    

Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Input your search keywords and press Enter.