Nu aan het lezen:

Mountains May Depart

Mountains May Depart

 

In de openingsscène van Mountains May Depart zien we een groep mensen dansen op Go West, in de versie van de Pet Shop Boys. Een titelkaart heeft ons laten weten dat het 1999 is. In het midden van de groep herkennen we Zhao Tao, de muze en vrouw van regisseur Jia Zhangke, in een rol die haar zang- en danskwaliteiten benut. Dit doet terugdenken aan haar rollen in vroege films van Jia als Platform en Unknown Pleasures, waarin deze kwaliteiten ook naar voren kwamen. De arme, stoffige provincie Shanxi waar het eerste deel van Mountains May Depart zich afspeelt was ook al plaats van handeling in die eerdere films. De vraag dringt zich dan ook op of Jia’s nieuwste een terugkeer naar de stijl van eerdere films zal blijken.

Jia’s vorige film, Gouden Palm-winnaar A Touch of Sin, vormde een duidelijke breuk met zijn eerdere films. Het is een film die vier verhalen in even zo veel segmenten vertelt, in plaats van de kleinschalige sociaal-realistische drama’s met surrealistische twist die we van hem gewend waren. Hij duidt er de staat van zijn thuisland in vrij brede zin mee. Jia is altijd een boze filmmaker geweest: sociaal geëngageerd en kritisch op de armoede en onderdrukking in zijn land. Waar deze boosheid in zijn vroege films voornamelijk tot verlamming en inactiviteit bij zijn personages leidde,  geeft hij zijn personages In A Touch of Sin de kracht om die woede te uiten. Alle vier de segmenten bevatten een vorm van geweld waarvan de laatste het meest cathartisch is. Maar wat ligt er voorbij de catharsis? Wat heb je nog te vertellen als filmmaker als je je woede eenmaal de vrije loop hebt gelaten?

Maountains may depart1

Jia heeft er voor gekozen om de schaal van Mountains May Depart nog groter te maken dan die van A Touch of Sin. De film bestaat uit drie delen, die zich afspelen in 1999, 2014 en 2025, waarin de staat van China op dat moment in de tijd wordt geduid. Het eerste deel gaat over Shen Tao, het personage van Zhao Tao, die moet kiezen tussen twee mannen die haar proberen het hof te maken. De een is mijnwerker, de ander een succesvol kapitalist. De kapitalist probeert indruk op Tao te maken met zijn rijkdom, de mijnwerker doet dit vooral door constant aanwezig te zijn. Tao zelf lijkt te negeren dat beide mannen iets meer dan vrienden kunnen zijn. De driehoeksverhouding is een enigszins platte metafoor voor de situatie in China aan het eind van de twintigste eeuw. Het land heeft zich langzaam losgemaakt van de communistische ideologie, maar pas dan kiest het ondubbelzinnig voor het kapitalisme. Net als Tao uiteindelijk de kapitalist verkiest boven de arbeider.

Alle drie de episodes van Mountains May Depart hebben een soortgelijk doel. Het tweede deel toont de huidige situatie in China: een land dat na een stormachtige ontwikkeling reflecteert op de gevolgen ervan. Jia’s conclusie mag duidelijk zijn. Het huwelijk dat aan het eind van het eerste deel gesloten is tussen Tao en de kapitalist is al weer ten einde en de arbeider heeft zich in de gevaarlijke mijnen bijna de dood ingewerkt. Ondertussen kijken de rijken alweer verder: hun vrijheid is beperkt in het autocratische China, en de toekomst lijkt er onzeker. In het derde deel trekt Jia die lijn door en volgt zijn rijke landgenoten in hun zoektocht naar welvaart en vrijheid naar het Westen. Maar, ik verklap het maar alvast, ook daar blijkt dat geluk niet vanzelfsprekend is.

Maountains may depart2

Het verweven van persoonlijke lotgevallen met historische ontwikkelingen kan zeer bevredigende resultaten geven. Het met een Oscar bekroonde El Secreto de Sus Ojos combineerde bijvoorbeeld de mensenrechtenschendingen van de Vuile Oorlog in Argentinië met een boeiend detectiveverhaal, wat beide poten waar de film op steunde verstevigde. Jia zelf slaagde er in zijn vroege films prima in om het verhaal van een persoon symbool te laten staan voor een grotere ontwikkeling. Dit heeft er mee te maken dat hij de schaal van die verhalen klein hield door zich te richten op één of enkele personages. Dat heeft hij in Mountains May Depart niet gedaan en helaas wreekt zich dat. De personages krijgen niet de ruimte om te groeien en blijven daardoor symbolen, wiens persoonlijke lotgevallen overduidelijk vooral een doel in het verhaal dienen. De mijnwerker is mijnwerker zodat zijn ziekte kan dienen als symbool voor de negatieve neveneffecten van China’s stormachtige economische ontwikkeling. Een oude man is er om te sterven. Een vrouw komt uit Hong Kong om ons aan de hereniging van die stad met het vasteland van China te herinneren. De te doelmatige insteek die Jia hanteert maakt het onmogelijk om mee te leven met de ziekte, liefde en dood die in de film verbeeld worden.

Maountains may depart3

De razendsnelle ontwikkeling in het hedendaagse China blijft een onuitputtelijke bron voor Jia Zhangke. Zelfs na de catharsis van A Touch of Sin blijft hij kritisch op wat er in zijn thuisland gebeurt. En nog steeds relateert hij die ontwikkelingen aan de kleinschalige lotgevallen van de personages die zijn films bevolken. Met Mountains May Depart toont hij wel dat hij onverminderd ambitieus is als filmmaker door de schaal van zijn film drastisch te vergroten. Helaas is het resultaat daarvan niet bevredigend: het verhaal verliest aan zeggingskracht doordat zijn personages niet tot leven komen, maar slechts gereedschappen lijken die gebruikt worden om Jia’s boodschap over te brengen. Hopelijk zet Jia met zijn volgende film een ferme stap voorwaarts in zijn ontwikkeling om de misstap die Mountains May Depart is te compenseren.

Mountains May Depart draait nu in de Nederlandse bioscoop.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken