Het zal voor Scarlett Johansson vast een frustrerende ervaring zijn geweest, om bij de eerste lichting Avengers te zitten en toch ruim tien jaar te moeten wachten op haar eigen solofilm. Na een intrigerende eerste verschijning als Natasha Romanoff/Black Widow in Iron Man 2 (haar actiescène is praktisch het enige memorabele aan die film) mocht Johansson als bijrolvertolkster opdraven in twee Captain America-films en vier Avengers-films, maar aan een film waarin haar personage centraal stond leek Marvel lange tijd zijn vingers niet te durven branden. Vrij opvallend gezien Johanssons sterrenstatus, maar ook ietwat problematisch aangezien de Marvel-films toch al niet overlopen van interessante vrouwelijke personages. Zeg van de concurrentie wat je wilt, maar DC had geen tien jaar nodig om Harley Quinn haar eigen film te geven. Eén aardige verschijning in een verder ondermaatse productie was voldoende om het licht op groen te zetten voor Margot Robbie’s eigen gestoorde glitterparade.

Maar goed, die Black Widow-film is er dan eindelijk toch gekomen, al heeft de lange aanlooptijd erin geresulteerd dat het titelpersonage in de huidige tijdlijn inmiddels niet meer in leven is. De eerste solofilm (en waarschijnlijk dus ook meteen de laatste) is aldus een soort prequel geworden. Aangenaam genoeg niet een die ongeïnspireerd het achtergrondverhaal van de titelfiguur afdraait, zoals dat bijvoorbeeld eerder gebeurde in X-Men Origins: Wolverine. Een van de vele manco’s van die film was dat het belangrijkste plotpunt al in een eerdere film was onthuld. Dat moment nogmaals tonen en er twee uur aan plot omheen boetseren bleek niet bepaald een solide basis voor een intrigerende film. Black Widow pakt het wat slimmer aan: de proloog toont een onbekend stukje geschiedenis van de titelfiguur, waarna de film verdergaat in een recenter tijdvak: de periode tussen Captain America: Civil War en Avengers: Infinity War.

Achteraf is het spijtig dat Black Widow ook niet gewoon tussen die twee films is uitgekomen. Het is immers niet bevorderlijk voor de spanning te weten dat de titelfiguur deze film zal overleven om een paar films later alsnog te sterven. Maar het is vooral het feit dat nooit eerder is ingezoomd op deze periode, waarin de Avengers net uit elkaar zijn gevallen en enkele superhelden op de vlucht zijn voor de autoriteiten. Een flinke opschudding van de status quo dus, die prima had kunnen worden gebruikt als springplank voor enkele films en series. Maar helaas: de nasleep van de gebeurtenissen in Catain America: Civil War bleef in latere films volledig buiten beeld en in Avengers: Infinity War werd hier bij de eerste beste gelegenheid direct overheen gestapt. Maar goed, net als met de film zelf: beter laat dan nooit.

Daarnaast verschaft deze periode enige thematische cohesie. Waar we in de proloog een jonge Natasha met haar Russische spionnengezin op de vlucht zien slaan voor de Amerikaanse autoriteiten, is ze twintig jaar later opnieuw op de vlucht en nu geheel op zichzelf aangewezen. Dat ze in afzondering haar tijd verdrijft met het bekijken van een James Bond-film is waarschijnlijk een knipoog naar haar spionageachtergrond, maar in wezen is Black Widow veel meer een Bourne-film. Net als Jason Bourne is Natasha de uitgespuwde spion: een leven van dienstbaarheid voor een schimmige overheidsorganisatie is klaarblijkelijk niet voldoende om met rust te worden gelaten wanneer je genoeg hebt van het opereren in de schaduwen.

De details over Natasha’s leven waarmee her en der wordt gestrooid, laten haar nog meer dan voorheen zien als een tragisch figuur: iemand die van kinds af aan is getraind om te moorden, met als enige zeggenschap de mogelijkheid dat te doen voor de Russen of de Amerikanen. Dat ze zich van anonieme moordenaar heeft weten op te werken tot een waardevol deel van een superheldenteam met wereldwijde bekendheid lijkt te suggereren dat er wel degelijk licht aan het einde van de tunnel kan zijn, maar haar huidige situatie drukt haar met de neus op de feiten dat één keer je superieuren negeren voldoende is om direct weer alle vrijheid kwijt te raken.

En dus is het wel gepast dat Natasha haar superheldenbestaan tijdelijk achter zich laat en wordt herenigd met de mensen waarmee ze ooit een gezin vormde. Geen van deze mensen is aan elkaar verwant (ze zijn enkel bij elkaar gezet omdat ze een geloofwaardig Amerikaans middenklassengezin konden neerzetten) en toch blijkt twintig jaar later dat de korte periode waarin ze hun toneelstukje opvoerden misschien wel de meest normale tijd van hun leven was. Hoewel dit leventje hen allemaal van hogerhand was opgedrongen, kunnen ze niet ontkennen dat ze er op een positieve manier door zijn gevormd. En hoe artificieel ook, uiteindelijk voelen Natasha’s ‘ouders’ toch enige mate van trots dat hun ‘dochter’ het tot Avenger heeft geschopt.

Black Widow kwam in december 2018 in het nieuws, toen beoogd regisseur Lucrecia Martel uit de school klapte over haar sollicitatiegesprek met Marvel. Haar opmerking dat ze geen enkele ervaring had met grootse actiescènes zou zijn weggewuifd met de geruststelling dat Marvel daarvoor zijn eigen mensen heeft. Oftewel: op de set pieces zou ze sowieso weinig tot geen invloed hebben. Dit verhaal beaamde in zekere mate wat al langer werd vermoed, namelijk dat Mavel regisseurs inhuurt met een indie- of arthouseachtergrond om de ‘normale scènes’ te regisseren, maar de spektakelstukken hun eigen goed geoliede machine laat uitspuwen. Het zou verklaren waarom de derde akte van Marvel-films altijd hetzelfde oogt, klinkt en voelt. De vraag dringt zich op waarom je überhaupt kwaliteitscineasten zou inhuren als je ze niet de volledige film wilt laten regisseren. Black Widow geeft het voor de hand liggende antwoord: voor de rest van de film.

Voor Black Widow is de regie toevertrouwt aan de Australische Cate Shortland en het is opvallend te zien hoeveel van haar ruwe arthouse-stijl overeind blijft. Mogelijk heeft dit ermee te maken dat Paul Greengrass met zijn Bourne-films al een aardig pad heeft gebaand voor actiefilms die niet per se ogen en klinken als wat Hollywood normaal gesproken in dat genre produceert, maar het feit blijft dat Black Widow bijzonder veel shots heeft waarvan zou je niet direct zou vermoeden dat ze afkomstig zijn uit een peperdure blockbuster. En dus hoeft gelukkig ook niet alles mooi te worden gefilmd. Een scène in een metrostation is bijvoorbeeld enorm vlak belicht, want dat krijg je nu eenmaal op een ondergrondse plek met tl-licht.

Het knappe aan veel Marvel-producties is dat het superheldenfilms zijn die putten uit niet voor de hand liggende genres. Van Black Widow verwacht je wellicht een actiethriller, maar de film blijkt in net zulke grote mate een familiedrama. Het hoogtepunt is dan ook een scène waarin de leden van het herenigde spionnengezin aan een keukentafel hun gevoelens bespreken. En het is deze momenten waarop je toch echt die arthouseregisseur nodig hebt, al was het maar omdat de acteurs hun dramatische vaardigheden mogen aanboren. Het is een moment waarop je wordt geconfronteerd met de veelzijdigheid van Scarlett Johansson, Florence Pugh, Rachel Weisz en David Harbour, wier dynamiek moeiteloos in een gebruikelijk familiedrama zonder spionage en ontploffingen had kunnen worden ingezet.

Maar goed, het blijft een Marvel-productie en dus moet worden geëindigd met een spectaculair slotstuk. Maar hoe groots, intens en bevredigd deze derde akte ook mag zijn, we hebben dit alles de afgelopen jaren al vele malen gezien. Waarschijnlijk had Shortland bij deze derde akte weinig meer te zeggen, want haar stijl is ineens spoorloos verdwenen. Weg zijn ineens de ruwe randjes en terug zijn de perfect belichte en gekadreerde shots. Het is een ontknoping die schatplichtig is aan de klassieke Bond-films en in die hoedanigheid valt er niet zoveel op af te dingen. Alleen was de rest van de film nou juist een Bourne-film, die simpelweg op een andere manier in elkaar steekt. Het is te hopen dat bij Marvel op termijn wat meer durf toont met deze slotaktes, want het spektakel is niet langer spectaculair. En dan wordt een keukentafelconversatie de meest memorabele scène in je actiefilm…