Nu aan het lezen:

The Death of Stalin

The Death of Stalin


Macht is gevaarlijk. Omdat het corrumpeert, maar ook omdat we geneigd zijn tegen mensen met macht op te kijken. Zelfs de gehate machthebbers staan nog op een voetstuk. De beste satire slaat dat voetstuk kapot.

In Armando Ianucci’s historische komedie The Death of Stalin herkende ik Stalin niet, toen hij voor het eerst in beeld kwam. Dat komt, zo realiseer ik me, doordat de afbeeldingen van de dictator die het eerst in me opkomen propaganda zijn. Foto’s en schilderijen uit de Sovjet Unie, bedoeld om de leider als een groots, nobel figuur te tonen. Ianucci maakt hem een gedrongen mannetje, door Adrian McLoughlin gespeeld met een Brits working class-accent. Misschien dichter bij de waarheid dan alle andere films waarin Stalin voorkomt.

Nou ja, dat accent natuurlijk niet. Maar het is de enige juiste keuze voor een film als deze om alle acteurs gewoon hun eigen Engels te laten spreken, of dat nu Steve Buscemi’s (Nikita Chroesjtsjov) Brooklyniaans is, of Paul Whitehouse’ (Anastas Mikojan) cockney. Ondertiteld Russisch staat humor in de weg, en Russen die onderling Engels spreken met een Russisch accent zijn belachelijk (zie Jennifer Lawrence’ meelijwekkende poging in Red Sparrow).

Hoe dan ook, Stalin sterft, zoals de titel zegt, en de film is vooral bezig met de chaos die daarna ontstaat. Eerst puur praktisch: wat doen we met het lichaam van de grote leider? Dan politieker: wie neemt het over? Wat gebeurt er met Stalins dodenlijst? De achtergebleven mannen – Malenkov, Chroesjtsjov, Beria – proberen allemaal in het gat te springen dat Stalin heeft achtergelaten. De meeste gebeurtenissen zijn op de werkelijkheid gebaseerd, waardoor de film zowel geestiger als wranger wordt. Zoals Stanley Kubrick in de Koude Oorlog een komedie zag, zo wordt het gruwelijke sovjetregime van de jaren 50 bij Ianucci een klucht.

Ianucci is bekend van de briljante Britse komedieseries I’m Alan Partridge en The Thick of It, de op die laatste gebaseerde film In the Loop, en zijn Amerikaanse serie Veep. Het meeste van zijn werk is een satirische blik achter de schermen van de hedendaagse politiek, vol egoïstische personages en virtuoze dialogen. The Death of Stalin past dat zelfde principe toe op de Sovjet Unie van de jaren 50. Net als in zijn eerdere werk gebruikt Ianucci veelal een fly on the wall-stijl, hoewel hij soms uitpakt met het soort grandioze camerawerk dat we in historische films gewend zijn, en af en toe zelfs mooi gebruik maakt van slow motion.

In een recent interview in de Volkskrant zei Ianucci zich weleens zorgen te maken dat satire kan fungeren als uitlaatklep, waardoor mensen minder snel overgaan tot politieke actie. ‘Dat is altijd een gevaar – dat mensen veilig in hun huis blijven zitten, vanwege jouw politieke komedie.’ Toch roept The Death of Stalin ook woede op. Het feit dat mensen onder het sovjetregime zomaar gearresteerd en geëxecuteerd werden, wordt niet als grappig gepresenteerd. Ook Lavrentiy Beria’s gedocumenteerde geschiedenis van verkrachting omzeilt Ianucci niet. Het zijn die pijnlijke momenten waarop de werkelijkheid zich opdringt. En hoewel de idioterie van de machthebbers op de lachspieren werkt, weet Ianucci heel goed hoe onrechtvaardig het is, dat zulke idioten de macht hebben. Ik verliet de zaal nog nagrinnikend om de beste grappen, en gefrustreerd om de absurditeit van politiek.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken