Nu aan het lezen:

Brexit Countdown: Excalibur

Brexit Countdown: Excalibur

Hic iacet Arthurus, rex quondam, rexque futurus (‘Hier ligt Arthur, die eens koning was en opnieuw zal zijn’).

Deze profetische woorden, opgeschreven in Thomas Malory’s Le Morte d’Arthur (1485), duiden naar verluidt de plaats aan waar de beroemdste koning begraven ligt die (n)ooit over Engeland regeerde: Arthur. Voortgekomen uit de nevelen van de Dark Ages groeide Arthur uit tot de beschermer van Engeland, en de verpersoonlijking van de Engelse natie-staat. Arthur was de heilbrenger die de vroegmiddeleeuwse oorlogen tegen Saksische indringers en elkaar bevechtende Engelse edelen beëindigde, en de Britten voor het eerst een nationaal bewustzijn gaf.

Of Arthur een werkelijk bestaande figuur is geweest of slechts een folkloristische, ontsproten aan de verbeelding van toenmalige kroniekschrijvers om de eenheid van Engeland te smeden, is onderwerp van menig historisch debat. Feit is dat de verhalen rondom Arthur al eeuwenlang tot de verbeelding spreken. John Boormans film Excalibur (1981) borduurt hier stevig op voort en het scenario waar hij en coscenarist Rospo Pallenberg de film op baseren neemt hiervoor Le Morte d’Arthur van Thomas Malory (1415-1471) als uitgangspunt. Hierin wordt verteld over Arthurs geboorte, jeugd, koningschap en dood, en is een belangrijke rol weggelegd voor de belangrijkste figuren uit de Arthur-legenden: de tovenaar Merlijn, koningin Guinevere en de Ridders van de Ronde Tafel, met Lancelot als bekendste voorbeeld. Daarnaast verwordt Arthur in Boormans film tot een heilige: een deels menselijke, deels mythische figuur wiens lotsbestemming het is een sleutelrol te vervullen in de eenwording van Engeland. Deze hagiografische benadering van koning Arthur wordt doorgevoerd op de soundtrack van Excalibur, waar het bombastische ‘O Fortuna’ uit Carl Orffs Carmina Burana weerklinkt naast muziek uit Wagners Parsifal, Tristan & Isolde en Götterdämmerung.         

Boormans film gaat met grote stappen door Malory’s boek, en ontspint een verhaal waarin koning Arthur (Nigel Terry) de verbondenheid met het voorchristelijke Engeland symboliseert en tevens het land als verenigde natie-staat een nieuwe tijd binnenloodst. Cameraman Alex Thomson verbeeldt dit door groene schitteringen mee te geven aan magisch geladen momenten en visueel zowel de verschillende aspecten van het Engelse landschap te benadrukken als de eenheid van Arthurs Tafelronde. Arthurs belangrijkste attribuut, het magische zwaard Excalibur (‘staal-snijder’) beslecht menig geschil, maar kan niet voorkomen dat het verbond van de Ronde Tafel uiteenvalt en Engeland in verval raakt door Arthurs tekortkomingen als mens en heerser. Pas wanneer ridder Perceval (Paul Geoffrey) erin slaagt de Heilige Graal te vinden en Arthur hieruit te laten drinken, wordt de spirituele band met het land hersteld. Hierna moet Arthur de confrontatie aangaan met Mordred (Robert Addie), het kind dat hij door betovering verwekte bij zijn halfzus Morgana (Helen Mirren); een belichaming van het noodlot dat Arthur over zichzelf afgeroepen heeft door toe te geven aan lust. De krachtmeting tussen vader en zoon eindigt voor beiden fataal, waarna Arthur op het mythische eiland Avalon wacht op het moment dat Engeland hem opnieuw nodig heeft. 

Samen met Robin Hood is koning Arthur de beroemdste (fictieve) figuur uit het Britse collectieve geheugen. Maar waar de boogschietende vrijheidsstrijder vooral staat voor verzet tegen (Normandische) tirannie en onderdrukking, is Arthur uitgegroeid tot hét symbool van de volksgeest, trots en eenheid van de Engelsen, een denkbeeldige ‘Vader des Vaderlands’. Nu de Brexit onafwendbaar lijkt en in het kielzog hiervan economische, politieke en sociale gevolgen  voor Engeland niet uit zullen blijven, zullen veel Britten hopen dat ergens in Avalon Arthur nu zijn ogen opent.  

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken