A Perfectly Normal Family komt in een golf van media over transgenderpersonen, waaronder de ijzersterke serie Pose en de hoog aangeschreven film Una mujer fantastica. Met grote verwachtingen begon ik aan de film, want hij won niet voor niets de VPRO Big Screen Award op het IFFR, toch? Maar gezien de stappen die er gezet worden in de representatie van transgendermensen is het extra teleurstellend dat A Perfectly Normal Family de plank faliekant mis slaat.

De film gaat over Emma, de elfjarige dochter van Agnete, die net bij haar gezin uit de kast is gekomen als trans vrouw. Emma heeft het gevoel haar vader te verliezen en heeft moeite met de scheiding tussen Agnete en haar moeder, en uit haar emoties op steeds opstandiger wijze. Ook voelt ze zich niet gehoord door haar zusje, Caroline, die de transitie van Agnete omarmt.

De titel lijkt, achteraf gezien, al aan te geven dat ik als non-binaire homoseksueel niet tot de beoogde doelgroep behoor, want de film lijkt vooral aansluiting te willen zoeken bij een cisgender heteronormatief publiek: de focus op normaliteit in de titel is té nadrukkelijk, een knieval richting de mensen die een transgender persoon als niet-normaal zouden bestempelen. Door zo expliciet te bevestigen dat queer-mensen normaal zijn, dat het zelfs in een titel genoemd moet worden, bewijst de film eigenlijk vanuit het tegengestelde standpunt te starten.

Een tweede bevestiging dat we hier te maken hebben met een film voor én door cisgendermensen is de casting. Zoals de actrice Jen Richards in de Netflix-documentaire Disclosure, over de representatie van transgendermensen in films, aangeeft, is er een probleem wanneer je een cisgenderman, in dit geval Mikkel Boe Følsgaard, cast in de rol van een transvrouw. De veronderstelling is dat het vrouw zijn een kostuum is dat een man aantrekt, en dat deze vrouw van binnen altijd een man zal zijn. Dat Følsgaard slechts in een paar scènes pre-transitie te zien is maakt de keuze nog onbegrijpelijker.

Het verhaal van de film wordt volledig verteld door het oogpunt van Emma. Dat is begrijpelijk wanneer je leert dat regisseur Malou Reymann de film baseerde op haar eigen leven, want haar eigen vader is ook een transvrouw. Het probleem van deze keuze is dat Emma een weinig begripvol en recalcitrant personage is, waardoor de film ook verteld wordt vanuit een perspectief dat niet begripvol is richting transgenderpersonen. Dit wordt visueel onderstreept: Agnete komt amper in beeld tijdens haar eerste gesprek met Emma over haar transgender-zijn. Deze keuze zorgt ervoor dat een personage dat hoort bij een gemarginaliseerde doelgroep op momenten volledig naar de kantlijn verbannen wordt.

Dat we zo vanuit het oogpunt van Emma kijken maakt ook dat de film bepaalde wensen en gedragingen van Agnete ziet als vreemd en zelfingenomen. Zo is er een moment waarop Emma haast smeekt dat Agnete zich onthult als hun vader, wanneer een nieuwe vriendin van Agnete veronderstelt dat zij hun biologische moeder is. De film schetst de weigering van Agnete als onredelijk, een knauw richting de dochter. Zouden we echter vanuit het standpunt van een transpersoon kijken, dan is Agnetes reactie uiterst begrijpelijk: jezelf outen eist niet alleen een emotionele tol, het kan ook ontaarden in confrontaties en geweld. Dat de personages Agnete constant bij haar oude naam blijven aanspreken, wat in de transgemeenschap ‘deadnaming’ wordt genoemd, en dat niemand er écht bij stil lijkt te staan hoe ontzettend pijnlijk dat is, laat vooral zien dat deze film de transgemeenschap niet in acht neemt.

Sterker nog, de film propageert onbedoeld het stereotype van transgenderpersonen als egoïstisch: een juk voor hun familie. Agnete is bij vlagen inderdaad niet alert waar het de zorgen van Emma betreft, maar de film lijkt dit in een bredere context te plaatsen. A Perfectly Normal Family zoekt de spanning in het conflict waar wensen van transgenderpersonen haaks staan op die van hun familie. Dat is niet erg. Dat kan een goede film op leveren. Wat wel erg is dat er automatisch vanuit wordt gegaan dat het beter is als de transpersoon inschikt en emotionele klappen incasseert. Er wordt nooit uitgelegd wat de situatie met Agnete doet. Agnete is een MacGuffin, geen personage: slechts een plotpunt om het conflict tussen Emma en Caroline te laten escaleren, maar zelden iemand met een eigen belevingswereld.

De film onderstreept het idee, dat transgenderpersonen hun familie in een moeilijk positie plaatsen, door visueel en verhaaltechnisch te blijven hangen in het verleden. Er zijn regelmatig home-video-beelden te zien van Agnete, pre-transitie, die speelt met haar kinderen, in wat de film schetst als een ongecompliceerde, betere tijd. Het is een extra onderstreping van het vreselijke punt dat de film probeert te maken: dat de transitie van een transvrouw een proces is waarbij de familie iets afgenomen wordt, in dit geval een vader. Dat de film het conflict tussen Caroline en Emma oplost door dit standpunt in dialoog nog eens te onderstrepen, is een gotspe. Dat Reymann hienaast Agnete ook nog eens een egoïstische keuze laat maken die gelijkgesteld wordt met haar eerdere keuze om in transitie te gaan, is een extra klap in het gezicht. Agnete mag misschien neergezet worden als egoïstisch, maar het is de film zelf die weigert het oogpunt van transgenderpersonen in acht te nemen.

A Perfectly Normal Family is een film die stereotypes propageert en verwacht dat de kijker deze stereotypes deelt. Dat dit op handen gedragen wordt door pers en publiek geeft aan dat de makers helaas gelijk hebben, en hoe heersend de cisgenderblik in het Nederlandse filmlandschap is (zie ook: Girl ), zowel bij publiek als recensenten. Ik had ergens gehoopt dat films als deze gezien werden voor wat ze zijn: achterhaald en de zoveelste keer dat een verhaal over een gemarginaliseerde groep verteld wordt vanuit het oogpunt van iemand die niet tot die groep behoort. We kunnen beter, we moeten beter.