Nu aan het lezen:

Tien onbekende films over het einde van de mens(heid)

Tien onbekende films over het einde van de mens(heid)

Het is een vraag die velen zich wel eens hebben gesteld: wat zou je doen als je wist dat over een paar uur de wereld vergaat? Bij wie wil je dan zijn? Wat wil je nog doen? De realiteit is natuurlijk dat voor de meesten ons sterven niet zal samenvallen met dat van de mensheid. En hoe ga je daarmee om? Wat doet de wetenschap van het onvermijdelijke einde met een mens? In dit lijstje kijken we naar tien onbekende films waarin die vragen gesteld worden.  

Last Night (Don McKellar, 1998)

Don McKellars film speelt zich af in de laatste zes uur voor het einde en volgt een aantal mensen wier paden elkaar kruisen gedurende die momenten. Een vrouw die thuis probeert te komen, een man die een familiediner moet bijwonen terwijl hij liever alleen zou willen zijn, een man die al zijn seksuele fantasieën op de valreep probeert te vervullen en niemand minder dan David Cronenberg speelt een baas van een energiebedrijf die al zijn klanten één voor één belt om ze te bedanken voor hun loyaliteit. Van rellen en plunderingen krijgen we zijdelings wat mee, maar McKellar richt zich vooral op de intieme momenten en toont de weg naar het einde op een manier die indruk maakt in zijn ingetogenheid.

Der müde Tod (Fritz Lang, 1921)

In Fritz Langs stomme film krijgt een vrouw de kans haar man terug te halen uit het rijk der doden. Der müde Tod is vooral een visueel kunstwerk dat ook bijna een eeuw later nog grote indruk maakt met z’n prachtige vormgeving en overtuigende special effects. De dood (gespeeld door de fantastische Bernard Goetzke), neemt de vrouw mee naar een ruimte vol kaarsen, die elk een mensenleven vertegenwoordigen. In het beroemdste moment van de film tilt de dood een van de vlammen op, die in zijn handen verandert in een baby. De baby verdwijnt in het  niets en in het volgende shot zien we een rouwende moeder. Toch is de dood in deze film geen schurk, maar een figuur die het lijden met zich meedraagt en gebukt gaat onder zijn goddelijke opdracht.

Perfect Sense (David Mackenzie, 2011)

Ik geef toe: voor Perfect Sense hoefde ik niet in de krochten van obscuriteit af te dalen. Het is een typische sleeper; destijds matig ontvangen en bezocht, maar in de jaren erna gestaag een publiek gevonden, omdat mensen geraakt werden en dat doorvertelden. In de film verliezen mensen hun zintuigen. Eén voor één. En dat is misschien wel de meest angstaanjagende vorm van een Apocalyps die je je kunt voorstellen. Want wat blijft er over van de mens zonder zintuigen? Een man en vrouw ontmoeten elkaar op het moment dat het eerste zintuig verdwijnt. Al kennen ze elkaar nauwelijks en is hun aantrekkingskracht voornamelijk fysiek, in de schaduw van wat gebeurt klampen ze zich aan elkaar vast. Tot het onvermijdelijke moment dat ze onvindbaar zullen zijn voor elkaar.

Μια αιωνιότητα και μια μέρα (Theo Angelopoulos, 1998)

Eternity and a Day is het derde deel in Theo Angelopoulos’ trilogie van grenzen en gaat over de ultieme grens: die tussen leven en dood. Een oude dichter, gespeeld door een bebaarde Bruno Ganz, krijgt te horen dat hij terminaal ziek is en begint zich voor te bereiden op zijn laatste reis. Door nog een keer de mensen uit zijn verleden te bezoeken, soms slechts in zijn herinnering, en door een onderkomen te zoeken voor zijn hond. Zijn weg kruist met die van een straatschoffie dat op zijn manier grenzen wil oversteken: naar een beter leven elders in Europa. Films van Angelopoulos, met hun mistige landschappen doortrokken van herinnering en melancholie, zijn uit duizenden herkenbaar voor hen die ermee bekend zijn. En dat zijn er nog veel te weinig.

On the Beach (Stanley Kramer, 1959)

Terwijl de VS er lustig op los testten met hun atoombommen, verfilmde Stanley Kramer op ingetogen wijze een boek van Nevil Shute waarin een nucleaire oorlog tussen diezelfde VS en Rusland vrijwel de gehele mensheid heeft uitgeroeid. De bemanning van een Amerikaanse onderzeeër zoekt toevlucht in Australië, maar ontdekt dat een radioactieve wolk de kust nadert. Kramer kiest in de aanloop naar het einde niet voor de spanning, maar de menselijke verhalen. De kapitein, die zijn gezin noodgedwongen achterliet in Amerika, de weduwe die hij in Australië ontmoet wier gevoelens hem verwarren en schuldig doen voelen, een vader die op zoek gaat naar een middel om zijn vrouw en pasgeboren dochtertje verder leed te besparen. Juist door die humanistische insteek is On the Beach een indrukwekkend statement tegen nucleaire wapens.

