Nu aan het lezen:

Das schweigende Klassenzimmer

Das schweigende Klassenzimmer

1956, vijf jaar voor de bouw van de muur. Twee jongens zitten in de trein van Oost- naar West-Berlijn. Met het bezoek aan het graf van een overleden grootvader als excuus reizen de pubers naar de westzijde van de stad om daar stiekem van de geneugten van het westerse leven te proeven. Maar wat begint als typisch puberaal doen wat niet mag, mondt in Das schweigende Klassenzimmer uit in een politieke rel.

Op het eerste oog lijkt een naoorlogse jeugd in Oost-Berlijn, dat op dat moment Stalinstadt heet, vrij onbezorgd. Het kattenkwaad van 1956 is misschien anders, maar ook de Oost-Duitse jeugd is vooral bezig met vriendjes en vriendinnetjes, stiekem alcohol drinken en proberen het oh zo belangrijke eindexamen te overleven. Het gewicht van dat typische pubergedrag was echter totaal anders in Stalinstadt. Een film met vrouwelijk schoon, die niet ten prooi is gevallen aan de Russische censuur, bezoeken. Tegen de autoriteit ingaan door Russische soldaten uit te dagen. Bij een vrijgevochten oom stiekem naar het West-Duitse nieuws luisteren. Het lijken onschuldige kwajongensstreken; een nieuwsgierigheid naar alles wat verboden is, zoals we allemaal deden toen we een jaar of 17 waren. Maar in de ogen van de Russische onderdrukker en de Socialistische Partij is elke flirt met het Westen een politiek protest.

Das schweigende Klassenzimmer draait om zo’n typische schoolklas, die door een in eerste instantie onschuldige nieuwsgierigheid naar het Westen in grote problemen komt en daarmee uiteindelijk een keihard politiek statement afgeeft, dat 62 jaar na dato nog even indrukwekkend is.

Wanneer de klas op de westerse radio hoort over de slachtoffers die gevallen zijn bij de opstand in Hongarije, besluiten ze op school twee minuten stilte te houden voor de gevallenen. Een stil protest waarvan de jongeren de gevolgen nooit hadden kunnen overzien. Natuurlijk weten ze dondersgoed dat protesteren streng verboden is. Maar de Hongaarse opstand was een opstand van socialisten, die ondanks dezelfde idealen af wilden van hun Russische onderdrukker. En hoeveel kwaad kan het om twee minuten te zwijgen? Dat hun eigen Socialistische Partij zich tot op het hoogste niveau zal buigen over de kwestie, hadden ze dan ook nooit zien aankomen. Maar dat is wel wat er gebeurt. De klas raakt verwikkeld in een politiek steekspel, waarbij klasgenoten met typische Stasi-technieken tegen elkaar worden opgezet, gewelddadige arrestaties niet worden geschuwd en zelfs de Minister van Onderwijs zich er tegenaan bemoeit.

Het verhaal van Das schweigende Klassenzimmer is intrigerend. Het blijft confronterend om te zien hoe diepgeworteld de achterdocht zit in een regime dat overheerst door onderdrukking. De wilskracht waarmee de leerlingen in al hun puberale onschuld dat regime tot wankelen brengen door twee minuten niets te zeggen, is bewonderenswaardig. Jammer genoeg blijft de film iets te veel aan de oppervlakte. Door het accent dat regisseur Lars Kraume legt op de onschuld van de jongeren, wordt het nooit echt spannend. De tegenstellingen die de jeugd van deze klas kenmerken, worden net iets te veel benadrukt. Aan de ene kant staat de illusie van een onbezorgde jeugd, van jongeren die gewoon jong proberen te zijn in een wereld die ze dwingt veel te snel volwassen te worden. In die wereld lijkt de zon bijna altijd te schijnen in Stalinstadt, is het licht in de huizen warm en kent de kleding van de leerlingen een ruim kleurpalet. De film lijkt zich te willen voordoen als een ‘gewone’ coming-of-age film tegen een ‘ongewone’ historische achtergrond. Een interessante keuze, waarbij Das schweigende Klassenzimmer zich duidelijk af zet tegen het stereotype beeld van Oost-Duitsland als grijze, grauwe, karakterloze massa.

Aan de andere kant staat de politieke realiteit van de wereld waarin deze klas opgroeit. Die wereld voldoet op haar beurt wel aan het stereotype. Met donkere ruimtes met weinig daglicht, kille belichting en grijze uniforme kleding. En daardoor wordt de kijker nergens uitgedaagd en schuurt de film nooit. Zodra de wereld van de leerlingen beklemmend en gevaarlijk wordt – in de verhoren, met de onverwachte bemoeienis van de Minister of wanneer de onderlinge wrijving tussen de leerlingen een zware tol eist – worden de scènes door het koele beeld en de zware muziek zo aangezet , dat je al weet dat het misgaat voordat het misgaat.

Om in schooltermen te blijven is de film qua uitvoering dan ook een matige voldoende. Zonde, want de daad die de klas met hun zwijgen stelt, had een dikke tien verdiend.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken