Deze maand in Cine Clip geen oeuvre-overzicht, maar een pleidooi. Want als we niet goed opletten kan het zijn dat sommige videoclips voor altijd verloren gaan.

Een maand geleden maakte Radiohead een website aan waarop al het archiefmateriaal van de band verzameld werd: streaminglinks voor albums en b-sides, posters en booklet-ontwerpen, maar ook, en vooral interessant voor deze Cine Clip, al hun videoclips en audiovisueel promotiemateriaal. Deze zogenaamde Radiohead Public Library bevat een groot aantal clips die oorspronkelijk verschenen op dvd’s die inmiddels out of print zijn (de docu Meeting People is Easy, de experimentele compilatiefilm The Most Gigantic Lying Mouth of All Time) maar ook korte filmexperimenten (de blips voor Kid A), waarvan voorheen slechts een handvol in slechte kwaliteit te vinden waren op het internet.

Het zegt wat dat het online gooien van dit materiaal breed uitgemeten werd op social media en bij popjournalisten, want het (gratis) beschikbaar stellen van al je archiefmateriaal blijkt helaas nogal zeldzaam. Ik wil het naar aanleiding van deze mooie zet van Radiohead het dan ook hebben over een algemene frustratie voor de videoclipliefhebber: de archivering van clips laat te wensen over.

Het begint al bij het opslaan en verstrekking van informatie. Voor Cine Clip doe ik vaak een beroep op Wikipedia, omdat dit, helaas, op het gebied van videoclips vaak de meest volledige bron is. Toch heb je ook daar te kampen met de euvels van een site die iedereen kan bewerken. In de videografie van Dave Meyers zijn veel titels fout gespeld, en dat geldt soms zelfs voor artiestennamen. Zowel bij Joseph Kahn als Dave Meyers geven de centrale regisseurspagina en de videografiepagina niet exact dezelfde informatie en titels. De pagina van Floria Sigismondi geeft aan slechts een selectie van titels te bevatten, maar andere bronnen lijken niet veel vollediger. Ik heb geen bron kunnen vinden die met stelligheid durft te beweren een complete lijst van haar clips te bieden. Dat zelfs er bij dit soort grote namen gaten vallen in de informatieverstrekking is al zorgelijk, en dan heb ik het nog niet eens over wat er gebeurt met het oeuvre van regisseurs die nog geen naam hebben gemaakt.

Het probleem is dat Wikipedia verreweg de meest complete informatiebron voor videoclips is. Er is niet, zoals bij film, een site als IMDb, waar informatie door studio’s en duizenden professionals aangevuld wordt. Nou ja, die sites zijn er wel, zoalss de Internet Music Video Database is, daar is de info vaak summier en onvolledig. Vergelijk bijvoorbeeld de info van de IMVDb met mijn Cine Clip over Ken Russell. Er lijken bij de IMVDb te weinig gebruikers te zijn voor het serieus bijhouden van de info, waardoor de site als videoclip-encyclopedie een verwaarloosbare bron is.

Het probleem wordt nog groter als je de oeuvres ook in hun geheel wil bekijken, op bijvoorbeeld YouTube of Vimeo. In het geval van Joseph Kahn bleek een handvol van zijn oudere clips nergens te vinden, hoewel we het hier hebben over een naam met faam. Meest opvallende hiaat: Bedtime van Usher. Hoe kan het dat een clip van een wereldberoemde artiest met een wereldberoemde regisseur aan het roer nergens online te vinden is? Wat beschikbaar is lijkt puur afhankelijk van wat artiesten of labels uploaden. Hoe obscuurder de artiest, hoe groter de kans dat de clips niet online staan, en hoe verder je teruggaat in de tijd hoe meer clips ontbreken. Zelfs Dave Meyers’ volledige clip van de destijds grote hit Bow Wow (That’s My Name) van Lil’ Bow Wow, is niet op YouTube te vinden; we moeten het doen met twee ingekorte versies.

 

Veel clips staan alleen online bij gratie van YouTubers die ze uploaden. Ik heb menig clip gezien met een VH1 of TMF-logo in beeld, destijds opgenomen van televisie. Vaak ook clips waarbij er een lelijk watermerk van een aftands YouTube-kanaal het beeld ontsiert. Maar voor ik de uploaders af ga vallen: ze doen werk dat de labels nalaten.

Een ander probleem, zeker bij videoclips geupload door particulieren, is dat alles wat voor 2009 is geüpload inmiddels zwaar gecomprimeerd is. Blokkerige beelden, tinnen geluid — soms is dat alles wat nog van een videoclip bestaat. Dit kan ook gelden voor clips op officiële kanalen: je ziet dan meteen wat het culturele cachet is van een artiest. Rond 2009 hebben namelijk bijna alle labels hun clips opnieuw op VEVO gezet, en in sommige gevallen zetten labels nu ook HD-remasters online. Bij artiesten die uit de gratie zijn geraakt is dat meteen duidelijk dat ze niet meegenomen zijn in de Grote Vevo-update van 2009.

Labels kunnen het dus wel, maar willen het niet altijd. Een ander probleem is dat veel bedrijven die wel serieus zijn over de commerciële waarde van videoclips, zich nog voornamelijk richten op televisie. Het Nederlandse VME adverteert met de archivering van tienduizenden videoclips in HD, een groot goed. Maar op de website adverteert VME voornamelijk met de beschikbaarheid van de clips voor televisie, en wordt er amper gerept over online mogelijkheden. Ook is niet voor de particulier in te zien wat er gearchiveerd is, en waar deze clips eventueel online te bekijken zijn.

Zo komt de archivering van videoclips op de schouders te liggen van labels, die niet altijd willen; bedrijven als VME, die niet altijd doorzichtig zijn; artiesten of regisseurs die niet altijd het tijd of het geld hebben om technologisch de ontwikkelingen van YouTube bij te benen, waardoor hun clips verloren dreigen te gaan voor het nageslacht; en particulieren en hobbyisten die niet altijd legaal bezig zijn, of even zorgvuldig zijn bij het aanvullen van Wikipedia. Het archiveren is versplinterd, zowel qua informatieverstrekking als beschikbaarheid.

Ik moet denken aan de vroege dagen van de filmindustrie, waarbij een merendeel van de films verloren is gegaan door gebrekkige archivering — of gewoon weggegooid werd. God weet dat digitale archivering even vluchtig is als het nitraat uit de begindagen van de filmindustrie. Er zijn videostreamingsites die voorlopers waren van YouTube, zoals Blip, die volledig op hun gat zijn gegaan. Wat gebeurt er als YouTube failliet gaat? Of als de technologische ontwikkelingen ervoor zorgen dat veel oude videobestanden steeds verder in digitale moes veranderen, omdat ze niet opnieuw geupload worden in betere kwaliteit, zoals bij clips van voor de Grote VEVO-update? Of als labels hun niet-gedeelde archieven opslaan op file-formats die in onbruik raken, zoals soms het geval is bij videogames uit de jaren 80, die nu volledig verloren zijn gegaan of dreigen te gaan? De kans is er dat we over twintig jaar terugkijken naar de geschiedenis van de videoclip, en dat er duizenden clips simpelweg niet meer bestaan, voor altijd kwijt.

Waar komt dat vandaan? Heeft dit ermee te maken dat videoclips door hun oorspronkelijke functie als reclame nog steeds — zoals films vroeger — worden gezien als wegwerpproduct? Het lijkt erop dat labels alleen willen investeren in het online plaatsen van artiesten die nu bewijzen nog geld in het laatje brengen. Dat er in het geval van vergeten one-hit-wonders er nog maar net een particulier moet zijn die iets op VHS heeft en met de wereld wil delen.

Videoclips zijn wat mij betreft kunst. Daarom een pleidooi voor betere archivering van de clips en betere informatievoorziening. Dat komt op de schouders te liggen van labels en artiesten, maar niet iedereen zal het voorbeeld van Radiohead willen volgen. Wij kunnen daarbij als particulieren helpen: algoritmes op YouTube zijn machtig: kijk ook ouder spul. Deel die nostalgische clips online. Draai ze op feestjes op de achtergrond. Laat labels zien dat er zelfs een vraag is naar HD-versies van de follow-up-singles van one-hit-wonders.

En een oproep voor de film- en muziekjournalisten onder ons: laten we meer schrijven over videoclips als serieuze kunstvorm. Het zou mooi zijn als kranten en andere filmwebsites vaker over clips zouden schrijven. Pas als het denken rondom videoclips verandert zullen de in dit artikel besproken problemen misschien opgelost gaan worden. En het denken bij labels zal pas kunnen veranderen als de kunstkritiek en de kijker beiden clips serieus gaan nemen als volwassen kunstvorm. Opdat de clips van Usher niet verloren zullen gaan voor het nageslacht.