Nu aan het lezen:

Flashback: Star 80

Flashback: Star 80

In augustus 1979 zag de wereld het naakte lichaam van Dorothy Stratten. Als Playmate of the Month sierde ze de cover en centerfold van Playboy. Een jaar later, op 14 augustus 1980, lag dat naakte lichaam levenloos in een appartement in het westen van Los Angeles. Haar man, Paul Snider, had haar doodgeschoten met een geweer dat hij daarna op zichzelf had gericht.

Voor zijn laatste film, Star 80 (1983), baseerde Bob Fosse (vooral bekend van All That Jazz en Cabaret) zich op dit waargebeurde verhaal, en vooral het Pulitzer Prize-winnende Village Voice-artikel Death of a Playmate, dat Teresa Carpenter schreef over de scheve relatie tussen Snider en Stratten en het noodlottige einde daarvan. Het is een verhaal over de schoonheid van een vrouw en de controledrift van een man, maar ook een verhaal dat die individuen overstijgt. In de eerste momenten zien we naaktfoto’s van Dorothy (Mariel Hemingway), terwijl haar stem klinkt op een taperecorder. Direct daarna zien we Paul Snider (Eric Roberts), met bloed aan zijn handen en tranen in zijn ogen. Maar in plaats van de schoten van een geweer, horen we het klikken van een fotocamera. Het geweld in Star 80 zit niet in die twee schoten op 14 augustus 1980, maar in de wijze waarop de beeltenis van vrouwen wordt gecontroleerd, gemanipuleerd en gecensureerd.

In 1990 publiceerde Naomi Wolf The Beauty Myth, waarin ze reflecteert op de tweede feministische golf en vooral de weerslag daarvan. In het boek betoogt ze een correlatie tussen de groeiende afhankelijkheid en macht van vrouwen en een herleving van het schoonheidsideaal. ‘We are in the midst of a violent backlash against feminism that uses images of female beauty as a political weapon against women’s advancement: the beauty myth.’ Die schoonheidsmythe is een instrument van de mannelijke macht om de vrouw onzeker te maken en te houden. Met volgens Wolf destructieve gevolgen. ‘During the past decade women breached the power structure’, schrijft ze, ‘meanwhile eating disorders rose exponentially and cosmetic surgery became the fastest-growing medical specialty.’

Paul Snider ziet Dorothy voor het eerst in de Dairy Queen in Vancouver, waar ze als serveerster werkt. En wat hij ziet is een meisje dat mooi is, maar zich daar totaal niet bewust van is. Dat nog niet weet wie ze is en al helemaal niet wie ze zonder een ander is. Hij neemt haar mee naar mooie restaurants, overlaadt haar met cadeautjes. Dat Snider een charlatan is weet de toeschouwer dan al. Alsof de briljante scène waarin Snider in strakke, zwarte onderbroek voor de spiegel zijn introducties oefent niet genoeg is, doorsnijdt Fosse zijn film met fictieve interviewfragmenten waarin kennissen en vrienden hem consequent afschilderen als een ‘joker’ die zijn geld bijeen scharrelt met wet T-shirt-competities en het verhuren van meisjes aan autoshows. In Dorothy ziet hij de sleutel tot grote roem en geld. Hij nodigt haar uit haar seksualiteit te ontdekken, maar binnen kaders en restricties die hij stelt en in dienst van zijn doel met haar: een plek in Playboy. Hij maakt van haar een seksueel wezen zonder haar agency te geven over die seksualiteit.

Roberts zet Paul Snider neer als een man die irriteert, maar ergens ook ontroert. In zijn zo opzichtige pogingen gezien en geliefd te worden is hij tegelijk afstotelijk en enorm menselijk. Het is een snijvlak dat Roberts als geen ander beheerst. Hij is iemand die, net als bijvoorbeeld Nicolas Cage, altijd tegen overacteren aanhangt en het is die kant van zijn spel, gekoppeld aan zijn bizar grote werklust (hij speelt gemiddeld in 25-30 films per jaar) die hem tot een cultfiguur hebben gemaakt. Maar vooral in de jaren tachtig heeft hij een aantal keer (zie bijvoorbeeld ook Andrei Konchalovsky’s Runaway Train) laten zien dat zijn acteren veel meer is dan dat. Dat hij niet terugdeinst voor de gapende onzekerheid van dit soort personages en die macho-bravoure koppelt aan een grote breekbaarheid zoals weinig andere acteurs.

In een interview zei Bob Fosse eens dat hij iets van zichzelf herkende in Snider. Dat hij daarin het beeld zag van wat hij had kunnen worden als hij geen succesvol regisseur was geworden. En hoewel Snider verre van sympathiek is, maakt Fosse van hem geen monster. Er is zelfs de voelbare suggestie dat zijn liefde voor Dorothy een oprechte kant heeft, iets wat hopeloos verstrikt raakt met zijn blinde obsessie met beroemdheid. ‘People would know who we are. People would know our names. People would treat us that special way, the way they treat stars.’ En het is inderdaad te makkelijk om alles op Snider te schuiven. Want hoewel hij de trekker overhaalt, reiken de wortels van die geweldsdaad verder en dieper.

Als Dorothy fictief was geweest, had ze wellicht ook Dorothy geheten. Want de referentie aan The Wizard of Oz, waarin een jong, onschuldig meisje uit ruraal Kansas terechtkomt in een kleurrijke alternatieve wereld vol bizarre figuren, dringt zich nadrukkelijk op wanneer ze naar de Playboy Mansion in Los Angeles wordt gevlogen en daar door Hugh Hefner (Cliff Robertson) hartelijk wordt ontvangen in een achtbaan van feestjes, rolschaatsen en beroemdheden. Maar waar Dorothy uit Kansas zich ontpopte, daar versterkt de Playboy Mansion juist Strattens naïviteit en afhankelijkheid. ‘They look for girls who are wholesome and fresh and young and naïve’, zegt Dorothy in een interview en dat beeld wordt in deze scènes en ook in de fotoreportage in Playboy nog eens met dikke lijnen onderstreept. En hoewel Dorothy de woorden uitspreekt zonder spoor van venijn of wrevel, is dat venijn is er wel degelijk.

Wolf schrijft in The Beauty Myth uitgebreid over pornografische beelden. En hoewel zij het niet specifiek benoemt, is het met het oog op Star 80 op z’n minst interessant op te merken dat het succes van Playboy min of meer samenviel met die tweede feministische golf. De hoogtijdagen van het blad lagen in de jaren zeventig en tachtig. Onder meer door Playboy werden soft-pornografische beelden steeds nadrukkelijker aanwezig in de maatschappij. Dat werd met graagte gekoppeld aan het idee van de seksuele revolutie en vrijheid van meningsuiting, maar Wolf bestrijdt dat idee. ‘Beauty pornography […] is not explicit, but dishonest’, schrijft ze, het is een gecensureerde versie van het vrouwenlichaam die niet bevrijdend werkt, maar juist repressief.  En volgens Wolf is dat met reden, want de patriarchale macht is niet gebaat bij een bevrijd vrouwenlichaam.

Een door Wolf aangehaalde anekdote laat dat pijnlijk duidelijk zien. In een interview met seksuologenteam Masters en Johnson in Playboy, tussen pagina’s en pagina’s vol roomblanke, puntgave naakte vrouwenlichamen, weigerden zij zich uit te spreken over de gemiddelde penislengte, omdat ze bang waren dat dit een negatief effect zou hebben op de lezers. ‘Everyone would walk around with a measuring stick’, voegden ze eraan toe. Waar mannen voor hun onzekerheid moeten worden beschermd, wordt vrouwelijke onzekerheid stelselmatig gecultiveerd om zo de heersende machtsstructuur te stutten. En dus is er geen plek voor beelden van ‘mutual eroticism or female desire.’

Want in die alomtegenwoordigheid van vrouwelijke seksualiteit, is vrouwelijk verlangen opvallend afwezig. Consequent worden die twee gescheiden en wordt vrouwelijke seksualiteit afhankelijk gemaakt van mannelijk verlangen. En daarin openbaart zich de onderliggende angst. Wat gevreesd wordt is niet vrouwelijke seksualiteit, maar vrouwelijk verlangen. Want wanneer de vrouw haar seksualiteit zou koppelen aan haar eigen verlangen, zou dat haar werkelijke onafhankelijkheid betekenen. En dus is dat waar de backlash die Wolf beschrijft zich op richt. Zo is het wellicht ook niet toevallig dat de jaren tachtig tevens de opkomst zagen van het slashergenre, waarin zo vaak vrouwen het slachtoffer zijn die precies dat doen, die hun seksualiteit toe-eigenen en daarvoor worden gestraft. Het is een genre waar Fosse naar hint. Of zoals Christina Newland schrijft in een essay over de film: ‘[Star 80] literalizes what slasher films tend to make metaphorical—unfettered, raging misogyny.’

In ‘Death of a Playmate’ beschrijft Carpenter het beeld dat van Stratten werd neergezet in Playboy treffend als dat van ‘the flirtatious virgin.’ Het is een beeld dat onschuld uitstraalt, gehuld in soft focus, bloemetjes en zachte stoffen, maar die onschuld is bedrieglijk. Het beeld van de flirtatious virgin laat geen enkele ruimte voor dat eigen seksuele verlangen, draait juist om het niet bewust zijn daarvan. En hoe destructief de weerslag daarvan kan zijn is precies wat Star 80 laat zien. Na haar Playboy­-reportage krijgt Dorothy filmrollen aangeboden die dat beeld consistent herhalen. Daarin lijkt verandering te komen als ze de gerespecteerde filmmaker Aram Nicholas ontmoet. Hij is overigens een van de weinige personages in Star 80 met een fictieve naam, in werkelijkheid ging het om Peter Bogdanovich, die Stratten een rol aanbood in They All Laughed.

Overeenkomstig met de realiteit worden Aram en Dorothy verliefd en beginnen een affaire. Opnieuw valt ze dus voor een oudere man die ideeën heeft over hoe de wereld haar zou moeten zien. Maar anders dan bij Paul is er de vage notie van een eigen verlangen. Hoewel ze zich (nog) niet los kan maken van hoe mannen haar zien en willen zien, begint ze zich wel los te maken van een specifieke man: Paul Snider. Uiteindelijk is het haar beslissing om persoonlijk naar Paul toe te gaan om de scheiding te regelen, de enige beslissing die ze werkelijk zelfstandig neemt, die haar fataal wordt. Voor het eerst ziet Paul een Dorothy die een eigen beslissing neemt, die hem zowel financieel als seksueel niet meer nodig heeft. En dat, meer dan de ontdekking dat ze een ander heeft, doet iets in Paul knappen. En wat daar knapt is meer dan de zelfbeheersing van een man, het is de mythe van vrouwelijke seksualiteit als speelbal van de man.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Redacteur bij Cine, schrijft daarnaast ook nog onder meer over film bij Biosagenda.nl en over theater bij Theaterkrant.nl. Daalt graag af naar de obscure krochten van cinema en houdt bijna net zoveel van slechte sciencefiction als van goede sciencefiction.

Typ en klik enter om te zoeken