Dni zatmeniya (Aleksandr Sokoerov, 1988)

De jonge Russische dokter Dima wordt naar Turkmenistan gestuurd om onderzoek te doen. Wat dat onderzoek precies behelst blijft tamelijk ondoorgrondelijk en eraan toekomen doet Dima nauwelijks, afgeleid door mysterieuze gebeurtenissen, brandende zon en eenzaamheid. Over de hele film heerst een gevoel van eindigheid, alsof de wereld elk moment kan stoppen met draaien of dat misschien al heeft gedaan zonder dat de mensen het door hebben. Days of Eclipse, zoals de internationale titel luidt, gaat over het gevoel ergens niet thuis te horen. Over gevangen zitten tussen twee culturen en de mechanismen van uitsluiting. Dat alles gehuld in sepiatinten die de zinderende en zanderige hitte voelbaar maken. In de visie van Sokoerov eindigt de mensheid niet in de dood, maar in onthechting.

The Last Wave (Peter Weir, 1977)

Advocaat David Burton komt door een zaak in contact met een groep Aboriginals en krijgt vanaf dat moment apocalyptische dromen en visioenen. Intussen wordt Sidney geteisterd door bizarre weersfenomenen. Net als Picnic at Hanging Rock, de film die Weir twee jaar eerder maakte, is The Last Wave doortrokken van een dromerig verontrustende sfeer. Veel vragen blijven onbeantwoord, waar de visioenen van Burton stoppen en de realiteit begint is diffuus. The Last Wave heeft wel iets weg van Jeff Nichols’ Take Shelter, ook over een rationele man die plots geplaagd wordt door apocalyptische visioenen waarin het weer een grote rol speelt, en die moet beslissen of hij daar wel of niet naar handelt. En het einde van Weirs film is minstens zo ambivalent en onheilspellend.

Der Todesking (Jörg Buttgereit, 1990)

Werp één blik op het oeuvre van Jörg Buttgereit en je ziet dat de films van de Duitse regisseur doortrokken zijn van een soms perverse fascinatie voor de dood. Der Todesking bestaat uit zeven vignetten, zich elk afspelend op een andere dag van de week, die eindigen in de dood. Vaak suïcide. De vignetten worden afgewisseld met een timelapse van een ontbindend lijk. Mocht het nog niet duidelijk zijn: Der Todesking is geen prettige film. Maar een simpele horrorfilm die uit is op shockeren is het ook niet. De eenzaamheid van deze mensen, hun verlangen begrepen of gezien te worden is reëel. Halverwege onderbreekt Buttgereit de film met shots van een brug. Er verschijnen namen in beeld met daarbij een leeftijd en beroep. Achter elk van die namen schuilt zo’n verhaal, dat we liever niet zien.

Il seme dell’uomo (Marco Ferreri, 1969)

Nadat om een ongespecificeerde reden de mensheid grotendeels uitsterft, worden de overlevenden opgedragen de aarde opnieuw te bevolken. Ciro en Dora, een jong stel dat is gevlucht naar een huis aan het strand, lijken de ideale nieuwe Adam en Eva. Maar Dora verkiest de eindigheid van de mensheid over het forceren van een nieuw begin in een wereld die toch al verloren is. Ferreri’s film is vreemd als de walvis die uit het niets op het strand verschijnt. De personages zijn vrijwel ontdaan van diepgang om te fungeren als een soort oermens en jaloerse wreekster en dat, in combinatie met het trage tempo, maakt Ill seme dell’uomo een soms frustrerende film, maar ook een die prikkelt en is gehuld in prachtig surrealistische cinematografie.

https://www.youtube.com/watch?v=mFoWwWfNOhQ

The Last of England (Derek Jarman, 1987)

Al het werk van de Britse filmmaker Derek Jarman was politiek, maar The Last of England is wellicht zijn meest uitgesproken politieke film. Een film die ons met de neus op de door het Thatcherisme gevoede verrotting drukt. Op de wanhoop en abjectie ervan, maar ook op het protest dat eruit voortkomt. The Last of England kan worden geschaard onder de punkfilms en heeft de rauwe energie en anarchistische inslag van die beweging, maar zoals altijd bij Jarman is er ook plaats voor tederheid en de Apocalyps kondigt zich aan in poëzie. “The world’s curling up like an autumn leaf”, spreekt de stem van Nigel Terry ons toe. “The storm’s coming to blow it into the final winter. Can’t you feel the days are getting shorter?”

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken