George Vermij koos voor onze themamaand 7 films uit die gaan over rebellie en verzet. Uit die speelfilms en documentaires blijkt dat keer op keer idealen en realiteit met elkaar in conflict staan. Geen wonder dat bepaalde filmmakers daarom kiezen voor experimentele en vernieuwende methoden om een veranderende wereld in beeld te brengen.

Medium Cool (Haskell Wexler, 1969)
Is dit nu een docu of een speelfilm? Gevierd cameraman Haskell Wexler was een progressief en verwikkeld in de burgerrechtenbeweging. Hij was ook erg beïnvloed door de politieke cinema van Jean-Luc Godard. Medium Cool schoot hij in het woelige jaar 1968 en gaat over de rol van de media. De titel refereert naar een citaat van de populaire mediatheoreticus Marshall McLuhan. Een reporter (Robert Forster) wordt gevolgd terwijl hij in Chicago verslag doet van de Democratische conventie die zou uitmondden in een chaos. De politie trad keihard op tegen protesterende groepen die genoeg hadden van de oorlog in Vietnam en een nieuwe samenleving wilden. Wexler filmde ter plekke scènes voor zijn film waardoor het verschil tussen echt en fictie steeds werd overschreden.

Punishment Park (Peter Watkins, 1971)
Conflict is het woord dat Peter Watkins’ cinema definieert. Dat kan de oorlog zijn tussen de Schotten en de Britten in het opmerkelijke Culloden (1964). Of de Franse revolutionairen die in La Commune (2000) Parijs hebben overgenomen en als in een moderne nieuwsreportage gevolgd worden. Punishment Park is een bizarre en verrassend actuele nepdocumentaire over het straffen van revolutionairen en ander subversief gespuis. In een toekomstig maar herkenbaar Amerika worden hippies en anti-establishment figuren gedwongen om aan een spel mee te doen waarbij ze in de woestijn een punt moeten veroveren. Achter dit simpele gegeven gaan echter andere zaken schuil. De soldaten die hun escorteren provoceren de gevangen zodat ze gerechtvaardigd worden om geweld te gebruiken. Een wrede ijzersterke film die laat zien wat groepen die het recht schijnbaar aan hun zijde hebben, kunnen doen tegen hun medemens.

La Batalla de Chile (Patricio Guzman, 1975)
Eigenlijk is het hele oeuvre van Patricio Guzman terug te brengen tot wat er in Chile gebeurde tijdens de regeerperiode van Salvador Allende en daaropvolgende dictatuur van Augusto Pinochet. In het monumentale documentaire-epos La Batalla de Chile zien we de mensen in opstand komen en verandering eisen. Allende werpt zich op als de man die een nieuwe koers wil. Hij wordt echter tegengewerkt door machtige elites en het conservatieve leger. Guzman vluchtte na de bloedige staatsgreep van Pinochet naar het buitenland en bleef zich altijd richten op wat er in zijn vaderland afspeelde. Hij werd met zijn indrukwekkende films het geheugen van zijn land en houdt zo de herinneringen aan de vele mensen die verdwenen tijdens Pinochets dictatuur levend. Zie bijvoorbeeld ook zijn adembenemende essay films Nostalgia for the Light (2010) en El Boton de Nacar (2015).

Le Fond de l’Air est Rouge/A Grin without a Cat (Chris Marker, 1977)
Fransman Chris Marker wordt gezien als een invloedrijke filmmaker dankzij het hypnotiserende La Jetée (1962) die de inspiratiebron was voor Terry Gilliams 12 Monkeys. Zijn gebruik van de essayvorm in zijn films is minstens zo belangrijk geweest voor veel regisseurs na hem. Le Fond de l’Air est Rouge (of A Grin without a Cat zoals de Engelse titel luidt) is een groots project dat de opkomst van progressieve en linkse bewegingen in de jaren 60 analyseert aan de hand van nieuws- en archiefbeelden. Van de studentenprotesten in Parijs tot aan verzet in Latijns-Amerika tegen dictaturen. Marker laat zien dat er iets in de lucht hangt, maar de beelden die hij heeft verzameld tonen ook hoe moeilijk het is om dingen echt te veranderen. Het blijft daarom een uniek tijdsdocument over een periode die vaak als zeer revolutionair wordt gezien en geleidelijk strandde in een impasse.

Dialogue with a Woman Departed (Leo Hurwitz, 1981)
Een prachtige en zeldzame film van documentairemaker Leo Hurwitz die terugblikt op het leven van zijn grote liefde Peggy Lawson. Dat klinkt als een apolitiek onderwerp totdat duidelijk wordt hoe gepassioneerd en gedreven het paar was in het aan de kaak stellen van misstanden. Hurwitz maakte in 1942 Native Land over de revolte van vakbondsmensen tegen de exploiterende bedrijven. Voor die film hanteerde hij documentaire materiaal dat werd aangevuld met geënsceneerde fragmenten. Wegens zijn linkse sympathieën werd hij door de communistische heksenjacht in de jaren 50 flink beperkt als filmmaker. Hij bleef wel documentaires maken en wordt vooral geroemd wegens zijn TV-verslag van het Eichmann-process in 1961. Uit Dialogue with a woman departed blijkt dat hij samen met zijn vrouw de harde realiteit van de 20e eeuw door middel van film en documentaires wilde vangen. Een drijfveer die werd gevoed door het geloof in verandering en de noodzaak om te vechten tegen onrechtvaardigheid.

Concerning Violence (Görran Olsson, 2014)
De woorden van Frantz Fanon behouden hun relevantie in een wereld waarin de kloof tussen arm en rijk alleen maar lijkt toe te nemen. De kracht van zijn antikoloniale visie wordt zeker nog eens versterkt als ze worden voorgelezen door Lauryn Hill. In Concerning Violence begeleiden Fanon’s messcherpe analyses over het onrecht dat het westen in de derde wereld aanricht, beelden van koloniale conflicten zoals de onafhankelijkheidsoorlogen in Mozambique en Angola tegen Portugal. Het is een krachtige film die gaat over het dagelijkse geweld waar repressieve regimes en westerse bedrijven zich schuldig aan maken. Als een reactie op dat geweld geeft Fanon een overtuigend betoog om in verzet te komen. Görran Olsson maakte voor deze film het net zo inspirerende The Black Power Mixtape 1967-1975 waar hij kon putten uit uniek archiefmateriaal over de Black Power-beweging.

The Stuart Hall Project (John Akomfrah, 2013)
John Akomfrah debuteerde in 1986 met de documentaire Handsworth Songs over rellen die in de gelijknamige plaats uitbraken als een reactie op racistisch getint politiegeweld. Hij maakte daarna zeer uiteenlopende essayfilms over Malcolm X en Afrofuturisme. Akomfrahs The Stuart Hall project is een bezielend portret van deze denker die aan de wieg stond van cultural studies. Akomfrah gebruikt daarvoor interviews met de man en monteert beelden van historische gebeurtenissen die Halls leven getekend hebben. De steeds veranderende muziek van Miles Davis is de perfecte afspiegeling van de turbulente tijden die Hall als actieve intellectueel probeert te doorgronden.

0 reacties

Geef een reactie

Annuleren