Nu aan het lezen:

Schindler’s List: een feel-good-film over de Holocaust

Schindler’s List: een feel-good-film over de Holocaust

Vanaf 27 januari, de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust, keert Schindler’s List terug in de Nederlandse bioscopen. Distributeur Universal stelt in de aangeleverde synopsis dat het verhaal gaat over ‘de triomf van één man van onuitwisbare betekenis.’ Een Holocaustfilm over triomf.

Zoals Stanley Kubrick opmerkte: ‘The Holocaust is about 6 million people who get killed. Schindler’s List is about 600 who don’t.’ Dat punt is het pijnlijkst duidelijk in de beruchte douchescène. Gedurende de film bouwt Spielberg de spanning naar dat moment vakkundig op: geruchten over de gaskamers in concentratiekampen worden meermaals besproken. Wanneer een groep vrouwen en kinderen in Auschwitz de doucheruimte binnen wordt geleid, verwachten we dus het ergste. Het geluid versterkt de dreiging: de harde dreun waarmee de deuren achter onze personages sluiten, de muziek van John Williams die steeds meer als een horrorscore gaat klinken. Het licht gaat uit, de vrouwen gillen. Close-ups van een huilend kind, een trillende vrouw. Mensen omhelzen elkaar op zoek naar troost in hun laatste moment. En dan… komt er water uit de douchekoppen.

In Alfred Hitchcocks Sabotage (1936) zit een scène waarin een jongetje een tikkende tijdbom met zich meedraagt. De kijker weet waarom: terroristen hebben hem die bom, vermomd als filmblik, meegegeven om te bezorgen aan hun doelwit. Het jongetje heeft geen idee. Op zijn reis wordt hij een aantal keer vertraagd: er komt een parade langs, de bus doet er langer over. Hitchcock laat de camera glijden naar die bom, die hoe dan ook om kwart voor twee af zal gaan. Close-ups van de bom worden afgewisseld met close-ups van klokken. De montage versnelt. Het jongetje speelt met een hondje. En dan… ontploft de bom.

Hitchcock kreeg later spijt van deze scène. Als je het publiek zo lang in spanning laat zitten, moet je ze ook opluchting gunnen, vond hij. Maar hoe zit dat met de douchescène in Schindler’s List? Is het wel zuiver dat Spielberg ons opluchting geeft, terwijl we weten dat de situatie die hij toont voor heel veel mensen anders afliep? Dat hij een werkelijke tragedie gebruikt voor Hitchcockiaanse suspense?

Ook Paul Verhoeven en Michael Haneke bekritiseerden Spielbergs visie als te optimistisch. Claude Lanzmann, die had gehoopt dat zijn documentaire Shoah (1985) een einde zou maken aan het naspelen van de Holocaust, noemde de film een kitscherig melodrama. Spielberg is nu eenmaal een feel-good-filmmaker. Als hij een verhaal vertelt over de grootste verschrikking van de twintigste eeuw gaat dat niet over de daders en niet over de slachtoffers, maar over een redder: Oskar Schindler, door Liam Neeson gespeeld als een charismatische, gevoelige held. Tegenover hem natuurlijk tal van obstakels, maar vooral die ene schurk: Amon Göth, de SS-Untersturmführer die de bouw van concentratiekamp Płaszów overzag. Ralph Fiennes’ karikaturale vertolking is het meest gedateerde aspect van de film.

Spielberg duwt de afschuwelijke werkelijkheid in het Hollywoodmodel met een film die weliswaar verschrikkingen toont, maar uiteindelijk vooral geruststelt. Zoals Schindler zelf gerustgesteld wordt door zijn administrateur Itzhak Stern. Wanneer Schindler instort en huilend zegt: ‘I didn’t do enough,’ antwoordt Stern: ‘You did so much.’ Via Stern geeft Spielberg ons opnieuw opluchting in plaats van confrontatie.

Dat betekent niet dat Schindler’s List niet geslaagd is. De film is technisch indrukwekkend en raakt emotioneel waar het moet. Spielberg balanceert knap tussen rauw realisme en toegankelijk amusement: Schindler’s List heeft vaart en verrassend veel humor. Ook valt er veel te zeggen voor de boodschap dat er ook op de duisterste momenten in onze geschiedenis hoop bestaat. Toch zijn de meest indrukwekkende momenten in Schindler’s List die waarop Spielberg zijn optimisme even opzij zet om plaats te maken voor de onverschillige werkelijkheid. De echte klap komt ná de douchescène, als de vrouwen en kinderen Auschwitz verlaten; ze stonden op Schindlers lijst en hij heeft ze vrijgekocht. Terwijl ze het kamp uit gereden worden, gaat een andere groep naar binnen. Veelal met de rug naar de camera, de meeste gezichten niet te zien. Anoniem op de achtergrond, maar daarom des te meer aanwezig. Zij staan voor al die mensen die het niet haalden.

Als je Schindler’s List in de bioscoop gaat kijken, laat je dan gerust je tranen lopen bij de slotscène, waarin de overlevende Schindlerjuden een steen leggen op Schindlers graf. Maar bedenk ook dat Schindler gelijk had toen hij zei dat hij meer mensen had kunnen redden. Dat het verhaal van de Holocaust uiteindelijk niet gaat over de triomf van één man, maar over het falen van de wereld.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken