Now Reading:

Flashback: The Sand Pebbles

Flashback: The Sand Pebbles

Iedereen kan zich hem nog wel voor de geest halen: die ene irritante klasgenoot die goed was in echt alles. De hoogste punten van de klas, van sport tot algebra. De meisjes waren gek op hem, de jongens wilden hem zijn, de ouders wilden hem uitnodigen om te blijven eten. Meestal had je een gloeiende hekel aan hem.

Robert Wise moet een van die mensen geweest zijn. In een carrière als regisseur die een goede vier decennia duurde, slaagde hij erin om in zowat elk genre een meesterwerkje te maken. Tegenwoordig wordt hij voornamelijk herinnerd omwille van zijn twee musicals, dat krijg je natuurlijk wanneer je zowel West Side Story en The Sound of Music op je naam hebt staan. Maar Wise was veel meer dan huppelende nonnen in de bergen. Hij maakte misschien wel de beste spookhuisfilm ooit (The Haunting) enkele revolutionaire science fiction films (The Day the Earth Stood Still, The Andromeda Strain) en draaide zijn hand niet om voor wat meer intiemere relatiedrama’s (Two for the Seesaw). Voordat hij begon te regisseren, deed hij ook enkele kleinere klusjes achter de schermen, zoals het monteren van Citizen Kane. Afhankelijk van wie je het vraagt is hij de ook de man achter de verminking van The Magnificent Ambersons, maar dat is dan weer een heel ander verhaal. Eén van zijn beste, maar tegenwoordig helaas een beetje vergeten klassiekers, is het fabuleuze oorlogsdrama The Sand Pebbles.

The Sand Pebbles is de bijnaam voor de opvarenden van de San Pablo, een Amerikaanse kanonneerboot op de Chinese Yangtze rivier. De nieuwe machinist Jake Holman (Steve McQueen) meldt zich aan net wanneer de spanningen in het land hoog beginnen op te lopen. Revolutie hangt in de lucht, maar Holman laat alle politiek met veel plezier aan zich voorbijgaan. Voor hem tellen enkel de motoren in het machineruim van het schip. Tot zijn ongenoegen merkt hij hoe de Amerikaanse matrozen zich vooral bezig houden met het groeten van de vlag en onzinnige oefeningen doen, terwijl het schip (en dus ook de machinekamer) gerund wordt door ongeschoolde Chinese krachten.

Wanneer Holman dit aankaart bij de bevelhebber Captain Collin (Richard Crenna) stuit hij op onbegrip. Pas wanneer de Chinese opzichter sterft, een ongeluk waarvoor de crew Holman verantwoordelijk stelt, mag Holman zijn eigen personeel beginnen opleiden. Hij kiest Po-Han, een jonge werkkracht waarin hij zichzelf herkend en tussen de twee ontstaat een vriendschap.

Maar dat is slechts één draadje in het zorgvuldige geweven kamerbreed tapijt dat The Sand Pebbles is. Even belangrijk is het liefdesverhaal tussen Frenchy (Holmans enige vriend op het schip gespeeld door Richard Attenborough) en een lokaal meisje van plezier. Holman zelf heeft dan weer een oogje op een van de leraressen van de nabijgelegen missiepost (rol van Candice Bergen). Wanneer de politieke spanningen in het land oplopen, culmineren ook de verschillende plotlijnen, in wat uiteindelijk een onvermijdelijke tragedie blijkt te zijn.

Het maken van The Sand Pebbles was iets wat Wise al lang op het oog had. Helaas voor hem zag studio Twentieth Century Fox, op dat moment nog steeds herstellend van het Cleopatra-fiasco, weinig in de film. Omdat het een project was met een enorm lange aanlooptijd (de kanonneerboot die nagemaakt moest worden was in die tijd de duurste prop ooit voor een film) ging Wise ermee akkoord om, terwijl The Sand Pebbles voorbereid werd, een klein tussendoortje te doen voor de studio. Iets met jodelende geitenhoeders. Die film bleek een gigantisch succes te zijn en gaf Wise de nodige macht om met The Sand Pebbles zijn zin te doen. Toch was nog niet alles oké in het land van Eden. Tropische stormen vernielden de sets en op een bepaald moment zonk zelfs een hele boot die was volgestouwd met camerabenodigdheden. Maar Wise zou nog ergere natuurkrachten moeten weerstaan.

Steve McQueen was al een ster toen hij in 1965 aan boord van de San Pablo stapte. Hij had de jaren voordien zijn naam gemaakt met films als The Magnificent Seven, The Great Escape en The Cincinatti Kid. Toch zou McQueen zijn hele carrière lang ziekelijk onzeker blijven over zijn talent als acteur. Op goede dagen was hij een joviale aanwezigheid op de set die zich het lot van de minderbedeelden in China sterk aantrok. Hij zou zijn hele leven donaties blijven doen aan sommige weeshuizen in de regio waar de film werd opgenomen. Maar op slechte dagen uitte hij zijn onzekerheden door middel van een explosieve cocktail van paranoia, agressiviteit en narcisisme. In weerwil van zijn stoere imago leek McQueen vaak op een volatiele kleuter die met zijden handschoenen aangepakt diende te worden. Wise slaagde erin om zijn vertrouwen te winnen door alle scènes waar McQueen commentaar op had (en dat waren er nogal wat) op twee manieren te filmen. Op zijn eigen manier, en dan nog een keer op de manier van de ster. Achteraf zou hij dan wel beslissen welke manier de beste was. Het feit dat er op zo’n manier met zijn mening rekening werd gehouden, stemde McQueen positief, maar zorgde er uiteraard voor dat de film zwaar over tijd en budget heen ging.

McQueen speelde braaf met zijn co-stars. Dat hij met voorsprong de grootste naam op de affiche was, zorgde ervoor dat hij zich niet bedreigd hoefde te voelen om door iemand overschaduwd te worden (wat een probleem was toen hij moest samenwerken met Yul Brynner voor The Magnificent Seven of Paul Newman voor The Towering Inferno). Zijn favoriete co-star in The Sand Pebbles was de motorkamer. McQueen was altijd een acteur die uitzonderlijk goed kon omgaan met props. Kijk naar de scène waarin hij voor de eerste keer de machinekamer binnengaat. De dialoog is minimaal, maar die beroemde staalblauwe ogen van hem vertellen je alles wat je moet weten over zijn personage. Hier is iemand die weinig op heeft met zijn medemensen, maar zich enkel op zijn gemak voelt bij machines.

Zijn meest opvallende scène, het uit medelijden neerschieten van zijn vriend Po-Han nadat die gevangen werd genomen en gemarteld door de vijandige studentenbeweging, is misschien wel het sterkste staaltje acteerwerk uit de carrière van McQueen. Opnieuw is er geen dialoog, maar kan je elke gedachte volgen dankzij de manier waarop hij omgaat met zijn geweer, even pauzeert, en dan uiteindelijk het fatale schot afvuurt. Jammer dat hij zijn uiteindelijke breakdown toch nog met zijn rug naar de camera speelt, een macho als McQueen zien huilen, daarvoor waren de geesten nog niet klaar in het midden van de jaren 60. McQueen kreeg zijn enige Oscarnominatie voor zijn werk in The Sand Pebbles en dat was zeker niet gestolen.

Films worden niet gemaakt in een vacuüm. Toen The Sand Pebbles in 1966 uitkwam zag iedereen in de film een dun verhulde aanklacht tegen de situatie in Vietnam, al was dit volgens Wise niet meteen de bedoeling. Hij zag er eerder een verhaal in over hoe individueel heroïsme zich verhoudt tegenover lafheid en kuddegedrag. Heel veel kuddes in deze film. Je hebt de Chinese revolutionairen, die door de geur van de revolutie lijken te veranderen in bloeddorstige beesten. De Chinese crew van de San Pablo is dan weer een passieve massa, klein gehouden door bijgeloof en wantrouwen. En dan heb je nog de Amerikaanse mariniers, die zonder veel vragen te stellen soldaatje spelen en tijdens hun routine-oefeningen de plaatselijke bevolking vernederen door hen nat te spuiten. Toch een speciale vermelding voor Richard Crenna, die erin slaagt om van zijn personage, Captain Collins, een man van vlees en bloed te maken. Waar hij de film begint als de archetypische militaire bevelhebber, vervuld van decorum en hiërarchie; een stereotype antagonist voor een vrijbuiter als Holman, evolueert hij tijdens de film naar een meer complex figuur. Iemand die Holman ondanks al hun verschillen, lijkt te begrijpen, soms zelfs lijkt te benijden. Holman, en in mindere mate Frenchy zijn de enige individuen die de moed hebben om tegen de meute in te gaan. Het is veelzeggend dat geen van beide het einde van de film haalt.

Robert Wise maakte The Sound of Music in 1965 en The Sand Pebbles in 1966. Is het te vergezocht om hen als twee kanten van dezelfde medaille te zien? Beide films gaan over sterke individuen die een strakke hiërarchische organisatie binnenkomen en ondanks sterke tegenstand een verschil willen maken. Steve McQueen faalt, Julie Andrews slaagt, al is de prijs die ze moet betalen niet min. Beide films eindigen met een vlucht door de bergen. Het gejodel moet je er in The Sand Pebbles zelf bijdenken. Als je zes uur tijd op overschot hebt, zouden ze een interessante double-bill maken, en mooi bewijs vormen van de veelzijdige, onderschatte filmmaker die Robert Wise was.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Input your search keywords and press Enter.