In a World gone Mad… Om grip te krijgen op de waanzin die zijn weerslag heeft op het witte doek en de thuisbioscoop, formeerde Cine een team van specialisten om deze te doorgronden. In 1999 werden filmliefhebbers van hun sokken geblazen door The Matrix, een sciencefiction-actiefilm vol filosofische inzichten en baanbrekende kungfu, gevolgd door twee sequels die minder indruk wisten te maken. Meer dan twintig jaar later keren we terug in The Matrix Resurrections. Luuk van Huët, Sjoerd van Wijk en Timna Rauch zetten hun meest blitse mirrorshades op en duiken namens Cine wederom de virtuele wereld in.

LvH: ‘Twintig jaar na het einde van The Matrix Revolutions zien we Keanu Reeves terug als Neo… maar in de persoonlijkheid van de voormalige hacker en kantoorslaaf Thomas Anderson, inmiddels de succesvolle programmeur van een drietal Matrix-games. Anderson krijgt van zijn zakenpartner Smith (Jonathan Groff) de opdracht om een nieuwe Matrix-game te maken, een opdracht waar hij weinig enthousiasme voor kan opbrengen. Ondertussen is hij onder behandeling van een analist (Neil Patrick Harris) die hem blauwe medicijnen voorschrijft om hem rustig te houden en kijkt hij op afstand in de koffiezaak naar een aantrekkelijke vrouw (Carrie-Anne Moss) die hij niet aan durft te spreken. Alles verandert echter wanneer een nieuwe Morpheus (Yahya Abdul-Mateen II) opduikt en een jonge vrouw genaamd Bugs (Jessica Henwick) hem meeneemt door een mysterieuze deuropening…’

SvW: ‘Voor mijn gevoel heeft deze nieuwe Matrix als het ware zelf een blauwe pil geslikt. Het eindeloze knipogen naar de oude films in dat segment (inclusief Jonah Hill-achtige sidekick die iets roept over bullet time) komt neer op dwepen met het eigen merk, signaleren hoe zelfreflecterend je wel niet bent. Maar ik wist al van tevoren dat ik naar The Matrix ging kijken, dat hoef ik niet van de film zelf te horen. Wel een interessante verrassing dat Neil Patrick Harris een belangrijke rol speelt.’

TR: ‘Ja, veel meta dan dit wordt het volgens mij niet. Aan de ene kant voelt dat een beetje als borstklopperij, maar aan de andere kant was het misschien wel de enige keuze voor een vierde Matrix-film. Mede daardoor voelde het op sommige momenten bijna als een soort excuusbrief voor de tweede en derde film. De eerste en tweede en twintigste keer dat ik The Matrix zag, zal ik nooit vergeten. Maar hoe het puzzeltje nou uiteindelijk in twee en drie in elkaar had moeten passen, is echt aan mij voorbij gegaan. Maar excuus of niet, uiteindelijk had ik helaas weer niet dat wauw-gevoel, en wel de verwarring… Dus als iemand mij de clou nog even wil uitleggen? Of spoilen we het weerzien dan voor de lezers die de film nog moeten zien?’

LvH: ‘Volgens mij draait The Matrix Resurrections om de vraag: waarom is deze film gemaakt? Een vraag die de film zelf weet te beantwoorden. Vroeg in de film zegt Smith: “I’m sure you can understand why our beloved parent company, Warner Brothers, has decided to make a sequel to the trilogy.” Dit slaat op het feit dat Warner Brothers plannen had om een nieuwe Matrix-film te maken, met of zonder de gezusters Wachowski. De druk om een film te maken en te voorkomen dat de studio met hun gedachtegoed aan de haal zou gaan, was dus best groot. Uiteindelijk kreeg Lana Wachowski inspiratie tijdens het rouwproces na de dood van haar ouders. Het idee dat haar troost bracht was het weerzien van Neo en Trinity en de kans om haar geliefde personages een happy end te schenken. Ik zie The Matrix Resurrections als een geslaagde poging van Lana om zowel haar intellectuele eigendom te beschermen tegen een inhalige studio, een diep persoonlijke film over liefde, een succesvolle sabotage om te voorkomen dat er een zielloze franchise zou ontstaan die parasiteert op haar werk en een pleidooi om de filosofie van The Matrix terug te claimen. Puur als escapistisch actiespektakel is de film niet geheel geslaagd, maar dat neem ik voor lief.’   

SvW: ‘Altijd vervelend als de studio je de keus geeft tussen zelf een vervolg maken waar je niet op zit te wachten of dat straks een figuur als Michael Bay de boel opblaast. Qua spektakel valt de film inderdaad tegen, want personages staan vooral stil in steriele omgevingen om van alles en nog wat te vertellen zoals een agent Smith die er vooral vanwege de naam in zit, want een Hugo Weaving is-ie niet. Net als Timna moet ik bekennen dat ik niet honderd procent van het plot doorhad. Maar het is gewoon goede mensen versus slechte mensen, als je dat onthoudt zit het wel goed. Echt intrigerende filosofie haalde ik in ieder geval niet uit het gebabbel, vooral veel tekst en uitleg van een Neil Patrick Harris die en passant ook even knipoogt naar zijn bekende vrouwonvriendelijke Barney Stinson-personage. En dan duikt een Merovingian op, ook voor een “oh ja” moment (als je tenminste van tevoren even weer je geheugen had opgefrist voor het kijken). Keken mensen eigenlijk The Matrix voor de filosofie? Jean Baudrillard himself zei ooit dat de makers zijn werk niet hadden begrepen.’

TR: ‘Ja, en daar had hij denk ik ook wel gelijk in. Ik denk ook dat The Matrix en filosofie vooral een stukje tijdsbeeld was. Als je er een grondige analyse op loslaat, blijft er niet veel over. Zeker niet wanneer je de hele trilogie meeneemt. Ik denk dan ook dat Luuk een goed punt heeft wat betreft die studio- en franchisekritiek. En als je het zo bekijkt is de film ook best wel geslaagd, vind ik. Al mis ik wel die wauw-factor die de eerste film ooit had. Niet alleen omdat we (in elk geval ik) toen nog dachten dat er een filosofische laag inzat. Het was ook de combinatie van de soundtrack, de special effects en de choreografie in de vechtscènes die de film zo episch maakte. Ik denk dat menigeen zijn of haar eerste surround set heeft getest met de scène waarin Trinity en Neo op de klanken van Propellerheads een gebouw aan gort schieten. Qua effecten en geweldsexplosies is Resurrections een leuke poging, maar doordat er vervolgens allemaal van die generieke Hollywood bedjes onder gestoken zijn, valt het toch een beetje tegen. Die ware liefde, die voel ik dan weer wel. En met de kennis van nu gingen die eerste drie films natuurlijk ook daarover. Zoals alles wat Lana Wachowski maakt. Sense8 was natuurlijk ook een soort megalomaan filosofisch experiment dat uiteindelijk vooral over liefde voor en tussen mensen ging. Daar kun je kritisch op zijn, of je geeft je eraan over. En dat laatste is eigenlijk ook best wel lekker.’

LvH: ‘Ik zie nog steeds interessante filosofische lagen in de oorspronkelijke Matrix-trilogie en er zijn de afgelopen tijd zelfs nieuwe inzichten bijgekomen. Zo vind ik de Matrix-films als metafoor voor de transitie van Lana en Lily Wachowski fascinerend. The Matrix Resurrections gaat de dialoog aan met een aantal lezingen van de oorspronkelijke films, specifiek dat The Matrix en The Red Pill gekaapt zijn door de alt-right en aanverwante rechtse flapdoedels zoals Elon Musk. In de oorspronkelijke trilogie gebruiken de machines mensen als batterijen terwijl ze zich in de virtuele wereld van de Matrix wanen. In de nieuwe Matrix van The Analyst hebben de machines ontdekt hoe ze exponentieel meer energie uit mensen kunnen oogsten door hun negatieve emoties te bespelen. Hoe bozer, banger, gefrustreerder en eenzamer, des te meer energie. Wetenschappelijk gezien nog steeds vrij onnozel, maar als metafoor voor onze steeds verder polariserende maatschappij vond ik dat een goed gevonden concept dat mij ook aan het denken zet in hoeverre het van toepassing op mezelf is. En de burgeroorlog tussen machines onderling, waardoor het verzet nu ook kunstmatige intelligenties en droids tot zijn gelederen kan rekenen is ook een afspiegeling van het feit dat onze levens zich veel meer online afspelen dan twintig jaar geleden en we allemaal min of meer cyborgs zijn geworden. Natuurlijk kan je eindeloos discussiëren over de filosofische boodschappen in de Matrix films, maar beweren dat die er niet zijn, dan haak ik toch echt af. Om terug te komen op Michael Bay, The Matrix Resurrections bevat meer interessante en beter doordachte concepten dan alle Transformers-films bij elkaar. Een discussie over hoe The Matrix leentjebuur speelde bij de graphic novel-reeks The Invisibles en de film Welt Am Draht van Rainer Werner Fassbinder, daar ben ik wel voor te porren, maar wellicht is dat een rabbit hole voor een andere discussie.’  

SvW: ‘Dat is het probleem bij The Matrix, het blijft hangen in verschillende draden concept die personages tussen neus en lippen door mededelen. Echt voelen hoe machines meer energie oogsten uit mensen of hoe ze negatieve emoties uitspelen ervaar ik zelf niet als ik een boel figuren shot reverse shot tegen elkaar zie praten zonder enige intrigerende intonatie. Het lijkt rationalisering van een tegenvallend spektakel achteraf. Bij The Matrix Resurrections heb ik door alle verdraaiingen het idee dat de voorgaande trilogie wordt herschreven en nieuwe betekenis krijgt opgelegd, maar de geschiedenis herschrijven staat de makers van die geschiedenis natuurlijk vrij. Qua maatschappijkritiek vind ik Pain & Gain overigens geslaagder (en Welt am Draht minder), maar dat lijkt me ook een andere rabbit hole. Gelukkig stipt deze nieuwe Matrix in ieder geval de belangrijkste ontwikkeling in de cinema aan sinds de komst van internetvideo’s, maar daar mag Timna meer over vertellen.’

TR: ‘Wat jij benoemt als ’filosofie’ Luuk, is wat mij betreft niet echt filosofie, maar meer een onderliggende betekenis. Ik wil met mijn opmerking over het gebrek aan filosofie dan ook geenszins suggereren dat de Matrix-films geen boodschap hebben. Maar dat is wat anders dan beweren dat de Wachowski’s een diep filosofische Baudrilliaanse filmreeks hebben afgeleverd. Daarmee hebben de films voor mij heus wel maatschappelijke waarde. Want die maatschappelijke kritiek die ook weer in deze film zit, is zeker relevant. Maar goed, in het kader van rabbit holes: deze Cinematties moet niet in een semantische discussie over wat al dan niet filosofie is verzanden. Uiteindelijk is het als kritiek op de ‘verfranchisisering’ (voor zover dat een woord is) van de filmindustrie gewoon een geslaagde film. Er worden misschien wel weer heel veel dingen aangestipt zoals Sjoerd al opwerpt, maar dat is ook een beetje de Wachowski’s eigen. Ik ga daar zelf best goed op. Als je daar geen zin in hebt, moet je Resurrections misschien maar laten liggen en lekker kattenfilmpjes op het internet gaan kijken.’

LvH: ‘Rode of blauwe pil, binair of non-binair, mens of machine, er is gelukkig inderdaad een overkoepelende kunstvorm die ons allen verbindt. Bedankt voor de discussie Cinematties en tot de volgende keer in the desert of the real!’