Nu aan het lezen:

Flashback: Reprise

Flashback: Reprise

Joachim Triers Reprise begint met een veelzeggende afleidingsmanoeuvre en dan nog eens met de muziek van Jean-Luc Godards Le Mépris op de achtergrond. Een voice-over van een alwetende verteller weidt uit over het lot van twee succesvolle schrijvers. In vogelvlucht zien we de clichés van het artistieke bestaan in een snelle montage van stijlvolle zwart-witbeelden: de verloren muze, de pied à terre in Parijs, de pijn die van het leven kunst maakt en het ontstaan van twee literaire meesterwerken. Maar wacht eens even! Gaat dat allemaal wel zo makkelijk?

Terug naar de werkelijkheid. Noorse twintigers Phillip en Erik hebben beiden net een boek geschreven. Ze besluiten de manuscripten op dezelfde dag te versturen. In hun gedachten is het grote succes nabij, maar het echte leven is natuurlijk niet zo flitsend als de openingsmontage doet vermoeden. Het tweetal zit vast in Noorwegen en denkt dat elders het gras groener is. Trier laat vervolgens de openingstitels verschijnen met beelden van een optocht tijdens een Noorse nationale feestdag. Joy Divisions New Dawn Fades hoor je op de soundtrack waardoor al het feestgeweld iets apocalyptisch krijgt. Is dit nu het saaie land dat de jonge protagonisten willen ontvluchten?

Als Phillips roman plotseling een succes wordt, lijkt zijn literaire talent een feit. Maar geluk is niet zo makkelijk te vangen. Erik worstelt in de schaduw van Phillips roem met zijn schrijverschap. De film volgt in snel tempo hun ervaringen in de liefde en de vriendengroep van het duo. Phillips succes wordt ruw verstoord door een ongeluk en opkomende psychische problemen. Anders Danielsen Lie speelt hem overtuigend en hij beschikt over de juiste combinatie van diepe melancholie tegenover uitspattingen van wilde vitaliteit. Het is een rol die vergelijkbaar is met die in Triers sterke Oslo 31. August waarin een beginnend schrijver ook de hoofdpersoon is, maar veel dieper in de put zit.

Ondertussen wordt Eriks boek, met de moeilijke titel Prosopopeia, uitgegeven. De reacties zijn gemengd, maar Erik belandt in hetzelfde schuitje als Phillip en wordt een jonge literaire bekendheid. Espen Klouman Høiner is als Erik een mooi tegenpool van de gekwelde Phillip. Hij is meer een verlegen goedzak die zijn eigen stem nog moeten vinden en onzeker is over zichzelf.

Triers film zit vol met literaire, filmische en filosofische verwijzingen, verpakt in een vlotte stijl die verraadt dat hij eerder reclamespotjes maakte. Zo is er een hilarische scène waarin een van de vrienden van het duo het hoogdravend heeft over Martin Heideggers Sein und Zeit. Vervolgens zien wij dat hij zich terugtrekt op zijn kamer met een plastic zak vol pornoblaadjes. Triers oog voor dit soort contrasten maakt de film vermakelijk maar ook tekenend voor de culturele conditie waarin deze personages gevangen zitten. Het Noorwegen in de film lijkt op elke plek in de westerse wereld. De beproevingen van de jonge helden zijn herkenbaar en tonen de universaliteit van bepaalde dromen over roem en succes.

Erik en Phillip zijn heerlijke personages. Knap, intelligent en getroebleerd. Toch zijn ze ook erg oppervlakkig, omdat ze zich niet volwaardig kunnen ontwikkelen. Met foto’s van Georges Bataille aan de muur en luisterend naar de juiste cultplaatjes in hun hippe appartementen, twijfelen ze aan de zin van het bestaan en aan het nut van kunst. Hun artistieke idealen zijn echter ondergeschikt aan een gladde en ironische realiteit die na het verschijnen van de film alleen maar hardnekkiger is geworden. Als zelfbenoemde telgen van de literaire avant-garde zijn ze niets meer dan simpele pionnen van uitgevers die zoeken naar de hipste of meest controversiële schrijvers van het moment. Literatuur is verworden tot een modieus product dat alleen door de juiste marketing kan floreren. De rebellie tegen burgerlijke en conservatieve normen heeft ook zijn kracht verloren in een postmoderne wereld van ironie en hedonisme.

Dit soort contrasten en spanningen sieren de film. En zo wordt op een feest dat door het groepje vrienden nonchalant gecrasht wordt de makkelijke easylistening-muziek bruut verstoord door het punky liedje Deceptacon van Le Tigre. In een andere scène, tijdens een bruiloft, laat een voormalig punker nog een keer zijn magnum opus (Fingerfucked by the President) horen, nadat hij het jawoord heeft gegeven. De net geklede gasten lijken het allemaal te accepteren. De antiautoritaire teksten vergaan in de feestzaal, terwijl de jongens opeens merken dat ze het burgerlijk conformisme niet kunnen ontvluchten.

De menselijke conditie wordt in Reprise teruggebracht tot de verwende weltschmerz van een groep hoogopgeleide en kunstzinnige twintigers. Trier houdt hen een vermakelijke en doortastende spiegel voor die laat zien dat hun idealen niet verenigbaar lijken te zijn met de realiteit. In dat opzicht blijft de film na al die jaren nog steeds herkenbaar voor iedereen die worstelt met zijn of haar schrijfsels en droomt over roem. Het spreekt wel voor de film dat hij niet blijft steken in cynisme. Ergens is de drang om te schrijven en te creëren nog altijd aanwezig ondanks een wereld die er niet op zit te wachten. De boodschap is dus: blijf het vooral doen!

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

George is een kunsthistoricus en ongeneeslijke cinefiel en schrijft naast Cine voor Schokkend Nieuws, Frameland, Gonzo (Circus) en de Filmkrant. Daarnaast kun je zijn kunstkritiek lezen in Metropolis M en Tubelight. Film is alles voor hem. Een manier om te ontsnappen aan de harde realiteit maar ook het perfecte medium om diezelfde rauwe werkelijkheid te vangen en begrijpelijk te maken.

Typ en klik enter om te zoeken