Met de covid-pandemie als uitgangspunt vergroot de satire Bad Luck Banging or Loony Porn (2021) bestaande maatschappelijke tegenstellingen uit, tot politiek en farce met elkaar versmelten. De Roemeense regisseur Radu Jude levert als een luis in de pels kritiek. Geen enkele partij die meent te zeggen waar het op staat blijft ongemoeid. Iedereen tracht de situatie volgens hun perspectief te benoemen; Jude benoemt dat. Zijn sociale kritiek ontstijgt de specifiek Roemeense context. Dat geldt ook voor eerdere films.

In Aferim! (2015) lijkt hij nog niet zijn scherpte te hebben gevonden. In adembenemende vergezichten van het negentiende-eeuwse Walachije rijden een konstabel en zijn zoon rond, op jacht naar een ontsnapte Roma-slaaf. Ze keuvelen wat met onder andere priesters, waarbij grapjes en volkswijsheden moeiteloos overgaan in misogyne en racistische observaties. Een bojaar ploft neer na een dagje werk alsof hij geen zin heeft straks een uiterst grof voorbeeld te moeten maken van een slaaf, maar werk is werk. Niemand lijkt zich van enig kwaad bewust. De rauwe humor confronteert met de eeuwenlange slavernij in Roemenië. Toch lijken de personages museumstukken in een decor dat al te ostentatief knipoogt naar de Amerikaanse Western.

Ook I Do Not Care If We Go Down in History as Barbarians (2018) behandelt een stuk liever vergeten Roemeense geschiedenis. De titel slaat op een uitspraak van premier Mihai Antonescu uit 1941, toen Roemenië nog collaboreerde met het naziregime, voordat het in 1944 overstapte naar de geallieerden. Theatermaakster Mariana Marin wil het publiek dat zich alleen dat laatste actief herinnert wakker schudden met een re-enactment van een veldslag tegen Sovjet-Rusland waarna vele Joden werden vermoord. Dat gaat niet van een leien dakje. Ze blijft zaken benoemen en feiten oprakelen in lange takes, waarin geïrriteerde deelnemers dat waarderen. Een uitgebreide dialoog met een geldschieter die liever het pikante deel van het stuk geannuleerd ziet zet de selectieve doofheid sec neer. Beleefdheid voert de boventoon bij het tussen oorlogspronkstukken rondbanjerende duo, maar ondertussen botsen de waarheid en de ontkenning daarvan. Op deze weidse manier zet Jude meer een institutionele kritiek neer dan een dramatische verhandeling. De re-enactment zelf voert het benoemen verder op met theatrale speeches in een spektakel van rook en licht, terwijl de menigte maar blijft klappen en juichen. Inclusief het zwartste deel. Benoemen blijkt lastiger dan gedacht, niet enkel een kwestie van de waarheid zaaien en controverse oogsten. Zo blijft Mariana niet onthouden van scherts als ze verbouwereerd achterblijft.

Ook Bad Luck Banging or Loony Porn spaart niemand. De film draait om een verhitte ouderavond op een vooraanstaande school, waar lerares Emi zich moet verantwoorden voor een op het internet gelekte seksvideo. Om tot dat verbale moment suprême te komen voorziet de film in sterk uiteenlopende delen van informatie, te beginnen met het gewraakte filmpje als expliciete proloog. In de aanloop naar de ouderavond loopt Emi rond door een Boekarest waar de lontjes kort zijn. De camera dwaalt continu af om de omgeving te tonen, alsof het een sociologische observatie betreft. Billboards geladen met innuendos. Asociale automobilisten maken ruzie met chagrijnige voetgangers. Gesprekken over het coronavirus en frequente herinneringen aan het correcte gebruik van een mondneusmasker. Jude neemt de tijd om het allemaal te tonen, waardoor de vignetten van uiteenlopende irritaties inbranden.

De pandemie als biologisch en sociaal fenomeen vormt slechts achtergrondruis, een aanzet voor het verergeren van al bestaande maatschappelijke tegenstellingen. Vanuit het niets volgt een filosofisch betoog, opgezet als een video-encyclopedie, wat in de verte doet denken aan de speelse maar gewichtige essays van Jean-Luc Godard zoals 2 ou 3 choses que je sais d’elle (1967). Zonder dialogen volgen in algemeen gebruik gangbare woorden elkaar op. Ondertiteling voorziet  kordaat van ideologische context ondersteund door nieuwsfragmenten, komische sketches en landschapsbeelden. De encyclopedie legt droog de betekenis uit van termen wanneer zaken als de patriarchale samenleving, Roemeens chauvinisme of liberalisme er aan ten grondslag liggen. Dankzij de kalme afwisseling vol treffende analyses en amusante kwinkslagen neemt de film een meditatieve pauze voordat het geweld losbarst in het laatste gedeelte. Alleen al dankzij deze opzet geeft Bad Luck Banging scherper de huidige staat van de wereld weer dan de crowdpleaser van de dag Don’t Look Up (2021).

Daar benoemen twee filmsterren politieke inertie rondom existentiële issues vanuit een positie van alwetendheid. Men hoeft immers alleen naar boven te kijken. Met de hautaine uitroepen van Jennifer Lawrence en voor de hand liggende typetjes zoals een miljardair die het midden houdt tussen de oprichter van Amazon en de ex van Grimes lijkt de film meer gedreven door het imponeren met kennis van de waarheid, dan met die waarheid zelf. Benoemen als handeling komt neer op het onderstrepen van superioriteit. Deze ijdele satire bevestigt de kijker in het eigen gelijk, in plaats van te ontregelen. Hoe anders in Bad Luck Banging wanneer iedereen plaats heeft genomen na het grondige ontsmetten van de handen. De ouderavond ontaardt in een sluw exposé waarin elk personage zich gedraagt als een Don’t Look Up-fan, van de betweterige stedelijke liberaal tot de patriotistische militair en de conservatieve vader. De binnenplaats van de school lijkt het podium van een amfitheater, gevuld met een doorsnee van de Roemeense samenleving. Ieders overtuiging van het eigen gelijk wurmt zich naar buiten door de treffend gekozen mondkapjes heen, terwijl Emi de hypocrisie van elk onderuit haalt in sterke bewoordingen, tot een laatste hilarische grol verwijzend naar de huidige superheldenobsessie.

Een minisamenleving verworden tot tribale strijd, waarin Emi’s agitatie als arbiter van alle tekortkomende aannames van waaruit men handelt sterk grondt in de voorafgaande delen. Zo komen de sociologische observaties en ideologiekritiek tot een enerverende uitbarsting. Bad Luck Banging bevestigt geen posities, maar spot ermee. Van achter een sluier van onwetendheid vallen de stereotypes aan, maar dat blijkt niet te werken. Doordat politiek hier overloopt in farce blijft alleen de persoonlijke overtuiging overeind, en daarmee kritische reflectie. Zo werkt het benoemen hier niet ter bevestiging, maar ter activering.