Nu aan het lezen:

Berlinale 2019 in tien films (deel I)

Berlinale 2019 in tien films (deel I)


Afgelopen week begon de 69e editie van de Berlinale (7 feb – 17 feb), en het programma van dit jaar focust zich voornamelijk op vrouwelijke filmmakers in cinema. Ondanks het feit dat de meeste films die zijn geprogrammeerd in het retrospectief – dat zich beperkt tot vrouwelijke regisseurs die actief waren tussen 1968 en 1999 – kwalitatief prachtig zijn, voelt het programma geforceerd en tenenkrommend correct aan. Dat er in 2019 nog een speciaal programma moet worden opgezet zodat er aandacht kan worden besteed aan vrouwelijke regisseurs en zij zo een platform hebben om hun films te laten zien, stemt verdrietig en is pijnlijk.

Deze discussie, die vooral in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw speelde, toen het fenomeen vrouwenfilm zich voor het eerst voordeed, sluit vooral aan bij een punt dat toen al naar voren werd gebracht: is het geslacht van de maker belangrijker dan de artistieke kwaliteit van de film? En hoe kijk je naar een film als die voornamelijk is uitgekozen op een niet-cinematografisch criterium?

Light of My Life (Casey Affleck, 2019)

Dergelijke overwegingen gelden natuurlijk voor elke film die wordt uitgekozen voor een speciaal programma, waarbij het dus niet in de eerste plaats gaat om de kwaliteit, maar om een anders aspect, namelijk om de groep die de film voortbrengt. Bovendien kun je je afvragen wat een vrouwenfilm, een term die rond 1975 is bedacht door de feministische filmdistributeur Cinemien, nu precies is en inhoud. Een film over vrouwen? Een film die zich enkel bezig houdt met de seksistische constructen die onze nog altijd patriarchale samenleving in stand houden? Of is een vrouwenfilm simpelweg een film gemaakt door een vrouw, ongeacht de inhoud van de film?

Of moet dit retrospectief gezien worden als een terugblik op het fenomeen vrouwenfilm? Als een les filmgeschiedenis? Helaas is er weinig dat daarop wijst, want aan de historische context wordt nauwelijks aandacht besteed. De films worden nu min of meer verloren vertoond en de toeschouwer moet blijkbaar zelf maar de actualiteit van het thema vaststellen. Want die is er natuurlijk wel. Neem bijvoorbeeld de enigszins pijnlijke situatie die zich nu afspeelt rondom Casey Affleck, die zijn eerste film Light of My Life vertoont op de Berlinale. Na recente aantijgingen wegens ongewenste seksuele avances, is zijn film niet geselecteerd voor de hoofdcompetitie, maar evengoed is Affleck wel aanwezig op het festival alsof er verder niets aan de hand is (afgezien van de kritische vragen van de aanwezige journalisten).

Aan de andere kant wordt de positie van vrouwen binnen de filmwereld door dit programma weer eens onder de aandacht gebracht en roept het vragen op over waarom het nodig is om vandaag de dag nog een dergelijk programma te maken, wie dit programma heeft opgezet en waarom het vooral mannen zijn die in hun hoge posities (on)bewust toch voor films kiezen die door andere mannen zijn gemaakt.

Im Kreise der Liebe (Hermine Huntgeburth, 1991)

Dit alles neemt niet weg dat de ‘vrouwenfilm’ natuurlijk gewoon als film kan worden beoordeeld. Hermine Huntgeburth’s feature uit 1991 Im Kreise der Lieben bijvoorbeeld, onderdeel van het retrospectief, is een parel. Drie generaties vrouwen wonen samen in een ruim appartement in Duitsland. Een grootmoeder (Ruth Hellberg), haar dochter (Karin Baal) en haar kleinkind (Barbara Auer): een fataal trio voor wie geen man veilig is. De voornaamste list bestaat eruit dat kleinkind Maria keer op keer wordt vermomd door haar moeder, zoals een kameleon zich aanpast aan zijn omgeving. In dit geval bestaat de omgeving uit alleenstaande mannen die Maria zeer gemakkelijk om haar vinger weet te winden, waarna zij ten prooi vallen aan de oplichtingspraktijken van mama en oma. Een absurdistisch verhaal, waarin mannen die het geheim van de vrouwen dreigen te ontdekken, een tragisch lot te wachten staat: een rake klap met een fles, een pan, een tennisracket en uiteindelijke mummificatie in de kelder. Als je toch begint met deze eerste lange speelfilm van Huntgeburth, kijk dan ook gelijk de prachtige short Die Mitspeisenden (1989).

In een ander onderdeel van het het programma van het festival in Berlijn, de Panorama-sectie, is To thávma tis thálassas ton Sargassón (The Miracle of the Sargasso Sea), Syllas Tzoumerkas (1978) nieuwste film, een absolute aanrader. Tzoumerkas is terug met een intrigerend misdaadverhaal over een vrouwelijke politiechef die wordt gedwongen haar positie in Athene op te geven en incognito naar een klein plaatsje aan de west kust van Griekenland te verhuizen. De broeierige, claustrofobische beelden van het vervreemdende landschap worden afgewisseld met bijbelse interludes waarbij scenes uit de Bijbel worden nagespeeld en scenes waarin Elisabeth (gespeeld door Angeliki Papoulia, met wie Tzoumerkas al eerder samenwerkte in A Blast en die ook in de Dogtooth en The Lobster van Yorgos Lanthimos speelde) alles en iedereen uitkaffert. Dit is een vrouw die zich met een overweldigende punk-sensibiliteit verzet tegen de omstandigheden in deze omgeving. Haar totale onverschilligheid, zelfdestructie, alcoholisme, en scherpe tong maken haar niet populair bij de lokale bevolking, maar wanneer een lokale clubeigenaar op mysterieuze wijze omkomt, worden de verhoudingen in het dorp overhoop gegooid en komen er verontrustende geheimen aan het licht. Laat het maar aan Tzoumerkas over om in een absurdistisch en broeierig politiedrama palingen, bijbelse taferelen, perverse seksfeesten in schuren en de overweldigende natuur harmonieus samen te brengen.

To thávma tis thálassas ton Sargassón (Syllas Tzoumerkas, 2019)

Van een heel andere orde is de gerestaureerde documentaire Say Amen, Somebody van George T. Nierenbergs uit 1982 over de opkomst en de onvermijdelijke commercialisering van gospel in Amerika. De documentaire combineert uniek historisch beeldmateriaal van onder andere de legendarische Thomas A. Dorsey en Willie Mea Ford Smith, ‘a preacher and the mother of gospel’. Dorsey – niet voor niets de ‘father of gospel music’ genoemd – combineerde elementen van jazz en blues met religieuze muziek. De nieuwe, opzwepende swingmuziek die zo ontstond, blijkt nog steeds onweerstaanbaar. Zeker als er zo aanstekelijk gezongen wordt als door Ford Smith, een prachtige, charismatische vrouw met een wonderschone stem. Een van de meest indrukwekkende scenes vindt plaats in de auto, wanneer ze rond rijdt met haar kleinzoon die er nogal dubieuze ideeën op na blijkt te houden over de ondergeschikte rol van de vrouw binnen de familie, maar ook binnen de kerk. Dit tot zichtbare ergernis van Ford Smith, die ondanks haar faam, en net als de andere zangeressen uit haar kerkkoor, door mannelijke familieleden werd tegengewerkt als het op aankomt op op tournee gaan. Alsof alleen moeders voor kinderen kunnen zorgen. Stof voor een goede vrouwenfilm lijkt mij.

Hamas-e eshq (Latif Ahmadi, 1989)

In 1989, het jaar waarin het Sovjet-communisme ten onder ging, werd de Afghaanse klassieker Hamas-e eshq (The Epic of Love) van Latif Ahmadi uitgebracht. Deze epische tragedie, waarvan het verhaal is gebaseerd op William Shakespeares Romeo en Julia, is vandaag de dag nog even populair in Afghanistan als in het jaar waarin de film werd uitgebracht. Actrice Sabera Arash, die de hoofdrol als de onfortuinlijke Mazari speelt, was aanwezig bij de screening en vertelde hoe, ondanks de raketten en bommen in het door oorlog geteisterde Afghanistan na de inval van de Russen in 1979, de cinema vol zat tijdens de première. Haar man, Nemat Arash, die haar tegenspeler Sharif speelt (de twee zijn verliefd geworden tijdens de verfilming en zijn nog altijd samen), was ook aanwezig. Mazari en Sharif behoren tot twee rivaliserende families in Mazar-e Sharif en worden, het mag niet verrassen, op slag verliefd op elkaar wanneer ze elkaar zien. Het feit dat de film is opgenomen in Mazar-e Sharif, heeft overigens een diepere betekenis dan een verwijzing naar de namen van de hoofdrolspelers. Op deze plek in noord Afghanistan bloeien eens per jaar, en dan zeer kort, rode tulpen. Deze bloemen staan niet alleen voor de diepe verbondenheid tussen de twee geliefden die we als publiek meerdere keren in slow-motion door de velden met bloemen zien huppelen, maar komen ook terug in een volkslied dat wordt gezongen door Yasamin Yarmal (de actrice die  Mazari’s vriendin Pari speelt). De film duurt langer dan twee en een half uur, maar verveeld geen moment en ook nu zat de zaal bij de eerste vertoning geheel vol. Een verborgen parel voor het overgrote deel van het westerse publiek, met een prachtige soundtrack gecomponeerd door componist Gulay Sorkh. Gaat dat zien!

De laatste film die ik graag zou willen noemen, is een andere Afghaanse film uit 1989: Baba. De absurditeit van deze film van Juwansher Haidary (1952), wordt sterk ondersteund door de soundtrack, waarin veel bekende melodieën van Ennio Morricone enigszins verhuld herkenbaar zijn, wat leidt tot veel hilariteit in het publiek. De film gaat over een vete tussen twee dorpen, die wordt aangewakkerd door een spion, die, woonachtig in het ene dorp, geërgerd is omdat hij de molensteen die hij had besteld in het andere dorp, niet eerder ontvangt, terwijl hij ook nog eens gedwarsboomd wordt in zijn obsessie voor de geliefde van de maker van deze molensteen. Het resultaat is een prachtige film over wraak, met een speciale rol voor molenstenen, ezels en muziek, die alleszins het bekijken waard is.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken