Nu aan het lezen:

Review: Queimada

Review: Queimada


De meest tekenende scène voor het karakter van de hoofdpersoon van Queimada, Sir William Walker (Marlon Brando), is het moment dat hij de weduwe van de geëxecuteerde rebellen leider Santiago helpt de kar met daarop het ontzielde lichaam van haar man een heuvel op te duwen.

Niet omdat hij haar helpt, maar omdat hij haar alleen dán helpt. Hij volgt haar al kilometers op zijn paard, maar heeft niet aangeboden zijn dier de kar te laten trekken, en doet dat hierna ook niet. Alleen op het steilste stukje van de heuvel, als ze echt niet meer verder dreigt te komen, helpt hij haar.

Zijn aanwezigheid ergens in de negentiende eeuw op het eiland Queimada (Spaans voor afgebrand) heeft net zo’n karakter. Als Britse agent moet hij de Portugese kolonie destabiliseren en een opstand ontketenen. Hij volgt de weduwe omdat hij hoopt dat ze hem met andere rebellen in contact kan brengen. Als zij dat niet doet vindt hij op eigen gelegenheid een potentiële leider in José Dolores (Spaans voor smarten). In een vreemd gestructureerd deel van de film zien we in losse scènes zonder veel verband waarom Walker in hem een leider ziet.

De manier waarop Walker Dolores weet te veranderen behoort juist tot het beste filmwerk dat ik ooit heb gezien. Hij rekruteert de straatarme eilandbewoner voor een bankoverval. Zo leert Dolores dat hij controle over zijn eigen leven kan uitoefenen, en natuurlijk terloops ook te doden. Bovendien verandert het sluimerende conflict tussen de gekoloniseerde en de kolonisator zo in een open en actief conflict. Voor José Dolores is er geen weg meer terug.

Gilo Pontecorvo maakte Queimada drie jaar na zijn meesterwerk La Battaglia di Algeri en qua stijl is er weinig ontwikkeling. Een belangrijke verandering is dat Marlon Brando de hoofdrol speelt, terwijl Pontecorvo daarvoor veel met amateurs werkte. José Dolores wordt nog wel gespeeld door de Colombiaan Evaristo Márquez die Pontecorvo bij het scouten van locaties vond. Die combinatie werkt. Márquez is zo charismatisch als zijn personage gepresenteerd wordt. Brando leeft zich zodanig in Walker in dat die ruimschoots zijn symboolfunctie voor het Britse imperialisme overstijgt.

Want meer nog dan de opstand draait Queimada om het blootleggen van de structuren van het kolonialisme en de gevolgen daarvan voor de kolonisator. Walker ziet zichzelf als een instrument van het Britse imperialisme. Het stelt hem in staat om in het tweede deel van de film op meedogenloze wijze een hernieuwde opstand van Dolores tegen het door de Britten gesteunde lokale bestuur de kop in te drukken. Maar hoe harder hij tekeer gaat, zo betoogt Pontecorvo, hoe meer het ten koste gaat van hemzelf. Dat de opstand de kop ingedrukt wordt, en altijd weer de kop ingedrukt zal worden door het door winstbejag gedreven imperialisme is net zo zeer een verlies voor de onderdrukker als de onderdrukte.

Een opvallend gegeven dat niet ongenoemd mag blijven is hoe vreemd het is dat de Portugezen als grote koloniale concurrent van de Britten worden gepresenteerd. Dat was bepaald niet historisch correct, aangezien de Spanjaarden die positie innamen. Blijkbaar hebben de producenten van Queimada hun oren laten hangen naar de fascistische Spaanse dictator Francisco Franco en diens grotere afzetmarkt. Tamelijk ironisch gezien de boodschap van de film.

In Queimada herhaalt Pontecorvo veel van de elementen die La Battaglia di Algeri een groot succes maakten. Hij laat ons weer meeleven met beide kanten van het conflict en toont ons zo beide zijden van de geschiedenis. De boodschap is wel duidelijk en misschien wel iets te voor de hand liggend, maar de nadruk die hij legt op de ontmenselijking die de kolonisatoren zichzelf opleggen in naam van een rijk of zo iets banaals als winst maakt Queimada tot een nog steeds relevante film.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken