Nu aan het lezen:

Steven Spielberg: The Sugarland Express

Steven Spielberg: The Sugarland Express

 

Bij het verschijnen van Bridge of Spies, de nieuwe film van Steven Spielberg, kijken we bij Cine terug op het oeuvre van de meester en in het bijzonder op zijn eerste bioscoopfilm, het relatief onbekende The Sugarland Express.

Wie een film van Steven Spielberg kijkt hoeft de woorden niet te verstaan om te begrijpen wat hij wil overbrengen. Dat was al zo in de woordeloze korte film Amblin’, dat hem een televisiecontract bij Universal opleverde, en het is altijd zo gebleven. De meest iconische Spielberg scènes zijn vaak vrijwel woordeloos of de woorden doen er nauwelijks toe. Denk aan de beroemde haaienaanval in Jaws, de eerste ontmoeting tussen Elliot en E.T., en de invasie van Normandië in Saving Private Ryan. Ook opvallend is hoe vaak Spielberg muziek achterwege laat tijdens dat soort memorabele momenten en een ‘soundtrack’ componeert van omgevingsgeluiden. Zoals wanneer in Close Encounters of the Third Kind Richard Dreyfuss zijn eerste alien encounter heeft. Spielberg vertelt het verhaal niet in muziek of woorden, maar in het klepperen van brievenbussen, het blaffen van een hond, de radio die uitvalt.

 

Hetzelfde deed hij ook al in zijn eerste bioscoopfilm The Sugarland Express, uit 1974. De aanstekelijk naïef optimistische Lou Jean (Goldie Hawn) zoekt haar man Clovis Michael (William Atherton) in het gevang op met een simpele mededeling: hun tweejarige zoontje Baby Langston is naar een pleeggezin gebracht in Sugar Land, Texas en zij gaan hem terughalen. Na een opvallend simpele ontsnapping stappen ze in de auto bij een ouder en onbenullig Texaans echtpaar. Wanneer die door een politieagent aan de kant wordt gezet wegens te langzaam rijden, grijpt Lou Jean het stuur en haast zich weg. De daaropvolgende achtervolging structureert Spielberg rond het piepen en scheuren van de banden, het gerinkel van een spoorwegovergang en de schietgebedjes die een beschonken man op de achterbank van een politieauto prevelt.

Spielberg begrijpt als weinig anderen dat spanning niet zit in de grote effecten, maar in de details en de perfecte plaatsing daarvan. De aanval van de Tyrannosaurus Rex in Jurassic Park blijft daarvan een prachtig voorbeeld. Het trillen van het water in de plastic glazen op het dashboard, hoe hij onze aandacht afleidt met de nachtkijker die Tim in de auto vindt. Er zit vaak een element van tegendraadsheid in hoe Spielberg de spanning opbouwt en juist dat werkt. Heerlijk is bijvoorbeeld hoe hij in The Sugarland Express de normaal door gierende banden bepaalde achtervolging vrijwel tot stilstand brengt wanneer het stel zonder benzine komt te zitten en tergend traag door een volgauto naar een tankstation moet worden geduwd. Te vaak wordt entertainment verward met veel actie in een hoog tempo. Maar zelfs Spielberg’s ultieme achtbaanrit Raiders of the Lost Ark kent een constant wisselende dynamiek waarbinnen elke afzonderlijke scène is voorzien van een nauwgezette spanningsboog. Entertainment, zo kunnen we van Spielberg leren, zit juist ook in het op precies het goede moment doorbreken van de spanning.

De rit van Lou Jean en Clovis Michael verandert intussen in een spektakel. De media halen halsbrekende toeren uit om een glimp en quote van de twee op te vangen. Maar The Sugarland Express heeft niet het bijtende cynisme van Billy Wilder’s Ace in the Hole of Oliver Stone’s Natural Born Killers, waarin de media morele grenzen overschrijden voor een goed verhaal, of het diepgravende humanisme van Sidney Lumet’s Dog Day Afternoon, waarin een bankoverval door een activistische menigte wordt geclaimd als politiek statement. In plaats daarvan gaat Spielberg mee in de verwondering van Lou Jean en Clovis, die worden overweldigd door de heisa die hun handelen teweegbrengt. En dat is een tweede kracht van Spielberg: hij weet altijd relateerbare personages te creëren. Hij ruimt tijd in voor het gekibbel van het jonggetrouwde stel en voor de ontwikkeling van agent Maxwell. Eerst gaat de hoed af, daarna de zonnebril en langzaam verschijnt achter de façade van de starre politieman een begripvolle jongeman die probeert het beste van de situatie te maken.

Wanneer ze uiteindelijk Sugar Land bereiken vormt de lokale bevolking een erehaag en stopt het stel bemoedigende woorden en cadeautjes toe, onder meer een krijsend biggetje dat meteen de auto onderplast. ‘Yes, that’s the way celebrity works in America’, schreef Roger Ebert over die scène.  Het werk van Steven Spielberg is inherent Amerikaans. Niet alleen omdat hij regelmatig de Amerikaanse geschiedenis onderzoekt in films als Amistad of Lincoln, maar vooral ook omdat hij de sentimenten vat die Amerika definiëren; het optimisme en patriotisme, maar ook bijvoorbeeld de aantrekkingskracht van de outlaw, die ook in Catch Me If You Can zit, en het idee van stilstand als bestaansloosheid zoals in The Terminal.

Maar de definiërende factor in het werk van Steven Spielberg is die verwondering die ook al zo aanwezig is in The Sugarland Express. Zoals video-essayist Kevin B. Lee opmerkte is het meest karakteristieke Spielberg-shot dat van een blik van verwondering, ‘a childlike surrender in the act of watching’. Met die shots slaat Spielberg een brug naar de toeschouwer. Want we verwonderen ons samen met de personages over de imposant rond stampende dinosaurussen, het traag dalende ruimteschip, die immense rij politieauto’s in het kielzog van Lou Jean en Clovis Michael. Lee merkt ook op dat de ‘Spielberg-face’ inmiddels een cliché is geworden, kritisch onder de loep genomen door Spielberg zelf in onder meer A.I., waarin de verwonderde blik ligt bevroren op het gezicht van een robotjongen lang nadat de mens is uitgestorven. En toch is dat geen cynisme van Spielberg. Want, zoals Kevin B. Lee zich retorisch afvraagt: what are movies, but traces of our dreams, that stay after the dreamers have gone away?

https://www.youtube.com/watch?v=VS5W4RxGv4s#t=61

 

Elise van Dam schrijft over films en is te volgen op haar blog: https://elisevandam.wordpress.com/
Of op Twitter: https://twitter.com/ElisevanDam1

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken