Now Reading:

Burn after Reading

Burn after Reading

 

Achter de openingstitels van Burn after Reading zoomen we langzaam in op de aarde. Om precies te zijn op Washington, aan de zuidkant van één van de grootste verstedelijkte gebieden op aarde: de megalopolis BosWash. Van een afstandje ziet het er best indrukwekkend uit. De hoofdstad van het machtigste land op aarde. Het summum van de menselijke dadendrang. De gebroeders Coen gebruiken het als setting voor de grootste klucht uit hun oeuvre.

George Clooney, Frances McDormand, Tilda Swinton en een uitzinnig bulderende John Malkovich spelen enkele van de naarste personages die ooit in een film zijn samengebracht. Met zijn vieren verdelen zij tussen zich met gemak de zeven hoofdzonden. Om ook het personage van Brad Pitt erbij te kunnen rekenen zou je stupiditeit tot de achtste hoofdzonde moeten verheffen. Malkovich speelt de CIA-analist Osbourne Cox, die een demotie als gevolg van zijn alcoholmisbruik niet kan verkroppen en ontslag neemt. Hij besluit aan zijn memoires (memwaaaas) te werken, die hij zelf als potentieel zeer explosief beschouwt. Vermoedelijk doelt hij op het blootleggen van misstanden, die hij verder nooit benoemt. Zijn vrouw Katie (Tilda Swinton) beraamt ondertussen een echtscheiding, waartoe ze bestanden van zijn computer haalt. Ondertussen heeft ze een affaire met de seksverslaafde man-child Harry Pfarrer (George Clooney), die het ook met Linda Litzke (Frances McDormand) doet. De bestanden van Cox’ computer vallen door een slordigheid in de handen van deze Litzke, die samen met haar collega Chad Feldheimer (Brad Pitt) van sportschool Hardbodies probeert Cox af te persen om haar plastische chirurgie te bekostigen.

burn-after-reading1

Als je de Coens op hun woord mag geloven hebben ze dit bizar complexe verhaal zonder vooropgezet plan in elkaar gezet. Hun belangrijkste inspiratiebronnen waren de groep acteurs die ze in de film wilden hebben en -zoals altijd- het genre (spionagefilm) waarin ze wilden werken. Iedere hoofdrol is voor een specifieke acteur geschreven. De plotmachinaties die nodig waren om deze personages bij elkaar te krijgen hebben ze er pas later bij bedacht. Wonderlijk, want het plot voelt nauwelijks geforceerd aan.

Een spionagefilm leent zich gelukkig heel goed voor onverwachte plotwendingen, waarin niets is wat het lijkt. De belangrijkste onthulling van Burn after Reading is dat de intrige in het hart van het verhaal geen complot is. Daarvoor zouden meerdere mensen een gezamenlijk doel moeten nastreven en daar is geen sprake van. De schijnbaar willekeurige elementen die de Coens in hun verhaal hebben verwerkt blijven dat: willekeurige losstaande elementen. Zelfs de enige competente personen in dit verhaal, de CIA-baas en zijn onderknuppel, gespeeld door J.K. Simmons en David Rasche, zijn niet in staat om dit te zien. Hun verwoede pogingen om de chaos van de intrige te ordenen leveren de grappigste scènes van de film op.

burn-after-reading2

Het uitgangspunt van de mannen van de CIA is dan ook verkeerd: ze verwachten rationeel handelende personen. Maar ze hebben te maken met wat Osbourne Cox een league of morons noemt. Mensen die geen idee hebben wat hen werkelijk drijft. Met de motieven die ze noemen, zoals liefde en patriottisme, liegen ze zelfs zichzelf voor. Het zijn seks, wraak en haat die hun drijven. Ook Cox behoort zo bekeken tot de league of morons. Het enige echte motief voor het schrijven van zijn memoires is wraak, maar hij verkoopt het aan zijn vader als een hogere vorm van patriottisme.

De Coens bewandelen daarmee de gulden middenweg tussen ironische distantie en sentimenteel medeleven. Hun personages zijn dan wel naar, maar hun slechte eigenschappen zijn maar al te menselijk. Het is zo veel makkelijker om je op een punt net voorbij de horizon te richten, onzichtbaar maar misschien wel haalbaar. Of dit nu je memoires, een betere relatie buiten je huwelijk of een operatie om je uiterlijk te verbeteren zijn. Zo lang je daar naar kijkt zie je de rommel in je directe omgeving niet. Aan de andere kant vraag ik me af hoeveel geniale vindingen er zijn gedaan, juist door die blik op het oneindige. Als zelfs de league of morons een intrige weet op te zetten die de hoogste bazen van de CIA in verwarring brengt, wat zal een genie met liefdesverdriet dan kunnen bewerkstelligen?

burn-after-reading3

Het laatste woord is aan de mannen van de CIA. Hun eindconclusie – don’t do it again – is natuurlijk de verkeerde, omdat ze zich op een verkeerd uitgangspunt baseren. Rationaliteit, planning en logisch handelen lijken belangrijk in hun wereld, maar toeval is dat net zo zeer. Zelfs het ontstaan van de zon is slechts een schakel in een lange keten van min of meer willekeurige gebeurtenissen, dus doe maar raak. Of je er ook gelukkig van wordt, dat blijft wel de vraag.

Written by

Historicus van opleiding en ICT-specialist van beroep. Houdt vreemd genoeg niet bijzonder veel van films over historische gebeurtenissen of computers. Films over andere onderwerpen kunnen er wel mee door.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Input your search keywords and press Enter.