Nu aan het lezen:

Varda en Godard: nostalgie en toekomst

Varda en Godard: nostalgie en toekomst


In de laatste scène van Faces Places (Visages Villages) – en ik ga nu dus die scène spoilen, in zoverre als dat kan bij een film als deze – probeert Agnès Varda een bezoek te brengen aan Jean-Luc Godard.

De twee kennen elkaar van toen ze beiden actief waren binnen de nouvelle vague en Godard is op de hoogte van haar bezoek. Toch opent hij de deur niet. In plaats daarvan vindt ze een briefje met verwijzingen naar gezamenlijke herinneringen. Varda is zeer teleurgesteld en spreekt van een slechte grap. En zo wordt ons een confrontatie tussen twee van de laatste nog actieve vertegenwoordigers van de nouvelle vague onthouden.

Dat betekent niet dat we die hier niet alsnog kunnen optuigen. Althans, ik kan Varda en Godard natuurlijk niet fysiek bij elkaar brengen, maar ik kan wel kijken hoe hun werk zich de laatste decennia heeft ontwikkeld. Er zitten namelijk opvallende overeenkomsten en verschillen in die ontwikkelingen.

Ondanks hun gevorderde leeftijd hebben Godard en Varda hun culturele relevantie weten te behouden. De nieuwste documentaire van Varda (89) draaide de afgelopen maanden op het IDFA en in bioscopen. Ze werkte samen met de jonge(re) kunstenaar JR, en hun bijzondere dynamiek gaf een hele nieuwe lading aan haar werk. Van Godard (87) draaide Adieu au Language in 2015 nog in de bioscopen. Beide films zijn onder de beste en meest originele van het betreffende jaar.

Bovendien komt Le Redoutable, een film over Godard van Michel Hazanavicius (The Artist), deze maand uit en wordt er een klein retrospectief op zijn werk georganiseerd.

Godard en Varda verwijzen in hun recente films veelvuldig terug naar hun eerdere werk. Varda doet dit expliciet, door haar eerdere films te benoemen en ze te beschouwen van een door de verstreken tijd gecreëerde afstand. Zo kan ze thematische connecties binnen haar eigen oeuvre leggen en ze koppelen aan haar levensloop.

Godards verwijzingen zijn implicieter. Hij heeft in de loop van de decennia een volkomen eigen filmtaal ontwikkeld. Hij plakt meerdere lagen met visuele en tekstuele informatie over elkaar. Die informatie verwijst vaker naar iets buiten de film (een van zijn eerdere films of een filosofisch citaat bijvoorbeeld) dan naar het verhaal dat zich op het scherm afspeelt. Dat verhaal is vaak dusdanig gebroken dat het al moeilijk te volgen was geweest als Godard er die andere lagen overheen had geplakt. Zijn films lijken dan ook eerder ondanks dan ten behoeve van de kijker gemaakt te worden.

Wat overigens niet betekent dat ze niet waardevol zijn: iemand moet de consensus van wat film is en kan zijn uitdagen. Zo gaat Godard in Adieu au Language aan de slag met 3D-technieken. De techniek wordt naadloos ingepast in zijn eigen filmtaal, maar doordat hij zich zo weinig aantrekt van filmische conventies deconstrueert hij die als het ware. Zo verwisselt hij de twee overlappende beelden die bij 3D gebruikt worden door twee losstaande beelden. Met het ene oog zie je dus iets anders dan met het andere. Het is alsof je een kind met nieuw speelgoed ziet spelen, maar dan wel een beetje een ondeugend kind dat geneigd is zijn speelgoed snel kapot te maken.

Godards films hebben dus iets afstotends voor mij, wat zo ongeveer het tegenovergestelde is van het gevoel dat Varda me geeft. Zij omarmt de kijker en neemt die mee naar haar verleden. Ze laat de mooie plekken zien, maar ook de pijnlijke. Ze toont de vrijheid van de vroege nouvelle vague en haar avonturen in de Verenigde Staten. Maar ze confronteert ook de vroege dood van Jacques Demy, een andere filmmaker met wie ze trouwde, en de dood van andere vrienden. Ze zwelgt niet in het verleden, maar koppelt het aan nieuwe elementen, zoals de samenwerking met JR. Juist doordat ze haar ervaringen en herinneringen actief benadert en niet als een reliek beschouwt weet ze te blijven boeien.

Ik heb een theorie dat Varda helemaal niet uitgenodigd is door Godard, maar dat ze het einde van Faces Places in scène heeft gezet. Het is namelijk een te perfecte ontleding van Godard als filmmaker: eigenwijs doorwerkend in zijn huis, met maar weinig boodschap aan de wereld daarbuiten. Als ze het geweigerde bezoek daadwerkelijk in scène heeft gezet dan zegt dat ook alles over Varda als filmmaker. Haar werk lijkt misschien speels, van het toeval aan elkaar hangend en een tikje sentimenteel. Maar bij nadere beschouwing blijkt het bepaald niet betekenisloos en vallen al die losse elementen perfect in elkaar. Ik geloof dan ook dat die scène een verhuld commentaar is op Godards werk en dat Varda zichzelf daar stiekem ook bloot geeft.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken