Nu aan het lezen:

Tom of Finland

Tom of Finland


Binnen de homorechtenbeweging zijn er in de geschiedenis meerdere stromingen te onderscheiden. Aan de ene kant heb je een groep die strijdt voor acceptatie door de normatieve samenleving en een plek voor participatie opeist. Homo’s willen trouwen, ze willen dezelfde rechten en ze willen tolerantie. Aan de andere kant heb je een groep homo’s die het homohuwelijk, bijvoorbeeld, als aanpassing aan een heteronormatieve samenleving zien, en gay pride gebruiken als een viering van het niet passen binnen die mal. Denk aan dragvormen die fucken met gendernormen, het vieren van slechte smaak in de films van John Waters maar ook een radicalere vorm van politiek activisme zoals we zagen in Robin Campillo’s 120 BPM.

Als jonge homo, opgegroeid in een christelijk gereformeerd gezin in de provincie, wilde ik niets anders dan onder de radar vliegen: niet opgemerkt worden en al helemaal geen moeilijke vragen hoeven beantwoorden over mijn geaardheid. Dus toen ik voor het eerst stuitte op het werk van Tom of Finland, was dat nogal een cultuurshock. Zijn knappe, erotische tekeningen waren hyperseksueel en in your face. Het voelde radicaal en opwindend, maar vooral verboden. Dit ‘mocht niet’. Tom of Finland, een pseudoniem van Touko Valio Laaksonen, valt daarmee ook te scharen binnen de tweede groep van gay liberation: een viering van het buitengewone, die de opgelegde grenzen van het toelaatbare tartte. Hypermasculiene en heteronormatieve beelden van mannelijkheid werden speels en seksueel in Toms werk, waar de piemels van de pagina afvliegen.

Daarom is het verbazingwekkend dat de verfilming van het leven van Tom of Finland, door de Finse regisseur Dome Karukoski, een standaard biopic is met opvallend weinig seks. De film volgt de regels van een biografische film nauwkeurig, met nergens een greintje van de verbeelding die Tom wel in zijn eigen werk tentoonspreidde. De film volgt Toms worsteling met zijn geaardheid in een conservatief Finland, waaruit hij uiteindelijke vlucht naar Amerika. De seks en de pornografische kunst blijven echter in de marges van de film en worden op opvallend kuise wijze in beeld gebracht. Niets van het radicale gedachtegoed, of de wens tot ontsnapping van de norm die in het werk speelt, komt over op het scherm. Dit is oerconservatief en seksloos filmmaken, zonder enige durf, zonder enige opwinding en zonder enige spanning.

Dat Tom of Finland, wiens werk zo radicaal was, zo flets word neergezet is jammer. Erger nog is dat de film lijkt te suggereren dat Tom een diepgewortelde wens had om te voldoen aan die moraal. Hij ontvlucht een losbandig leerfeestje in Amerika vanwege zowel een groeiend ongemak met de vrije seks in de club als de confrontatie met een onofficiële fankopie van zijn stripboeken. Vooral dat ongemak voelt vreemd.

In een latere scène zoekt hij gordijnen uit met zijn levenspartner en spelen ze, in de typisch Finse dorpswinkel, een huwelijksvoltrekking na met gordijnringen. Ook zien we Tom met zijn legermakkers het Finse volkslied zingen in een flashback. Tom of Finland wordt daarmee een symbool voor de doorsnee Finse man, een patriot, een man ‘of Finland’. Maar daarmee lijkt hij door de filmmakers te moeten voldoen aan de norm: met een hang naar semi-monogame seksualiteit, een huwelijkswens, een drang naar acceptatie door zijn familie en landgenoten.

Misschien was dit wel de waarheid. Misschien had Tom of Finland wel een wens binnen deze tak van de homoburgerrechten geschaard te worden – de wens geaccepteerd te worden door de rest van de samenleving – en met die wens of vorm van activisme is niets mis. Maar de film gaat daarmee voorbij aan de pure provocatieve potentie van Tom of Finlands werk. Ook afwezig is de invloed van zijn kunst op de leather-scene; muzikanten als Queen, Judas Priest, George Michael, The Village People; de opkomst van homopornografie; de bodybuilders- en machocultuur in de jaren 80. Door zelfs een scène toe te voegen waarin Tom misnoegend een leerbar ontvlucht suggereert de film enige aversie van de kunstenaar voor zijn erfenis.

Tragischer nog is dat mensen die onbekend zijn met het werk van Tom, op basis van deze film, amper zullen beseffen hoe radicaal zijn erotiseren van de hypermasculiene man was, en hoe politiek potent zijn pornografie. En waarom kennismaking met zijn werk voor mensen zoals ik een wereldschokkende gebeurtenis was. Tom of Finland is een biopic die zonder enige moeite in een filmhuis in de provincie getoond zal kunnen worden, op een zondagmiddag, voor een publiek van theeleutende 50-plussers. De vraag is of Tom of Finland daar zelf blij mee zou zijn geweest: een vraag die de film zelf niet op adequate wijze weet te beantwoorden.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken