Nu aan het lezen:

Velvet Buzzsaw

Velvet Buzzsaw


Velvet Buzzsaw
– een nieuwe Netflix original van Dan Gilroy (Nightcrawler) – is een slasher slash horror film èn satire op de hedendaagse kunstwereld in één. Dit klonk mij net zo gruwelijk als vermakelijk in de oren. Geen verwachting bleek minder waar. Deze satirische thriller speelt zich af in de hedendaagse kunstwereld van Los Angeles, die wordt gepresenteerd als een bedrijvig centrum van macht, geld en seks. Dit is de plek waar groter dan grootse kunstenaars en mega-verzamelaars een ziekelijk hoge prijs betalen voor status, faam en the next best thing op het gebied van de kunsten. Pijn, noch moeite, noch bankrekeningen worden gespaard om dit hoogste doel te bereiken.

Het verhaal centreert zich rondom een gevreesde criticus Morf Vandewalt (Jake Gyllenhaal), een ijzige galerie-eigenaresse Rhodora Haze (Rene Russo) en een ambitieuze galerie-assistente Josephina (Zawe Ashton). De laatste stuit per toeval op een enorme hoeveelheid schilderijen van een pas overleden buurman (tevens kluizenaar) die een geheim kunstenaar bleek te zijn, genaamd Vetril Dease. Josephina probeert dit gegeven in eerste instantie voor haarzelf te houden, maar in deze wereld zijn jouw geheimen nooit lang veilig…

Haar pinnige bazin ziet haar kans schoon om Vetril Dease tot the next best thing van de kunstwereld om te dopen. Alle marketingtrucjes worden uit de kast getrokken om bij te dragen aan dit mediaspektakel. Er is alleen één persoon die hier geen inspraak meer in heeft: Dease zelf. De pikzwarte ziel van zijn kunst wordt misbruikt, verkracht, uit zijn verband gerukt en letterlijk en figuurlijk verkocht. Met alle gevolgen van dien, Dease zou Dease niet zijn als hij dit ongestoord vanuit zijn graf zou laten gebeuren. Het blijkt dat de ‘rode verf’ eigenlijk bloed van Dease zelf is; een verwijzing naar onder andere Andres Serrano, die allerlei lichaamsvloeistoffen als bloed, sperma en urine in zijn kunst verwerkte. Een bovennatuurlijke kracht die verborgen ligt in deze lichaamsstoffen besluit wraak te nemen op degenen die hun hebzucht en dollartekens in hun ogen hebben laten zegevieren over respect en liefde voor de kunst.

De film voldoet op ironische manier aan de stereotypering van ‘typische kunst typetjes’, wat absoluut herkenbaar is en daarmee goed op de lachspieren werkt. Morf is de pretentieuze criticus, met grote ogen die onlosmakelijk omlijst worden door een zwart montuur. De recensies die hij online plaatst zijn te kapitaliseren in miljoenen dollars. Galeristen slijmen bij hem in de hoop op een goede recensie over hun pas geopende tentoonstelling, zijn fans adoreren hem en zowel vrouwen als mannen willen seks met hem hebben. Hij wordt zo belangrijk gevonden dat mensen zelfs pogingen doen om hem te corrumperen of te ondermijnen, uit pure angst en wanhoop. Na wederom een verwoestende recensie verzucht hij vol schaamteloze arrogantie: A bad review is better than sinking into the great glut of anonymity.

Een van de meest memorabele verschijningen in Velvet Buzzsaw is een installatie genaamd ‘Sphere‘, een glanzende metalen bal met openingen waar mensen hun armen en handen in kunnen steken. Wanneer de pinnige curator Gretchen (Toni Collette) haar arm in één van de gaten steekt op de vooravond van een grootse opening, wordt de bal bezeten door de geest van Dease, die haar arm bloeddorstig afsnijdt. Ze bloedt langzaam dood op de vloer van het museum, als een aangereden vosje. De volgende dag realiseert niemand zich dat ze dood is. Ze denken doodleuk dat haar lichaam en de omringende enorme plas bloed deel uitmaken van een performance, of één of ander nieuw installatie-kunstwerk. Een schoolgroep met kinderen is gefascineerd door ‘het werk’. Ze stappen in het bloed en spelen ermee in de veronderstelling dat het nepbloed is. Deze scene staat scherp symbool voor de bizarre en talloze vormen die hedendaagse kunst kan aannemen, en de vraag die regelmatig gesteld wordt tijdens hedendaagse kunstlessen en moderne kunstmuseum bezoekjes: ‘Is dit nou kunst?’

Velvet Buzzsaw is hiermee ook een knipoog naar een post-readymade kunst milieu waarin bezoekers de kunst vaak niet kunnen onderscheiden van wat er in de prullenbak thuishoort. Letterlijk, want eerder ziet een galeriehouder een stel vuilniszakken aan voor een briljante, baanbrekende installatie. Iets wat ik zelf niet zelden heb meegemaakt. Dit alles houdt de canon van de kunst in stand: de gevestigde orde bepaalt wat kunst is, wat er in het museum te zien is, welk prijskaartje eraan hangt, hoeveel de prijzen zullen gaan stijgen en hoe deze kunst de kunstgeschiedenisboeken in verdwijnt, om zo door volgende generaties klakkeloos aangenomen te worden als ‘ware kunst’. Zo bleek recentelijk nog dat een iconisch werk (The Fountain uit 1917, een omgekeerde pispot omgedoopt tot fontein) van de baanbrekende readymade-kunstenaar Marcel Duchamp van andermans hand was, namelijk van een vrouwelijke, Duitse Dada-kunstenares die in de vergetelheid is geraakt. Een verklaring circuleert dat zij dit uit liefde voor Duchamp door de vingers heeft gezien, ondanks dat hij meermaals had verkondigd dat ze ‘de pot op kon’.

Mensen doen wel vaker gekke dingen uit naam van de kunst én de liefde. Zo zorgt een gebroken Josephine ervoor dat Morf een uiterst slechte recensie schrijft over de nieuwe solotentoonstelling van haar ex-geliefde die haar hart heeft gebroken. Je kan van de één op de andere dag gemaakt of gebroken worden, afhankelijk van wie je voor of tegen je hebt. De kunstwereld is een maakbare wereld, gestoeld op contacten, geld en macht. Het is fantastisch als je er deel van uitmaakt, maar het is funest en verwoestend als je eruit ligt. Want eens je eruit ligt, kom je er niet meer zo gauw in. Het is een fluweelzachte, glanzende en peperdure wereld van buiten met een verwoestend en onverwachts scherp randje van binnen. Als je niet goed oppast, kan de kunstwereld je in een monster veranderen of erger nog: je laten verslinden door een andere monsterlijke kracht.

Een filmcriticus vergeleek Velvet Buzzsaw met iets ‘dat net zo glanzend en hol is als die kleurrijke ballonbeesten die Jeff Koons voor miljoenen dollars heeft verkocht’. Dit vond ik nog de meest treffende vergelijking. Velvet Buzzsaw is een vrij zielloze film over de zielloosheid van hedendaagse kunst. En dat is het idee dat centraal staat in de film, aldus Gilroy. ‘Hedendaagse kunst begon echt als een beweging om te provoceren en uit te dagen, en nu is het volledig gecoöpteerd door groot geld en zaken. Het is een wereld die in strijd is met zichzelf, wat voor mij de perfecte setting is voor een film – een wereld die zoveel dramatisch potentieel heeft.’

De boodschap is sterk, maar de uitvoering wat minder. Voor een goede horror is ‘ie niet spannend genoeg; de moordscènes zijn eerder lachwekkend dan beangstigend. En voor een echt sterke satire hadden bepaalde stereotypen nog net wat dikker aangezet mogen worden. Maar dat betekent niet dat hij ook niet een béétje vermakelijk is om naar te kijken. Hij is een bloederig feest der herkenning voor ieder die op welke manier dan ook werkzaam of actief is in de hedendaagse kunstwereld. Voor leken geeft het een klein inkijkje in deze batshit crazy wereld en de sluwe processen die hierachter schuilgaan. Deze herkenbaarheid of verwonderlijkheid is genoeg voor een vermakelijke twee uur op een druilerige maandagavond, maar daar is dan ook alles mee gezegd.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken