Now Reading:

Het tegengif van The Good Place en Crazy Ex-Girlfriend

Het tegengif van The Good Place en Crazy Ex-Girlfriend

 

Tony Soprano, Walter White, Don Draper, Frank Underwood: prestige-televisie staat bol van antihelden in een neerwaartse spiraal. Maar twee van de beste series van de afgelopen paar jaar, The Good Place en Crazy Ex-Girlfriend breken in hun huidige seizoen resoluut met die traditie.

Een van mijn favoriete stukken dit jaar is een artikel waarin Todd VanDerWerff zijn ambivalentie verkent rondom de overdaad aan series waarin een antiheld in een (zelf-)destructieve spiraal belandt tot genoegen van de kijker. Denk aan House of Cards, Breaking Bad, The Sopranos en veel meer dergelijke prestige-series. Abject gedrag fascineert, mensen zien falen ook, want we zien dat als het toppunt van tragedie en drama. VanDerWerff vraagt zich af welke plaats deze verhaalconventies hebben in een tijd waarin minderheden en slachtoffers vechten tegen onrecht, zoals bijvoorbeeld de #metoo-beweging. Het is een relevante vraag zonder pasklare antwoorden.

Een tweede conventie die ik in navolging van VanDerWerff zou willen aankaarten is het cliché dat kwaadaardige personages en antagonisten een onderliggende reden in hun verleden hebben, vaak trauma-gerelateerd. De tragische schurk zien we overal in onze media. Denk aan het ondergeschoven kindje Loki, de tot wees gemaakte Killmonger, de zwaar verwonde Two-Face, of Kylo Ren in Star Wars. Het zegt genoeg dat M. Night Shyamalan in zijn genre-deconstructies Unbreakable en Split een directe link legt tussen psychologisch trauma en bovennatuurlijke krachten. Zelfs horroriconen als Jason Voorhees, Jigsaw, Candyman en Hannibal Lecter worden neergezet als het product van hun trauma.

Als iemand die voorzichtige eerste stappen aan het zetten is om zelf fictie te schrijven, deels gebaseerd op mijn eigen leven, viel het me op hoe diep deze clichés zich in mijn hoofd genesteld hadden. In een van de verhalen waar ik mee bezig was (die nu in de prullenbak is beland) pakte ik direct mijn eigen post-traumatische stress-stoornis als hoofdonderwerp aan. Het enige waar ik aanvankelijk mee op de proppen kon komen als climax van mijn verhaal was een zelfdestructieve neerwaartse spiraal van de hoofdpersoon, een veredelde wraakfantasie. Iets wat vreemd genoeg ver af staat van mijn werkelijke levenshouding. De conclusie: al deze clichés zijn zo alomtegenwoordig dat ik ze gelijkstel aan geslaagd drama. Trauma staat gelijk aan een neerwaartse spiraal, en dat is effectief en derhalve een goed verhaal. Onzin natuurlijk.

De twee beste series van dit jaar bieden namelijk tegengif: zowel The Good Place als Crazy Ex-Girlfriend zijn dramatisch sterk genoeg. Ze behoren tot de meest meeslepende komedieseries van het moment. En beiden gaan ze expliciet over anti-helden met een tragische verleden die beginnen als egoïstische, vervelende mensen die slechte, zelfdestructieve keuzes maken, maar door de seizoenen heen drastische stappen ondernemen om hun leven te beteren.

De zelfingenomen Eleanor Shellstrop uit The Good Place belandt na haar dood in de hemel, waar ze niet thuis hoort. Dit zet drie seizoenen aan intrige en plotwendingen in gang, maar de basis van het verhaal is: Eleanor probeert, met hulp van drie van haar vrienden, een beter mens te worden, om haar plek in ‘the Good Place’ te verdienen. In drie seizoenen komt er een trits aan filosofische en morele concepten langs, toepasbaar op de situatie van Eleanor, maar haar leven beteren gaat niet zonder slag of stoot. In het meest recente seizoen betekent dit dat ze de trauma’s uit haar verleden moet aanpakken, en moeilijker nog, mensen moet gaan vergeven en zelf vergeving moet vragen. Het zorgt voor emotionele en meeslepende televisie.

