Nu aan het lezen:

Nieuw Leven Voor Films

Nieuw Leven Voor Films

 

Wat maakt een film een tijdloos meesterwerk? Waarom herinneren we ons bepaalde films wel en niet uit de geschiedenis? En wat is er eigenlijk dit jaar gemaakt wat zich hierbij kan voegen? Luuk Imhann denkt na over nieuw leven voor films.

Jaren na het uitkomen van een film in de bioscoop kan er nieuw leven ontstaan. Neem een film als Citizen Kane, die jaren later pas de waardering kreeg en de stempel ‘meesterwerk’ kreeg opgeplakt. Het behoort nu in vrijwel ieder land tot de canon van de filmgeschiedenis die je als jonge filmgeïnteresseerde (of gewoon cinefiel) moet kennen.

‘Tijdloos’ is het stempel wat je wil krijgen als film, of dit nu komt doordat je de tijdsgeest van een periode juist zo goed pakt (Singin’ In The Rain, The Godfather Part II) of doordat je tijdloze beslommeringen van de mens laat zien (In the Mood for Love, Rashomon). Je wil dat een werk behouden blijft, dat het nog lang nadat het in de kranten stond door de hoofden van mensen speelt. Want dat is waar een film pas af is. In de hoofden van mensen.

Veel filmjournalisten en cinefielen kunnen niet wachten om bij het uitkomen van een film er meteen de stempels ‘meesterwerk’ en ‘tijdloos’ op te plakken. Zinloos, want het is alleen de tijd die echt kan oordelen over een film en alleen de tijd kan de stempels uitdelen. Het is ook te makkelijk (zie dit artikel over makkelijk journalisme), en als we elk meesterwerk direct massaal konden herkennen, was de lol van praten over films ook snel over.

Als we terugkijken naar de afgelopen decennia, waren er natuurlijk films waarbij je direct kon vermoeden dat het een ‘meesterwerk’ was (2001: A Space Odyssey, Mulholland Drive) en films waarbij dat pas later bleek (Blade Runner, The Wizard of Oz). Bij al deze films waren er al op de première mensen die voor en tegen pleitten, hoe onmogelijk dat ook is. Toch hoop je het bij sommige films al direct vast te kunnen stellen, zoals veel filmjournalisten probeerden bij Blade Runner 2049 (zie dit artikel over Blade Runner 2049).

Veel van de hierboven genoemde films zijn canon, vrijwel verplicht filmvoer. Maar hoe je daar als film tussenkomt? Een bevriende schrijver wees me op Bagdad Cafe, een Duitse film uit 1987 waarvan destijds werd gezegd dat het een tijdloze film was, een stukje cinema wat we over 30 jaar nog zouden kijken. De film stond op eindejaarslijstjes, won prijzen en kreeg een vervolg als televisieserie in de VS. Maar nu zul je nauwelijks iemand tegenkomen die zich de titel van deze film zal herinneren.

Interessanter is om te kijken welke films uit dit jaar we ons maanden later nog kunnen herinneren. Als ik kijk naar mijn favoriete films van 2017 heb ik weinig hoop; ik was vooral gegrepen door Poesia sin fin van Alejandro Jodorowsky, 20th Century Women van Mike Mills en American Honey van Andrea Arnold. Dit zijn allemaal films die anderen waarschijnlijk alleen onthouden door hun makers, doordat ze in mooie oeuvres komen (en ik kan je die allen aanraden).

Behalve door mij, worden ze denk ik door weinig anderen onthouden, al is het oeuvre van een filmmaker ook een goed tegengif voor de vergetelheid, kijk bijvoorbeeld naar alle werken van Francis Ford Coppola of Agnes Varda; daar zitten grotere en kleinere parels tussen, maar door het genie van de maker blijven ze voor ons behouden.

Goed, de tijd bepaald dus het meesterwerk, al kunnen verschillende andere factoren helpen. Ik tel drie belangrijke: filmmakers, prijzen en lijstjes.

Laat ik twee films noemen die dit jaar misschien zullen overleven, bijzondere stukjes horror die mijn filmjaar 2017 gestalte gaven; twee werken die lieten zien dat horror (anno nu) het genre bij uitstek is om maatschappelijke kwesties te bespreken.

Allereerst was er Get Out, een horrorfilm over racisme. Nu het prijzenseizoen begonnen is (en veel nieuw leven voor films begint daar) wordt de film veelvuldig genoemd, met name het scenario van Jordan Peele. Logisch natuurlijk, want elke goede film wordt gedragen door het scenario (zie mijn vorige artikel over scenario). En veelvuldig genoemd worden in lijstjes van nominaties helpt natuurlijk ook om de film in het collectieve geheugen te houden, en dit is nodig voor de gedroomde stempels. Meestersite BFI zette Get Out alvast in het beste-van-het-jaar-lijstje, geen slecht begin.

Ten tweede is er mother!, de omstreden horror van Darren Aronofsky vol verwijzingen en metaforen (en bizarre twists, speciale effecten en een soundtrack om U tegen te zeggen). Het scenario is (vanzelfsprekend) gelaagd en interessant, en evenals Get Out gebruikt mother! het horrorgenre om een probleem in de wereld te tonen.

De definitieve artikelen over deze films moeten nog geschreven worden, al verwijs ik je graag door naar deze stukken over Get Out en mother! Om een nieuw leven te krijgen moet een film over meer gaan dan zichzelf, je moet om meer geven dan de personages die je ziet op het witte doek. Beide films die ik hierboven noem – ongeacht of je je hebt vermaakt tijdens het kijken ervan – gaan over problemen die verder strekken dan de vraag of personages levend de aftiteling halen; over zaken waar jij en ik ook elke dag mee te maken hebben.

Naast filmmakers en prijzen, zijn lijstjes belangrijk voor het nieuwe leven van een film. Kijk bijvoorbeeld naar de eindejaarslijstjes, waar grote namen als Quentin Tarantino of Stephen King vaak werken noemen waar je nog niet van hebt gehoord of die je al bent vergeten. Moeilijk is het soms om dan je nieuwsgierigheid te onderdrukken en te kijken of deze film een nieuw leven waard is. En wat te denken van de lijstjes van winnaars van Cannes, Venetië of de Oscars? Hoeveel films zijn zo van de vergetelheid gered?

Eigenlijk telt dit nieuwe leven van een film voor zoveel mensen als er rondlopen op aarde. Hoeveel mensen ook zullen zweren bij Vertigo, Tokyo Story of Sunrise, anderen zullen overtuigd zijn van Seven Samurai, Stalker of Taxi Driver. Misschien zweer jij wel bij Lord of the Rings, The Matrix of Das Leben der Anderen? Of The Lion King, Eternal Sunshine of the Spotless Mind of Lost in Translation? Hoe dan ook, het nieuwe leven begint in jouw hoofd. Wat ik interessant vind is welke films jij tijdloos vindt, welke werken je je nog herinnert lang nadat je ze in de bioscoop hebt gezien. En als je bereid bent nieuw leven te geven aan oude films, misschien staan in dit artikel dan wat titels die je zullen bevallen.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken