“It’s too dangerous. And you’re too distracting”, krijgt Diana (Gal Gadot) te horen. Twee zinnen waarmee menig vrouwelijk filmpersonage al aan de zijlijn is gezet. En die vrouwen worden dan geacht dat als een compliment op te vatten en gedwee te wachten terwijl de mannen het kwaad de wereld uitvechten. Maar laten we vooral niet vergeten dat die twee zinnen ook realiteit zijn. Dat meisjes worden opgevoed met het idee dat hun vrouw-zijn hen kwetsbaar maakt, dat in de moderne westerse wereld meisjes van school naar huis worden gestuurd, omdat het de jongens in de klas afleidt. En dat alleen daarom al Wonder Woman een van de belangrijkste films van dit jaar is. Omdat zij lak heeft aan die twee zinnen.

Ik was wel klaar met superheldenfilms. Niet zozeer omdat de films slechter werden (al was dat in het DC-universum wel het geval), maar omdat ik een limiet had bereikt in hoeveel films ik kon kijken naar mannen die al spitsvondige oneliners rondslingerend bad guys bevechten en wier lef niet zelden voortkomt uit de wens elkaar af te troeven. Wonder Woman brengt al het plezier terug en meer. Omdat het een goede film is, zeker, maar ook omdat het politieke en sociologische belang van deze film me ontroerde. Het besef dat meisjes voor het eerst een superheld in een hoofdrol gaan zien van hun eigen gender, iets wat voor jongens zo vanzelfsprekend is. Het werd eens tijd.

Wonder Woman staat sinds haar creatie in de jaren veertig met haar voeten in feministische aarde. In de film horen we dat Diana (die overigens nooit Wonder Woman wordt genoemd) door haar moeder Hippolyta (Connie Nielsen), koningin van de Amazones, uit klei werd gevormd en het leven kreeg van Zeus en dat is bijna een analogie met de schepping van het personage. Want hoewel het uitvinder en psycholoog William Moulton Marston was die de comics schreef, waren het de twee vrouwen in zijn leven die Wonder Woman maakten tot wie ze is: zijn vrouw Elizabeth Holloway Marston en zijn maîtresse Olive Byrne. Vrouwen die zich niet lieten beperken tot de hen voorgeschreven rollen.

En er zit ook een analogie naar deze film. Want hoewel Wonder Woman al haar opwachting maakte in Batman v Superman: Dawn of Justice van vaste DC-regisseur Zack Snyder en hij ook meeschreef aan deze film, kwam de regie in handen van Patty Jenkins, waarmee de mannelijke hegemonie (hopelijk blijvend) wordt doorbroken. En hoewel de invloed van Snyder aanwezig is in het vrij grauwe kleurenfilter en de vele slow-motions in de gevechten, is dat vrouwelijk perspectief essentieel voor Diana’s verhaal. Haar transformatie wordt niet geboren uit eerzucht of een persoonlijke vendetta, maar uit empathie. Uit de weigering een onschuldig mensenleven als verwaarloosbaar te beschouwen. Het gebaar waarmee ze haar kracht ontketent is er niet een van aanval, maar juist verdediging. “Fighting doesn’t make you a hero”, zoals iemand opmerkt.

Vechten zal ze uiteraard wel. Nadat spion Steve Trevor (Chris Pine) op het verborgen eiland van de Amazones neerstort, dringt de mistige en duistere buitenwereld binnen op dit zonovergoten Themyscira. Er woedt een oorlog en Diana is ervan overtuigd dat de oorlogsgod Ares daarachter zit. En hem verslaan, dat is waarvoor ze is geboren en waarvoor ze nu het eiland achter moet laten. Toch valt op dat de gevechtsscènes minder uitgesmeerd  worden dan in veel andere superheldenfilms en in kleine details (zoals een shot aan het front waarin ze niet een soldaat, maar een mitrailleur neerslaat) wordt de nadruk ervan net wat verlegd.

In een stukje van VPRO Cinema wordt gesteld dat Wonder Woman niet feministisch is, omdat Diana “zo naïef als een kind” is en “continu op uiterlijk en vrouwelijkheid [wordt] aangesproken”. Uiteraard is het stukje (anoniem geschreven en zonder onderbouwing) als filmkritiek niet serieus te nemen, maar de kritiekpunten zijn interessant om onder de loep te nemen. Ook omdat ze in andere gedaantes elders de kop op steken. En om met de open deur te beginnen: het zou pas echt naïef zijn als we zouden pretenderen dat een vrouwelijke superheld niet constant op haar vrouwelijkheid en uiterlijk zou worden aangesproken.

En dan is er de vermeende naïviteit van Diana. Voordat Steve op het eiland van de Amazones neerstort, wist hij van het bestaan ervan niet af en wanneer hij er rondloopt is dat met een constante verbazing en onbegrip. Toch wordt over hem nergens geschreven dat hij naïef is. Wel over Diana, die opgroeide op het eiland en zich binnen de grenzen daarvan bekwaamd heeft in de beschikbare kennis en vaardigheden. Diana naïef noemen impliceert dat niet een gebrek aan kennis of begrip naïef maakt (want Diana kan van geen van beiden beschuldigd worden), maar een gebrek aan kennis of begrip van onze Westerse manier van leven. Het kan aan mij liggen, maar ik krijg daar een naar koloniaal bijsmaakje van.

Maar minstens zo interessant  is dat die zogenaamde naïviteit vooral onze bekrompenheid blootlegt. Diana’s onbevangen relatie tot haar eigen lichaam benadrukt hoe benauwend wij met (vrouwen)lichamen omgaan. Zowel in hoe we ze angstvallig omhullen en tegelijk in hoe we ze tot in het ridicule seksualiseren. Juist daarom is het ook goed dat Diana dat weinig verhullende pakje draagt. Omdat voor haar überhaupt het concept van verhullen er niet toedoet (zoals geestig duidelijk wordt gemaakt wanneer ze binnenloopt terwijl Steve naakt in bad zit). Wat niet betekent dat het niet erotisch is of mag zijn, maar ik mag toch hopen dat we anno 2017 wel begrijpen dat erotiek en feminisme elkaar niet uitsluiten.

“Not even girls want to be girls so long as our feminine archetype lacks force, strength, and power”, zei Marston in de jaren veertig over de reden waarom hij Wonder Woman creëerde. We zijn inmiddels zeventig jaar verder en die opmerking heeft nauwelijks aan urgentie ingeboet. Dat zou droef kunnen stemmen, maar deze film doet precies het tegenovergestelde. Wonder Woman – gestut door de toewijding van Gadot – inspireert, ademt kracht en energie en vergeet vooral ook nergens te vermaken. En dankzij de finale (waarin goddank niet wordt teruggedeinsd voor camp), is dat wat je meeneemt naar buiten, waar nog genoeg te strijden valt.

0 reacties

Geef een reactie

Annuleren