Toevallig is Crazy Ex-Girlfriend in het laatste seizoen met exact dezelfde thematiek bezig: de muzikale komedieserie is een deconstructie van het romantische komedie-genre, waarin hoofdpersonage Rebecca Bunch onder ogen moet zien dat ze een ongezonde kijk op het leven en de liefde heeft, en dat ze aanvankelijk een schurkenrol speelt. In de eerste drie seizoenen volgden we haar zelf-destructieve gedrag, veroorzaakt door een gebrek aan zelfreflectie, en de gevolgen daarvan op andere mensen. Maar het was duidelijk dat de makers er niet op uit waren negatief te eindigen, zoals veel van hoogaangeschreven series. Tevens weigeren beide series de personages evidente schurken te maken. In dit laatste seizoen is Rebecca zover dat ze op zoek gaat naar de onderliggende reden van haar ongeluk en stapje bij beetje haar slechte patronen probeert te doorbreken. Dat betekent ook hier vergeving geven en vergeving vragen.

In een eerder seizoen bleef Rebecca Bunch zichzelf voorhouden dat ze een goed mens is. Je denkt als kijker geen moment dat ze dat zelf gelooft. Op het moment dat ze ontdekt dat ze met haar acties andere mensen schade heeft berokkend is dat een emotioneel dieptepunt. In The Good Place citeren de personages vaak uit het boek What Do We Owe To Each Other? In beide series zien we personages worstelen met de gevolgen van hun handelingen op anderen, en de gevolgen van andermans handelen op hun eigen leven. Het zijn allemaal gebroken, getraumatiseerde personages. Maar dat is niet het einde van hun verhaal, het is een startpunt.

Een neerwaartse spiraal kan dramatisch interessant zijn, maar egoïstische en moreel discutabele mensen hun leven zien beteren, met vallen en opstaan, blijkt als catharsis te werken voor mensen zoals ik. En velen met mij, die een realistischer en herkenbaarder wijze zien van omgaan met problemen. Het is namelijk menselijk om keihard op je neus te gaan, uit elkaar te vallen en de brokstukken te moeten oprapen. Zie de populariteit van het concept Kintsugi als metafoor in zelfhulpblaadjes en boeken. Kintsugi is de Japanse pottenbakkunst waarin de scherven van een vaas aan elkaar gelijmd worden met goudkleurig bindmiddel, waardoor de oneffenheden en breuklijnen extra goed te zien zijn en onderdeel worden van de esthetiek.

Iedereen worstelt wel eens met de consequenties van hun handelingen. Iedereen heeft zijn trauma’s. Maar de wereld is niet bevolkt door enkel Walter Whites en Tony Soprano’s — en ik ken genoeg Eleanor Shellstrops en Rebbeca Bunches. De series voelen relevanter, realistischer en opbouwender dan veel andere prestige-series. En in dit jaar, waarin de nieuwsmedia vooral doordrenkt lijken te zijn van animositeit, haat, onderdrukking, ruzie en conflict, en veel prestigeseries die ellende dramaturgisch nog eens dubbel onderstrepen, is het een fijn een opbeurend tegengeluid te horen. Het is een verademing series te zien die de vraag stellen ‘what do we owe to each other?’ en daar een hoopvol, warm antwoord op geven.

Written by

Theodoor Steen is een 29-jarige Utrechtse filmprogrammeur (voor onder andere Camera Japan) en filmjournalist (voor Cine en Schokkend Nieuws) voor wie het woord ‘bombast’ werkt als een rode lap op een stier, of een vlam op een mot. Film is voor hem voornamelijk een visueel medium, en plot, hoewel belangrijk, acht hij van ondergeschikt belang voor een interessante kijkervaring. Hij vindt Canada één van de meest ondergewaardeerde film-industrieën. Vrienden vragen hem om in godsnaam op te houden over Southland Tales, de Wachowskis, Ken Russell, religieuze symboliek, The Leftovers, LGBTQIA-cinema, en ‘waarom Nederlandse film wél geweldig is’. Begin niet tegen hem over Zack Snyder, Ruben Ostlund of Jagten, want het gejeremieer dat je dan te horen krijgt is niet van de lucht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Input your search keywords and press Enter.