Now Reading:

De cinema van S. Craig Zahler

De cinema van S. Craig Zahler

Het moreel kompas van regisseur S. Craig Zahler leidt naar macaber terrein, maar er staat wat op het spel bij zijn lugubere taferelen. De eigenzinnige mix van welbekende genres is geen frivool vermaak, maar hervindt de moraal als gewichtige zaak in een cynische tijd.

Zahler was al actief als romanschrijver en muzikant voordat hij ook filmregie aan zijn artistieke activiteiten toevoegde met Bone Tomahawk in 2015. Als scenarist leverde hij naast zijn eigen films nog The Incident (2011) en Puppet Master: The Littlest Reich (2018) af. Inmiddels is de western The Brigands of Rattlecreek, een samenwerking met regisseur Chan-Wook Park (Oldboy), in productie gegaan.

Als regisseur heeft hij zich in zijn drie films tot nu consistent een gedegen stijl aangemeten. Die kenmerkt zich door een eclectische samenvoeging van klassieke genres met die van de grindhouse, wat vanzelfsprekend gepaard gaat met buitensporig geweld. Maar in plaats van een freakshow van gruwelijkheden kiest Zahler voor een trage spanningsopbouw, met personages die mondain keuvelen over koetjes en kalfjes en daarmee hun innerlijk blootleggen.

Bone Tomahawk

In de horrorwestern Bone Tomahawk is Zahlers wereld nog moreel ongevaarlijk. Een geval van reddingsploeg versus puur kwaad. Zo vergoelijkt de film dat sheriff Hunt (Kurt Russell) en consorten voornemens zijn wilde kannibalen af te knallen om de adjudant sheriff en de vrouw van een van hen (een kreupele Patrick Wilson) niet als maaltijd te laten eindigen. Met een te ironische knipoog naar de racistische elementen in oude westerns vertelt nota bene een indiaan de groep dat de kannibalen geen mensen zijn. Het is hetzelfde soort simpliciteit dat Quentin Tarantino toonde in Django Unchained en The Hateful Eight.

De film vormt wel een blauwdruk voor zijn twee latere films qua opbouw. In plaats van vele robbertjes vechten neemt Zahler uitgebreid de tijd om de personages te introduceren en met elkaar te laten optrekken. De reis naar de grot lijkt belangrijker dan de bestemming zelf. Zo komt er, ondanks de verontrustende geluiden die de kannibalen op de achtergrond maken, een vals gevoel van veiligheid.

Eenmaal aangekomen dalen de personages echter af naar de hel door onder andere het angstaanjagende schreeuwen van zelden vol in beeld gebrachte kannibalen. Het weerzinwekkende geweld over en weer brengt de verdoemenis in de voorheen logge western. Zahler mijmert met die gruwel echter meer over gouwe ouwe exploitatie dan dat hij onderhuidse dilemma’s aanboort, zoals in zijn twee latere films. Daarmee is Bone Tomahawk vooral een trage versie van Tarantino’s geweldorgies.

Brawl in Cell Block 99

In Brawl in Cell Block 99 neemt Zahler wel de verantwoordelijkheid die Tarantino met zijn exploitatie-fetisjisme nalaat. De film is een monumentaal verslag over het persoonlijke inferno van crimineel Bradley Thomas, gedragen door de imponerende gestalte van Vince Vaughn. Deze afdaling naar de hel heeft Zahler strak in handen, nu vaste cameraman Benji Bakshi met ijzeren discipline Vaughns lichaam het werk laat doen. Een acteur die als cynicus pur sang een vreemde eend in de bijt leek in komedies als Old School en Wedding Crashers stijgt hier met ontzagwekkende hardheid tot grote hoogten. Gechanteerd om een persoon in de best bewaakte gevangenis van het land te liquideren, misdraagt hij zich om het doelwit te bereiken. Het uitzinnige geweld dringt in, door de serene afstand die Zahler houdt van Vaughns mokerslagen.

Er is geen excuus voor Bradley’s razernij, maar een context. Voordat zijn afdaling begint heeft de film uitgebreid stilgestaan bij zijn achtergrond, met lange scènes vol dialogen die gestaag zijn persoonlijkheid uitdiepen. Dit geeft het buitensporige geweld een moreel gewicht, wat verder verstevigt dankzij de lugubere bedreiging van Bradley’s vrouw (Jennifer Carpenter) en hun ongeboren kind (waarbij en passant het morele dilemma over de behandeling van ongeboren levens niet onder het tapijt wordt geschoven). Verwijzingen naar blaxploitationfilms via de soundtrack of de sinistere fascistoïde bewakers zijn geen knipogen voor de leuk. Dankzij de laatstgenoemde schurken transformeert het eindstadium blok 99 in een naargeestige versie van Hieronymus Bosch.

Met deze film onderscheidt Zahler zich van de vergelijkbare Tarantino. Waar de pastiche en bijbehorend geweld bij hem een moreel kader krijgt, blijft Tarantino steken in onnozel vermaak. De films van Tarantino etaleren een doelloos cynisme. Zahlers stoïcisme reikt verder, want er staat iets op het spel voor de personages.

Dragged Across Concrete

Dragged Across Concrete breidt het vizier verder uit. Vince Vaughn is wederom op dreef, nu als gefrustreerde politieagent Anthony Lurasetti. Ditmaal met een fenomenaal ingetogen Mel Gibson als zijn compagnon Brett Ridgeman, die Lurasetti betrekt in een illegaal klusje om bij te verdienen nadat zij een tijdelijke schorsing krijgen wegens misdragingen. Zahler begeeft zich op moreel gevaarlijk terrein door de empathische behandeling van de twee racistische agenten. Ze kunnen van hem sec weeklagen over moderne telefoons die alles filmen. Ridgemans onbevredigende thuissituatie geeft hem een geloofwaardige achtergrond. De film daagt uit tot medeleven en opent de weg voor wederzijds begrip van verschillende perspectieven.

Ook hier treedt de hel langzaam binnen, met groteske bankrovers die eigenlijk een maat te groot zijn voor de opportunistische agenten die hoopten om het geld weer van hen te jatten. En dan zijn er nog andere spinnen in het geraffineerde web. Emblematisch voor Zahler is de geduldige verkenning van bankbediende Kelly Summer (Jennifer Carpenter), die een vervelende eerste werkdag wacht na een doorbraak in haar overmatige binding met haar pasgeboren kind. Zinderend is ook vluchtwagenchauffeur Henry (Henry Johns) in gesprek met zijn goede vriend voorin de auto, wetende dat de rovers hen als vervangbaar beschouwen. In Dragged Across Concrete overstijgt de laatste onthutsende patstelling alle verschillen. Daarmee is de finale met Ridgeman en de zwarte Henry, die hun onderlinge wantrouwen opzij moeten zetten, er een van onbestemde betovering en tragiek.

Door de vernuftige wijze waarop Zahler normaliter afstompende exploitatie weet om te buigen tot materiaal voor relevante morele overpeinzingen, is hij een van de meest fascinerende Amerikaanse regisseurs van deze tijd.

Input your search keywords and press Enter.