Ook de muziekwereld moet eraan geloven: door de pandemie zijn videoclips een stuk moeilijker om op poten te zetten. De vraag in deze Cine Clip is dan ook: wat zien we daarvan terug in de clips zelf?

Ik denk geenszins tijdens de pandemie daar al een sluitend antwoord op te kunnen geven: wie weet hoe de situatie zich nog gaat ontwikkelen? Duidingen over de (tijdelijke) evoluties in een kunstvorm worden het beste pas achteraf gemaakt. Zie dit lijstje hieronder dan ook als een voorzichtige poging in kaart te brengen wat me opviel in de afgelopen paar maanden. Zes categorieën wel te verstaan, al zullen er vast meer te bedenken zijn. 

Ten eerste waren daar de clips waarin het isolement waarin we ons nu bevinden zeer in het oog springen: clips waarin slechts één artiest te zien is, of, als er meer budget is, een danser. Zo heeft Jessie Ware een hele reeks clips gemaakt waarin ze de grenzen van deze stijl verkent: zo zijn er clips van een solodanser op een bowlingbaan, videoclips waarin zij solo verschijnt, en een reeks clips waarin we een groter aantal dansers allemaal afzonderlijk zien bijdragen aan de choreografie via Zoom. Solodansers en -performances zien we ook terug in de clips van Miley Cyrus, Drake en Jamie XX, en  de Zoom- en internetesthetiek zien we verder terug in clips van Carly Rae Jepsen en Peaches. Het is zo back to basic als maar kan, hier en daar opgeleukt met tierlantijntjes. 

De tweede categorie breidt de groep gefilmde mensen uit, waarbij er achter de schermen (hopelijk) rekening is gehouden met veiligheidsvoorschriften. De groepen zijn vaak van een afstand geschoten, met drone of steadicam, en centreren de performers vaak in een weidse omgeving. Ook hier is er dus sprake van een bepaald isolement, ware het niet dat de groep dansers of artiesten ook een gevoel van solidariteit uitdragen: ‘we’re all in this together.’ In deze categorie zien we clips van de zussen HAIM, die een aantal zeer gestripte clips hebben gemaakt waarin ze gezamenlijk een choreografie uitvoeren, zonder toeters en bellen. Ook de clip van The Chicks’ Sleep at Night past in deze categorie. Zelfs WAP  van Megan Thee Stallion en Cardi B is met de vorm waarin we kamer na kamer bezoeken eigenlijk een uiting van dit gedeelde isolement, met daarbij leuk gebruik van greensceen. 

Sowieso, en dat is categorie drie, zien we greenscreen steeds vaker opzichtig de kop opsteken als esthetische keuze. Zo zijn er de clips voor Kyoto  van Phoebe Bridgers en Kesha’s Little Bit of Love, Spinvis met De Dag Dat Richard Krajicek Wimbledon Won en Charli XCX’ Claws, uitstekende voorbeelden van het doelbewust leunen op de goedkope effecten die je met wat tijd en photoshopskills uit je computer kunt trekken. Als metagrapje kun je nog de greenscreen laten zien of onderdeel maken van het verhaal van je clip, zoals Oliver Tree in Let Me Down, of Grimes in You’ll Miss Me When I’m Not Around, waarbij die laatste expliciet haar fans opriep hun eigen versies te maken met het bestaande beeldmateriaal. 

Er wordt ook meer een beroep gedaan op animatoren, categorie vier, zoals door Katy Perry en Dua Lipa die voor elk nummer op hun meest recente album een animator een clip of ‘visualizer’ lieten maken. Ook Ghostmane, Bastille en The Strokes lieten meerdere animatoren flink klussen. Sowieso zien we dat deze artiesten graag zoeken naar stilistische diversiteit, waarbij de verschillende stijlen vaak aan elkaar gerijgd worden tot één geheel. Ook hier kun je, uiteindelijk, net als in de eerste drie categorieën, spreken over individuele ervaringen die samenkomen tot één geheel. De grote boodschap van de coronaclip als het ware: we zijn alleen, maar we doen het samen. 

De laatste twee categorieën onderstrepen dat gevoel. Er zijn een aantal clips die direct ingaan op de crisis en het gevoel van isolatie: het bekendste voorbeeld is misschien Taylor Swifts Cardigan, waarbij de credits expliciet wijzen op de veiligheidsmaatregelen die getroffen zijn om de clip veilig te voltooien. Taylor, solo met haar piano, in verschillende geïsoleerde situaties, inclusief een woeste storm op zee, is een treffend beeld voor deze crisis. Ook de drie clips die Perfume Genius maakte voor zijn liedje Without You gaan allemaal over de confrontatie met jezelf, het alleen zijn in de wereld, of de toekomstige hereniging met de ander.  En Sjoerd van Wijk schreef eerder een Cine Clip over Charli XCX’ Forever. 

Mooiste echter is Phoebe Bridgers’ I Know the End, waarbij allemaal situaties rondom sterfelijkheid en de coronacrisis, zoals het zorgvuldig wassen van je handen en lege stadions, uiteindelijk worden afgerond met een profocatief shot dat in deze tijd extra hard binnenkomt. Bridgers die tongzoent, dan wel haar adem deelt, met een onheilspellend ogende oudere vrouw. Het is vreemd genoeg een beeld dat wringt, hoewel het in andere tijden een stuk onschuldiger was overgekomen. Maar na een clip die zo direct hint naar het isolement van corona en de confrontatie met menselijke kwetsbaarheid is het ook een eindbeeld dat moeilijk van je af te schudden valt: het is even kwetsbaar en onheilspellend als de rest van de clip zelf. 

De hang naar het duiden van de menselijke sterfelijkheid, en onze plek in het universum wordt heel letterlijk in de laatste, vreemd genoeg ook grootste categorie. Ik had niet verwacht dat dit een trend zou worden, maar er zijn de afgelopen maanden een heleboel clips gemaakt waarin het heelal en ruimtevaart een rol spelen. Noah Cyrus laat in The End of Everything zien hoe klein deze crisis eigenlijk is op de schaal van de rest van de komende geschiedenis van het heelal; 070 Shake enTame Impala en Kylie Minogue vliegen door de ruimte met hun kosmische lichamen; Beck maakte voor élk nummer op zijn album Hyperspace een videoclip in samenwerking met NASA, en ook in de eerder genoemde clips van The Strokes en Dua Lipa zitten veel sterren en planeten. 

Zegt dit iets over het gevoel van isolatie? Onze wens verder te kijken dan deze enge plek in de tijd, en onze beperking in ruimte, en het te hebben over hoe groot en expansief tijd en ruimte eigenlijk kunnen zijn? Of is dit gewoon het gevolg van wat er gebeurt als mensen een-op-een voor een groen scherm veiliger is? Dat je met After Effects een mooie Melkweg in elkaar kunt frutselen zonder al te veel moeite? Misschien is het een combinatie van dit alles. 

Ik wil jullie twee laatste clips niet ontzeggen, allebei van Wherever You Go van The Avalanches. De eerste is een Kubrickiaanse reis door tijd en ruimte die alle besproken gevoelens en gedachten rondom isolatie en ruimtevaart goed onderstreept. Maar de tweede is eigenlijk veel leuker: een live-versie, waarbij leden van het International Space Orchestra, via Zoom, het nummer ten gehore brengen. En zo is het cirkeltje rond en blijken Zoomclips en kosmische exploratie niet zo heel ver van elkaar verwijderd te zijn.