Nu aan het lezen:

Moraliteit en filmkritiek

Moraliteit en filmkritiek

 

Bij de Golden Globes won Three Billboard Outside of Ebbing, Missouri de prijs voor beste dramafilm. Die keuze is te begrijpen: Three Billboards wordt geankerd door een fantastische rol van Frances McDormand (die daar ook een prijs voor kreeg) en weet je te laten lachen, huilen, en nadenken. Maar er klonk ook een tegengeluid: was Three Billboards niet te racistisch voor zo’n prijs?

Wie wil weten waar de controverse precies om draait kan (spoilerige) stukken lezen bij onder andere Buzzfeed en Vox. Kort samengevat: een van de hoofdpersonen, Dixon, is een racistische, gewelddadige politieagent. In het verleden heeft hij een zwarte gevangene gemarteld. In de loop van de film komt hij tot op zekere hoogte tot inkeer, al gaat het dan vooral om zijn gewelddadigheid, niet zijn racisme. Sommigen vinden dat hij door de film vergeven wordt voor zijn zonden, zonder dat zijn zwarte slachtoffers daar iets over te zeggen hebben of iets aan hebben. Ze verwijten maker Martin McDonagh dat hij de menselijkheid van Dixon interessanter vindt dan de menselijkheid van diens slachtoffers.

Doet het ertoe?

Dit stuk gaat niet echt over Three Billboards. Laten we daarom ook niet te lang stilstaan bij de specifieke bezwaren, en of die gerechtvaardigd zijn. De vraag is vooral: stel dat Three Billboards inderdaad een racistische boodschap heeft, en dus moreel ‘fout’ zit. Is dat relevant, als je een recensie schrijft? Moet je dat absoluut bespreken, als je het over de film hebt? Maakt dat Three Billboards een slechte (of in ieder geval: slechtere) film? Betekent dat dat de film de Golden Globes niet had mogen krijgen? Meer in het algemeen: in hoeverre is de moraliteit van een film van belang bij het beoordelen van de kwaliteit ervan?

Ik worstel al langer met die vraag (tien jaar zelfs al, blijkt). Buiten kijf staat voor mij (en voor Cine) dat er waarde is aan het analyseren van hoe een film omgaat met gender, seksualiteit, ras, klasse, enzovoorts. Films reflecteren en vormen de maatschappij. Representatie is belangrijk; beeldvorming ook. Daarom is het belangrijk of films blijk geven van een regressieve of juist een progressieve blik. Maar kan die analyse beter apart, als extra stuk naast een recensie? Of zijn kwaliteit en moraliteit daarvoor toch te zeer verstrengeld?

Kanarie in de koolmijn

Terug naar Three Billboards. In het geval van die film speelt mee dat ik wist van de kritiek van recensenten van kleur vóórdat ik de film zag. Dat betekent niet dat er geen tranen over mijn wangen biggelden bij sommige scènes (de trailer belooft een zwarte komedie, maar het is ook een tranentrekker).

Het betekent wel dat, omdat ik zo alert was op de moraliteit van de film, gebreken van het script opmerkte. Martin McDonagh is een goede schrijver. Maar hij schrijft niet al zijn personages even sterk. Zo krijgen veel mensen de kans om hoofdpersoon Mildred te confronteren met hoe zij de gevolgen van haar acties beleven. James (het personage van Peter Dinklage) bijvoorbeeld. McDonagh mag dan graag zijn personages grappen laten maken over ‘midgets’, maar James krijgt de kans om zijn waardigheid en menselijkheid duidelijk te laten blijken.

Denise, daarentegen, een zwarte vriendin van Mildred, krijgt die kans niet. Ze wordt door Dixon, die wraak wil op Mildred, gearresteerd. Vervolgens verdwijnt ze een hele tijd uit de film. Als ze weer tevoorschijn komt is er niets aan de hand. Ze is zelfs niet boos, alleen gesterkt in haar steun voor Mildred. Het is gemakzuchtig schrijfwerk. Het toont dat Martin McDonagh alleen interesse heeft in de leefwereld van sommigen. ‘Midgets’ wel, gelukkig. Maar ook racistische politieagenten en mannen die hun vrouw slaan wel … alleen zwarte mensen niet.

In dit geval is het dus niet per se dat de film een slechtere film is omdat een racist erin een soort van vergiffenis krijgt, of omdat het uiterst passieve pragmatisme van Chief Willoughby (Woody Harrelson) wordt neergezet als positief. Nee: de manieren waarop de film moreel tekort schiet zijn een teken (en gevolg) van de gebreken van het script. Omdat je ziet hoe er luie shortcuts worden genomen als het gaat om ras, zie je beter in welke opzichten de nuance – waar de film duidelijk wel op mikt, en die hij in sommige opzichten bereikt – faalt.

Valkuil

Als je ideologisch gemotiveerd schrijft zijn er ook valkuilen. Het kan verleidelijk zijn om films die aansluiten bij je ideologie daarom alleen al automatisch goed te vinden. Het is misschien zelfs zo dat sommige (witte, vrouwelijke) recensenten bij Three Billboards in deze valkuil getrapt zijn: het voelt tenslotte als precies het juiste moment voor een film over verzengende vrouwelijke woede.

Maar geheel apolitieke kunst bestaat niet. Elke film propageert, bewust of onbewust, een visie op wat moreel gedrag is. Wat je als recensent vindt van die visie, en hoe goed hij uitgedrukt is, moet niet het enige zijn waar je mening over de film als geheel op gebaseerd is. Maar het kan haast niet anders dan meewegen in je eindoordeel. Dan kan je daar beter transparant over zijn.

Three Billboards Outside Ebbing, Missouri is in veel opzichten een bewonderenswaardige film, die genuanceerd omgaat met rouw en woede. Maar het is ook een film met flinke blinde vlekken. Daar mag de film best om bekritiseerd worden. Dat houdt niet in dat de film geen prijzen mag winnen – er hebben veel slechtere films, op zowel kwalitatief als moreel vlak, grotere prijzen gewonnen (*kuch*Crash*kuch*). Maar dat betekent niet dat een recensent niets mag zeggen over de morele en ideologische boodschap die een film uitdraagt.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken