Nu aan het lezen:

Waarom we met films oorlogen herdenken

Waarom we met films oorlogen herdenken


We herdenken op 11 november het einde van de Eerste Wereldoorlog, de strijd die Europa vier jaar lang schokte en van blijvende invloed was op de twintigste eeuw. En hoe doen we dat, herdenken? We kijken films.

Herdenken is iets geks. Wanneer een schrijver sterft, worden zijn boeken bijgedrukt. Het liefste wat we doen, namelijk, bij het horen van dode schrijvers, is hun boeken lezen, zoals we dode muzikanten massaal beluisteren en hun nummers enkele dagen na hun overlijden weer de hitlijsten instuwen. Grote denkers herdenken we met standbeelden, heiligen met feestdagen en veldslagen met schilderijen. Over vergeten tijdperken schrijven we geschiedenisboeken, en rond de uitvindingen van gereedschap of instrumenten richten we musea in. Maar oorlogen herdenken we anders.

Bij oorlogen gaat het om het verhaal van zij die erbij waren. We willen de ooggetuigeverslagen horen van de veteranen, iets wat bij de Eerste Wereldoorlog al onmogelijk is geworden, en heldenverhalen tot ons nemen. Dit willen we en dit willen we eeuwen blijven doen. Dit doen we met cinema. Willen we ze opnieuw zien vallen, de slachtoffers, jaar in jaar uit? Willen we soldaten zien sterven, mannen, vrouwen, kinderen?

Waarom met cinema? In de week rond 11 november zien we niet opeens The Waste Land van T.S. Eliot in de boekschappen liggen, of Ernest Hemingways A Farewell to Arms, om maar twee boeken te noemen die de literatuur rond de Eerste Wereldoorlog vormen. We horen weinig zangers op de radio die de strijd in de loopgraven bezingen, noch zijn er albums die uitkomen van artiesten over het onderwerp, dichtavonden over de strijd. De televisie is het decor geworden, het medium waarnaar we kijken. Dit, omdat we de strijd het liefste zien.

Rond 4 en 5 mei is er nauwelijks te ontkomen aan het herkijken van Oorlogswinter, Saving Private Ryan, Schindler’s List of A Bridge Too Far. Als er in het binnen- of buitenland nieuwe oorlogsfilms gemaakt zijn komen ze dan de bioscopen binnen. Nederland is nog steeds in de ban van de laatste grote oorlog; elk oorlogstafereel wordt eraan gelieerd. 

oorlogen herdenken a bridge too far cine

Wat bijzonder is in de cinema, is dat niet elke oorlog evenveel aandacht krijgt. Waarom de ene oorlog in ons land meer doet dan de andere is – naast de tijd – eenvoudig te verklaren: Nederland was neutraal tijdens WO I, en heeft er zo minder (helfdhaftige/laffe) verhalen over. Maar dat de internationale cinema het conflict zo vergeten is, is opmerkelijk. Waarom zijn er zo veel films over WO II in vergelijking met WO I? En zo, al zoekende naar films over de Eerste Wereldoorlog, vraag ik me af: waarom is de ene oorlog mediagenieker dan de ander?

Je kan waarschijnlijk zo enkele Vietnamfilms opnoemen (Apocalypse Now, Platoon, Good Morning Vietnam), maar kun je dat ook voor de oorlog in Korea? Na wat zoeken, natuurlijk, maar dacht je meteen aan M*A*S*H*, The Manchurian Candidate of Big Fish? Kun je films noemen over de oorlogen in Zuid-Amerika, of de verschillende strijden die gewoed hebben in Oost-Europa?

Wat te denken van oorlogen dichter bij huis, zoals Joegoslavië of de Spaanse onafhankelijkheidsoorlog? Waarom weet ik wel films over de oorlog in Irak te noemen (American Sniper, The Hurt Locker) en niet die van Afghanistan? En dan heb ik het nog niet eens over de haast vergeten oorlogen die het Afrikaanse continent al decennia teisteren. Ik denk niet dat ik daar alleen in sta. Wie kan er uit zijn hoofd films opnoemen over de strijd in Ethiopië, Congo, Sudan, Marokko, Kenia…?

De lijst is ellenlang, maar – zo leert men van Google – er is geen strijd zonder verhaal op het witte doek, en deze films worden ook gekeken. Een film die door niemand gezien wordt is immers geen film. Ze worden gemaakt opdat we ze willen zien, omdat we in de periode waarin we veel aan oorlogen worden herinnerd beelden nodig hebben om ons geheugen op te frissen, om respect te hebben voor de moed van helden, begrip voor de lafheid van anderen en een algemeen begrijpen van de gruweldaden waartoe elk mens in staat is, als hij of zij maar ver genoeg voorbij zijn/haar grens wordt gedreven. Oorlog is menselijk, zo moeten al deze films ons vertellen. Oorlog gebeurt ons allemaal. Leer van hoe ze beginnen en leer van hoe ze eindigen. Kijk naar de mensen die het hebben meegemaakt, pak die met camera bij hun schouders en vraag jezelf af: is dit een mens?

Ik hoor graag welke oorlogsfilms je kijkt. Welke conflicten wil je keer op keer op het witte doek zien? En waarom denk je dat je dat wil?

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken