Now Reading:

Hauer op zijn best: de keuze van de Cineredactie

Hauer op zijn best: de keuze van de Cineredactie

‘Filmen is het mooiste wat er is,’ zei Rutger Hauer in een zeldzaam interview in tijdschrift Hide&Chic. ‘Op het moment dat ik een camera op mij gericht voelde, wist ik dat dat het was wat ik zocht.’ En filmen zou hij. Een slordige 170 rollen in speelfilms, series en shorts. Van de Nederlandse polder tot Hollywood speelde hij helden, schurken en alles ertussenin. Op 19 juli overleed Nederlands grootste acteerlegende. Hij werd 75 jaar. Uiteraard staan we ook bij Cine stil bij dit verdrietige nieuws met een paar van onze favoriete rollen van dit blonde, blauwogige filmicoon.


Blade Runner (Ridley Scott, 1982)

Roy Batty, de replicant uit Blade Runner, is internationaal gezien Rutger Hauers bekendste rol, en mag met recht legendarisch genoemd worden. Er wordt dan ook veel gevraagd van de acteurs in deze film. Alle personages zweven rond de lijn tussen machine en mens, en het vergt veel kunde om dat subtiel over te brengen. Er is veel discussie over of alle acteurs daar in slagen, maar over Hauer is die er niet. Het hoogtepunt van de film is de sterfscène van Batty. Hauer heeft naar eigen zeggen flink mogen sleutelen aan deze scène van regisseur Ridley Scott. Dat heeft hij met name gedaan door de sleutelmonoloog in te korten, en alleen de meest poëtische momenten te behouden. Die poëzie is in Hauers interpretatie het ultieme bewijs van de menselijkheid van Batty. In principe speelt Hauer een bijrol, zijn personage dient als spiegel voor Harrison Fords Deckard. Toch vind ik het niet overdreven om te stellen dat in Batty de dualiteit van het mens/machine-paradigma het meest overtuigend gebracht wordt. Dat komt door de zorg die Hauer in iedere scène steekt om iets kleins menselijks naar voren te brengen. Zo maakt hij van Roy Batty een van de beste slechteriken uit de filmgeschiedenis. En dat zal voorlopig niet verloren gaan.
Bouke van Eck


Flesh + Blood (Paul Verhoeven, 1985)

Zestien jaar na hun gezamenlijke doorbraak op de Nederlandse televisie met Floris (1969), werkten scenarist Gerard Soeteman, regisseur Paul Verhoeven en hoofdrolspeler Hauer aan een film die deels gebaseerd was op ongebruikte scenario’s voor die serie. Flesh + Blood is echter geen familievriendelijk middeleeuwenvermaak. Met hun eerste Amerikaanse film presenteren Verhoeven en Soeteman zich meteen als de provocatieve, cynische humanisten die men in Nederland al een poosje kende. Hauer speelt als Martin een genadeloze deconstructie van de archetypische middeleeuwse held. Als hij zich sierlijk in een zwaardgevecht stort en vastberaden door kasteelgangen stapt, doet hij denken aan Errol Flynn in diens swashbucklers — en het iconische shot van Hauer met een brandend karrewiel achter zijn hoofd suggereert zelfs heiligdom. Maar dat is verhoeviaanse ironie. Martin is een gewetenloze moordenaar en verkrachter, die geloof misbruikt om mensen achter zich te scharen. Hauer hoeft maar weinig te doen om van de geïdealiseerde held een monster te maken. De sterkste momenten zijn die waarop het roofdier rustig is, waarop Hauer die helderblauwe ogen voor zich laat spreken. Zijn genuanceerde spel maakt Martin een van zijn meest angstaanjagende rollen.
Julius Koetsier


The Hitcher (Robert Harmon, 1986)

Het script van The Hitcher maakt er geen geheim van dat het opvallend is dat de mannelijke hoofdpersoon een mannelijke lifter oppikt: in de film zitten veel homoseksuele toespelingen en een handvol ‘gay panic’-momenten. Maar door Rutger Hauer te casten wordt die latent homoseksuele subtekst vrijwel tekst: hij geeft zijn schurkenrol een gevaarlijke seksuele spanning mee, zelfs zo dat meerdere recensenten, waaronder Roger Ebert en Jay Scott, er uitgebreid aandacht aan besteedden in hun (negatieve) recensies, en de film betichtten van homofobie. Het pleit voor Rutgers charisma, dat hij een van de meest vileine schurken in de geschiedenis van de cinema zo sexy kan maken. Maar aanvankelijk ook geloofwaardig betrouwbaar genoeg dat er meerdere slachtoffers hem op zijn grote blauwe ogen vertrouwen en hem uitnodigen in hun auto. Het is typerend voor Rutger Hauer als acteur en icoon: hij is deels de vriendelijkheid zelve, deels pure charisma en sex, deels intimiderend, creepy en ontregelend. Hij kon als acteur moeiteloos schaken tussen die elementen, soms, zoals hier, in dezelfde rol. The Hitcher is een niemendalletje, maar een van de handvol films die de kwaliteiten van Hauer ten volle benut. 
Theodoor Steen


La leggenda del santo bevitore (Ermanno Olmi, 1988)

Een verrassende rol speelde Hauer in deze in Parijs gesitueerde film van de Italiaanse filmmaker Ermanno Olmi. Hij speelt een zwerver verknocht aan de fles die op een dag aan de oever van de Seine van een vreemde 200 francs krijgt in ruil voor de belofte dat hij, wanneer hij het kan opbrengen, datzelfde bedrag doneert aan een kerk. Hij meet zichzelf een maatpak aan, vastbesloten de scherven van zijn leven op te pakken en de belofte stand te houden. Maar op elke straathoek lonken de shotjes likeur en glazen wijn. Telkens verdrinkt hij het geld en telkens speelt het toeval het opnieuw in zijn handen. Als om hem te tarten. Hauer is hier precies op de leeftijd dat zijn wat ongenaakbare schoonheid voorzichtig de eerste groefjes en barstjes ging vertonen die hem nog meer het gevaarlijke, ruige randje gaven dat altijd al onder het oppervlak sluimerde. Maar in deze rol vormen die barstjes de basis van een zijn zeldzaam introspectieve en melancholische rollen.
Elise van Dam


Buffy the Vampire Slayer (Fran Rubel Kuzui, 1992)

Rutger Hauer speelde in een paar fantastische films. Maar hij speelde vooral in véél films, van  — om het beleefd te zeggen — wisselende kwaliteit. Het maakte Hauer duidelijk niet al te veel uit. Wat de rol ook was, hij zette zijn tanden erin. In Buffy the Vampire Slayer (de film) zijn het vampiertanden. Hauer speelt de meestervampier Lothos. Hij draagt een fantastische geborduurde jas, speelt op een gegeven moment opeens viool. De film om hem heen is zo nineties als maar kan, maar hij is — zoals het een vampier betaamt — tijdloos. De film is vermakelijk maar duidelijk een ruwe schets voor de latere serie. Je wordt er nu wat nostalgisch van: niet alleen vanwege de aanwezigheid van Hauer, maar ook vanwege de rol van de laatst veel te jong overleden Luke Perry. De tieneracteurs (waaronder ook Hilary Swank) zijn niet bepaald indrukwekkend. Maar in de marges vermaken oudere acteurs als Donald Sutherland en Stephen Root zich opperbest. En niemand maakt er meer van dan Hauer. Het moment dat hij zich, in navolging van tienerheldin Buffy, waagt aan een ‘Puh-lease’, tilt de film boven zichzelf uit. En dat is nou precies waarom we blij mogen zijn met Hauers gebrek aan kieskeurigheid. 
Hedwig van Driel


Split Second (Tony Maylam, 1992)

‘Mijn probleem is dat ik niet zo goed ben in het beoordelen van scripts’, verklaarde Rutger Hauer eens laconiek tegenover Trouw zijn talloze rollen in weinig verheffende B-films. Maar het mooie van die rollen is dat hij ook daarin alles geeft. Zoals in Split Second, een sciencefiction/detective/horror-merger die zich afspeelt in het Londen van 2008, dat door klimaatverandering permanent onder water staat. Hauer speelt Stone, een bikkelharde in leer gestoken detective die obsessief op zoek is naar een seriemoordenaar en koffie (‘Where is my coffee?! I need my fucking coffee!’). De film is een verzameling uitgekauwde ingrediënten (een in-alles-Stones-tegenpool-partner, een soundtrack die in de jaren 80 is blijven hangen, een monster dat een, overigens wel puik vormgegeven, samenraapsel van eerdere filmmonsters is, Kim Cattrall onder de douche en een heleboel vuurwapens), maar ondanks dat toch zeer smakelijk en vermakelijk. En dat is voor een aanzienlijk deel te danken aan Hauer, die zelfs zijn cool niet verliest als hij in de riolen van Londen het duivelse monster op de hielen zit en uitroept: ‘He’s in deep shit!’
Elise van Dam


The Mill and the Cross (Lech Majewski, 2011)

Een atypische Hauer-film die wellicht daarom vrijwel nooit genoemd wordt als het over hem gaat. De film van de Poolse regisseur Lech Majewski is eigenlijk een anderhalf uur lange exploratie van de fantasie die menigeen weleens gehad heeft bij het kijken naar een schilderij: wat als je erin kon stappen? Majewski creëert een wereld waarin realiteit en schilderkunst over elkaar heen lijken te schuiven en in die samenvloeiende werelden is Hauer ons anker in de rol van de Brabantse schilder Pieter Bruegel de Oude. De film toont de totstandkoming van diens beroemde schilderij De kruisdraging (1564). Het is een van Hauers passiefste rollen. Soms doet hij in een scène niet meer dan met een stokje in een spinnenweb porren. En vaak kijkt hij alleen maar, met die staalblauwe ogen die niets ontgaan. De film past in een periode van zijn carrière waarin hij vaker voor rollen in experimentele films koos, zoals ook Cyrus Frisch’ Oogverblindend en Alicia Schersons Il futuro. Rollen waarin hij steeds nadrukkelijker durft te leunen op kleine gebaren, zoals de ene handbeweging waarmee hij als Bruegel alle chaos tot stilstand brengt en tot kunst verheft.
Elise van Dam


Rutger Hauer als zichzelf

Naast zijn indrukwekkende oeuvre als acteur heeft Hauer zich altijd ingezet om een positieve invloed uit te oefenen op de (film)wereld: als activist zette hij zich in voor de Sea Shepherd Conservation Society, een pro-actieve afsplitsing van Greenpeace die illegale walvisvangst tegengaat. Met zijn eigen Rutger Hauer Starfish Foundation maakte hij zich sterk voor onderzoek naar AIDS. Daarnaast ondersteunde Hauer beginnende filmmakers door voor een appel en een ei in korte films te acteren en zo met zijn naamsbekendheid het profiel van de makers te vergroten, en gaf hij jaren lang master classes aan jonge acteurs en regisseurs in Rotterdam. Hauer was tevens een enthousiaste ambassadeur van Shortcutz, het internationale platform voor vertoning en promotie van korte films met wortels in Amsterdam en Lissabon. Op social media regende het verhalen van filmmakers, acteurs, festivalorganisatoren en filmprogrammeurs die vertelden hoe ze door Hauer waren geholpen en ondersteund in hun projecten. Als acteur heeft Hauer een onvergetelijke indruk op ons achtergelaten, maar ook als mecenas en voorvechter van goede doelen en creatieve idealen zal zijn invloed zich nog lang doen gelden.
Luuk van Huët

Input your search keywords and press Enter.