Nu aan het lezen:

3 Faces

3 Faces

 

In 2016 overleed de Iraanse filmmaker Abbas Kiarostami. En wie het wil hebben over 3 Faces, de nieuwste film van Jafar Panahi, moet het over Kiarostami hebben en over diens dood. Ik schreef bijna dat die dood er als een schaduw overheen hangt, maar dat zou impliceren dat 3 Faces een donkere film is geworden, wat niet het geval is. Want Panahi zou Panahi niet zijn als hij niet ook de humor en het licht opzoekt.

3 Faces begint wel met de dood. Althans, zo lijkt het. We zien beelden die een meisje heeft opgenomen op haar mobiele telefoon. Ze loopt door een grot, terwijl ze vertelt over haar droom actrice te worden en hoe die droom wordt tegengehouden door haar familie die haar verbiedt naar de toneelschool in Teheran te gaan. En dan stopt ze. Een tak, een touw, een strop; de camera valt. Het filmpje is terechtgekomen bij Panahi en de actrice Behnaz Jafari, tot wie het meisje zich expliciet richtte in het filmpje, haar hulp vragend in haar wanhoop.

Panahi en Jafari zijn geschokt, maar ook direct analytisch. Ze twijfelen aan de authenticiteit van het filmpje. ‘Is die tak niet te dun om haar te dragen?’ ‘Is daar niet gemonteerd?’ In het werk van Panahi, en breder gezien van filmmakers voortgekomen uit de Iraanse New Wave, is realiteit een buigbaar begrip. Ook in 3 Faces is nooit duidelijk hoeveel van dit verhaal fictie is of realiteit. Om (in elk geval een versie van) de waarheid te vinden, en misschien wel het meisje, reizen Panahi en Jafari af naar het dorp van deze Marziyeh.

In 2010 werd de politiek uitgesproken Panahi, die in zijn films onder meer de positie van vrouwen in Iran regelmatig tot onderwerp maakte, opgepakt en veroordeeld, omdat hij voornemens zou zijn ‘misdaden te plegen tegen de nationale veiligheid van het land en propaganda tegen de Islamitische Republiek’. Hij kreeg huisarrest en een twintigjarig verbod voor het maken van films of schrijven van scripts. In 2011 tartte hij dat verbod al direct. Binnen de muren van zijn appartement in Teheran maakte hij This is Not a Film, waarin hij het adagium dat film beweging is, bewijst in zijn onmogelijkheid een film te maken vanuit de stilstand waartoe hij is gedwongen.

Twee jaar later maakte hij in zijn huis aan zee Closed Curtain. Wat aanvankelijk een allegorische fictiefilm lijkt, over een man die zijn hond moet verstoppen voor de autoriteiten, raakt ontspoord wanneer er een inbraak plaatsvindt waarvan niet duidelijk is of die in de filmrealiteit of realiteit hoort. Panahi zelf schuifelt het beeld in, verslagen. Verslagen door de gesloten deuren, de gesloten gordijnen die het filmen onmogelijk maken. Het is dan ook niet gek dat Panahi elk beetje bewegingsvrijheid dat hem wordt gegund aangrijpt om de grenzen ervan op te zoeken. In Taxi Teheran (de titel zegt het al) begaf hij zich als taxichauffeur door een bruisend Teheran vol verhitte discussies en verrassende ontmoetingen. De film keek als een bevrijding.

En nu met 3 Faces begeeft hij zich letterlijk naar een grensgebied, dat met Turkije. Dat het verhaal van Marziyeh hem aangrijpt, verbaast niet. Hij kent de wanhoop van niet mogen doen wat je het liefste doet. Toch houdt hij zich, eenmaal in het dorp, verrassend afzijdig. Het is vooral Jafari die op onderzoek uitgaat, terwijl Panahi in de auto of thee drinkend bij de lokale bevolking achterblijft. Panahi werd zijn eigen onderwerp tegen wil en dank. In deze film lijkt hij voor het eerst sinds zijn veroordeling weer het gevoel te hebben een stap terug te kunnen doen.

Vrijwel al Panahi’s films spelen zich af in Teheran. Maar voor deze film verruilt hij de drukke straten van die miljoenenstad voor de zich door het Iraanse platteland slingerende wegen die zo’n iconische plek innemen in de films en fotografie van Abbas Kiarostami. In een korte film die hij maakte vlak na het overlijden van Kiarostami (hier te zien, helaas alleen met Franse ondertiteling), waarin hij diens graf bezoekt samen met bevriende regisseur Majid Barzegar, grapt Panahi onderweg dat Kiarostami zelfs een rustplaats heeft gekozen waar je alleen via meanderende wegen kunt komen.

In dat filmpje, getiteld Où en êtes-vous Jafar Panahi?, passeren ze op de snelweg een billboard met de beeltenis van Kiarostami. Het is een mooi symbolisch beeld, Kiarostami die op de achtergrond, larger than life, uitkijkt over wat Panahi doet. Panahi bood zich begin jaren negentig aan als assistent bij Kiarostami’s Through the Olive Trees. In een in memoriam, vertaald gepubliceerd op Indiewire, refereerde hij aan dat assistentschap en hoe Kiarostami hem meenam naar de locatie van wat het eindshot zou worden. ‘The spot we were standing on was Mr. Kiarostami’s vision’, schrijft Panahi. ‘He didn’t tell me that was the best vantage point. He just said that was his point of view, and I realized I had to have mine.’

Panahi eindigt 3 Faces met een shot dat refereert aan dat eindshot en sowieso zijn de meeste visuele referenties aan de Koker-trilogie waar Through the Olive Trees het slotstuk van was. Misschien dat zelfs de titel er een verwijzing naar is, naar de drie perspectieven die Kiarostami in die trilogie gaf op hetzelfde verhaal. Panahi zoekt met 3 Faces nadrukkelijk het territorium van Kiarostami op. Als ode, maar toch ook als weerslag van die les die Kiarostami hem leerde. Want al kwam hij zelden dichter bij Kiarostami, toch is het onmiskenbaar Panahi’s film. In de typische humor, in zijn eigen aanwezigheid in de film en in de rol van de vrouwen. En daarmee is 3 Faces vooral ook een ode aan perspectieven. Aan de unieke visie die hoort bij elk gezicht.

Leuk? Deel het even!
Leuk? Deel het even!
Written by

Redacteur bij Cine, schrijft daarnaast ook nog onder meer over film bij Biosagenda.nl en over theater bij Theaterkrant.nl. Daalt graag af naar de obscure krochten van cinema en houdt bijna net zoveel van slechte sciencefiction als van goede sciencefiction.

Typ en klik enter om te zoeken