Nu aan het lezen:

Body Double

Body Double

In 1965 maakte Brian De Palma een korte documentaire over een expositie in MOMA getiteld The Responsive Eye. De expositie toonde op-art, kunst die gebruik maakt van optische illusies en waarvan de toeschouwer niet zomaar observant is, maar de objecten verandert door ernaar te kijken.

In het werk van De Palma is kijken nooit een neutrale handeling. Zie de fotograaf in Femme Fatale, de overbuurvrouw in Sisters. In Carrie kan de titelfiguur zelfs letterlijk met alleen haar blik een ravage aanrichten. Maar geen film uit zijn oeuvre ontleedt kijken en voyeurisme met het venijn en de verleidelijkheid van Body Double. Het was de eerste film die hij maakte na het enorme succes van Scarface en met een vers contract van Columbia Pictures op zak. Na de hevige aanvaringen en bemoeienissen rond Dressed to Kill en Scarface had De Palma nu de vrije hand. En daar maakte hij optimaal gebruik van.

De invloed van Alfred Hichcock op De Palma is in Body Double zeer aanwezig, met als grootste referenties Vertigo en Rear Window. Het alledaagse appartementencomplex van Jeff uit die laatste film is hier ingeruild voor een architectonisch hoogstandje dat nog het meest wegheeft van zo’n schotelantenne waarmee ze in de Californische woestijn de ruimte afspeuren. En waar Jeff zijn fotolens richtte op de volkse tafereeltjes en tuintjes tegenover hem, daar kijkt de matige acteur Jake Scully (gespeeld door de matige acteur Craig Wasson) uit over de weelderige luxe van Mulholland drive.

https://www.youtube.com/watch?v=IoYhA3JWD-Q

Voordat Jake in dat huis terechtkomt, hebben we gezien hoe hij wordt ontslagen op de set van een sleazy vampierfilm, omdat hij een paniekaanval krijgt elke keer dat hij in de kist moet liggen. Vervolgens treft hij thuis zijn vriendin in bed aan met een andere man. “Did you kick the bitch out?”, vraagt een kennis met wie hij na een toneelles waarin hij volledig dichtklapt aan de bar belandt. “It was her house”, antwoordt Jake besmuikt. De kennis biedt hem onderdak aan in het huis van een vriend van hem die in het buitenland is. En om diens geknakte mannelijkheid weer wat op te krikken wijst hij Jake op de telescoop die staat afgesteld op het beluxaflexte raam tegenover waar een vrouw elke avond in haar ondergoed danst. “Like clockwork.”

En dus kijkt Jake. Onwetend dat precies dat van hem verlangd wordt. Dat wat hij opvat als een privémoment eigenlijk een show is, met precies de juiste elementen om te garanderen dat hij blijft kijken. Op de tweede avond wordt zijn aandacht getrokken door een man die, net als hij, naar het huis staart. Jake is direct gealarmeerd. Misschien omdat de man een op z’n zachtst gezegd grimmig uitziend hoofd heeft, maar toch vooral omdat hij zich via die mysterieuze man ook zelf ontdekt voelt in zijn voyeurisme.

Het is de reden dat hij de politie er niet bij haalt. Ook niet als hij ziet dat de man zichzelf vlakbij het huis van mevrouw heeft geposteerd en haar begint te volgen. Jake gaat er zelf achteraan. Wat volgt is een sequentie die typisch De Palma is en past in een rijtje met onder meer de museumsequentie in Dressed to Kill en de achtervolging door het New York Grand Central aan het einde van Carlito’s Way. Een van De Palma’s grootste talenten is het benutten van ruimtes en de positie van de personages daarbinnen. Het is als een hoogstaand schaakspel en net als een grootmeester is De Palma altijd een aantal zetten vooruit. De film zit in elkaar geschroefd met dezelfde chirurgische precisie als een Hitchcock-film. Geen handeling of rekwisiet is willekeurig. Zoals Jake’s blik zeer uitgekiend wordt vastgehouden en geleid door wat er voor die telescoop gebeurt, zo wordt onze blik als toeschouwer ook bespeeld door ons te voeden met brokjes informatie die ons sturen of juist afleiden.

Body Double is een film over façades en wat ze verbergen. In de eerste paar minuten wordt onze blik door De Palma al een paar keer gefopt. En in feite is het hele eerste deel van de film een façade, die hardhandig wordt beëindigd met de brute en fallische moord op de mysterieuze overbuurvrouw Gloria Revelle (Deborah Shelton), wier naam niet voor niets klinkt als een droom. In het tweede deel duikt de film – met een fantastische scène op Relax (don’t do it) van Frankie Goes to Hollywood – in de pornowereld wanneer Jake ontdekt dat de geil dansende vrouw helemaal niet Gloria was, maar een porno-actrice genaamd Holly Body (Melanie Griffith). En dan blijkt pas echt waar De Palma heen wil.

Een body double is iemand die wordt gebruikt om bijvoorbeeld naaktshots te draaien die de acteur of actrice niet zelf wil doen. Die body doubles knappen het ‘vuile’ werk op, maar krijgen nooit een gezicht. In De Palma’s film wel. Griffiths Holly Body is een velen malen interessanter personage dan Gloria Revelle. Maar De Palma richt zijn pijlen ook op Hollywood. In de eerste scènes toont hij met veel gevoel voor ironie de zoektocht naar “oprechtheid” in een wereld van schijnwaarheden. En dat is waar hij tegenin gaat. Waar Hollywood de romances toont, daar laat De Palma de seksuele obsessies zien. En waar Hollywood tracht te verhullen dat film een voyeuristisch medium is, daar is dat voor De Palma juist de crux. Waarmee zijn film in feite een body double is voor Hollywood. Het werd hem niet in dank afgenomen en zijn contract bij Columbia Pictures werd direct weer ontbonden. En juist dat is misschien wel het beste bewijs dat Body Double geslaagd is.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Redacteur bij Cine, schrijft daarnaast ook nog onder meer over film bij Biosagenda.nl en over theater bij Theaterkrant.nl. Daalt graag af naar de obscure krochten van cinema en houdt bijna net zoveel van slechte sciencefiction als van goede sciencefiction.

Typ en klik enter om te zoeken