Nu aan het lezen:

Maria by Callas

Maria by Callas


Maria by Callas
, het debuut van Tom Volf, vertelt het verhaal van de Grieks-Amerikaanse sopraan Maria Anna Sofia Cecilia Kalogeropoulos. Haar leven wordt direct ingezet met een dramatische noot, al voordat ze überhaupt ter wereld gekomen is. Haar moeder is zwanger van haar als ze in 1923 per boot de oversteek maken van Griekenland naar New York, waar ze zal opgroeien. Haar moeder is niet lang daarvoor haar zoontje verloren aan tyfus, en is ervan overtuigd nu een nieuwe zoon op de wereld te zetten; toen kwam Maria. Haar achternaam werd op haar geboortecertificaat ingekort tot Kalos, wat ‘mooi’ betekent in het Grieks, en later omgevormd zou worden tot Callas. En mooi was ze: een unieke schoonheid met karakteristieke, sterke gelaatstrekken en een betoverende persoonlijkheid.

Om nog maar te zwijgen over haar meeslepende optredens, waarbij de emotionele impact sterk de boventoon voerde ten opzichte van een onberispelijke techniek – die bovendien ook niet mis was, maar wel geregeld scherp werd aangesneden door critici. Haar dijk van een stem ging door merg en been, en de emotionele lading kan zelfs via een bioscoopscherm worden overgebracht. Daarnaast had ze een ontzettend dramatische presentatie. Ze kon zich ogenschijnlijk moeiteloos inleven in de rollen die ze vertolkte. Ze was er zelf van overtuigd dat je geen (goede) operazangeres kon worden zonder acteertalent. Het is niet verrassend dat ze binnen tien jaar tijd uitgroeide tot een van de bekendste en bovenal meest iconische operazangeressen van na de Tweede Wereldoorlog, ook wel bekroond tot ‘La Divina’: de goddelijke.

Zoals de titel Maria by Callas doet vermoeden, wordt dit verhaal verteld door Maria Callas zelf. Niet echt door haarzelf natuurlijk, want helaas is Callas veertig jaar voor het verschijnen van deze documentaire overleden, maar op basis van archiefmateriaal als tv-interviews, foto’s, persoonlijke Super 8-films en intieme brieven. Tom Volf vermijdt hiermee op een sensatiebeluste manier in te gaan op de persoonlijke worstelingen van Callas, en kiest ervoor om het verhaal in haar eigen woorden te vertellen. Hierdoor krijgt de documentaire direct een persoonlijke, intieme en zeer respectvolle lading; alsof Callas je bij de hand neemt en je vervolgens samen terugkijkt op haar turbulente leven. Er zitten dan ook wat onbedoelde levenslessen in verwerkt, van keuzes die ze achteraf gezien misschien niet had gemaakt.

Omdat zij, Maria, eigenlijk niet gemaakt was voor dit leven, besloot ze een alter ego te creëren, dat Callas zou worden. Dit alter ego heeft heel haar leven in dienst gestaan van anderen: haar familie, haar vrienden, haar echtgenoot, haar publiek. Zo dwong ze zichzelf, keer op keer, te transformeren in een persoon die ze niet was. Maria was een timide, teruggetrokken vrouw die er eigenlijk helemaal niet zo van hield om in de schijnwerpers te staan. Als ze werd aangesproken of nageroepen op straat, werd ze overvallen door een gevoel van schaamte. Ze genoot er het meeste van om te lezen, te wandelen en recepten in haar plakboek te verzamelen. Callas daarentegen was een flamboyante, aanwezige verschijning die er ogenschijnlijk van genoot alle ogen op zich gericht te hebben. Ze gaf toe in een interview dat ze graag ‘Maria zou willen zijn, maar er is La Callas die eist dat ik mezelf draag met haar waardigheid.’ Die La Callas, die dit zogenaamd eist, is een constructie van de media en haar zogenaamde vrienden en familie, die het onmogelijke van haar eisten en haar uiteindelijk de dood hebben ingejaagd.

Het verhaal van Maria Callas is niets anders te noemen dan tragisch. Niet in de laatste plaats om alle gebeurtenissen die zij heeft ondergaan, want zoals ze zelf toegeeft is dat wat een mens sterk en bijzonder maakt, maar met name omdat ze compleet de regie over haar eigen leven verloor. Ze werd continu gedwongen om een leven te leiden waar ze eigenlijk niet voor gemaakt was. Allereerst haar moeder die haar toen ze dertien was dwong om auditie te doen bij het conservatorium van Athene en te liegen over haar leeftijd, waar de minimumleeftijd – niet zonder reden – achttien was. Callas stelt later in een interview dat er een wet ingevoerd zou moeten worden die het verbiedt minderjarige kinderen op te laten treden. ‘Alle kinderen zouden een geweldige jeugd moeten hebben. Ze zouden niet te veel verantwoordelijkheid moeten krijgen.’ Vervolgens haar echtgenoot, die haar omwille van alle faam, pracht en praal liet door zingen tot het bittere eind; hun scheiding. Ook het publiek hechtte meermaals – ondanks de grote bewondering en liefde voor hun idool – meer waarde aan een paar uurtjes amusement dan de gezondheid van Callas. Zo kampte ze met zware bronchitis voorafgaand aan een van haar optredens, waardoor ze – hoewel ze zo zwaar gedrogeerd was dat ze dacht haar optreden toch te kunnen doen — gedwongen was na de eerste akte niet terug te komen. Alsof ze zich niet al ellendig genoeg voelde, kreeg ze een wervelwind aan sensatiebeluste pers over zich heen. Ze werd verweten de Italiaanse president en andere grote sterren te hebben laten zitten. De media portretteerde Callas als een verwende diva die uit gemakzucht of luiheid performances niet afmaakte.

Callas heeft zich laten overhalen om een wereldwijde afscheidstournee te geven van 1973 tot 1974. Ze was toen 51 jaar, tien jaar nadat ze had verkondigd dat ze verteerd en vermoeid was, dat ze van haar dertiende tot haar 41ste had gezongen en dat ze nu van haar welverdiende en zuurverdiende centjes wilde gaan genieten. Ze genoot zichtbaar van de staande ovaties, maar haar vermoeide ogen verraadden dat dit allesbehalve een goed idee was. De vraag rijst of ze voornamelijk voor haarzelf genoot van alle aandacht, of van het feit dat ze het publiek zo liet genieten. Ze gaf zelf ook toe een gulle gever te zijn. ‘Ik behoor tot de gevers. Ik wil een beetje geluk geven, ook al heb ik niet veel voor mezelf gehad. Muziek heeft mijn leven verrijkt en hopelijk — door mijzelf, een beetje — van het publiek. Als iemand zich na een opera gelukkiger en vrediger voelde, had ik mijn doel bereikt.’

Ook in de liefde heeft ze het nooit lang mogen treffen. Van haar scheiding tot de man met wie ze een affaire had en die haar plotsklaps verliet voor de prachtige weduwe Jackie Kennedy. Hier zou een hele opzichzelfstaande Griekse tragedie over geschreven kunnen worden — ik ga me er niet aan wagen.

In 1977 stierf ze op 53-jarige leeftijd, doorleefd van verdriet en wanhoop en verslaafd aan de slaappillen, in haar appartement in Parijs. Zelfs na haar dood werd haar geen rust gegund: er kwamen tienduizenden mensen af op de uitvaartdienst in een Grieks-Orthodoxe kerk in Parijs. De urn met haar as werd opgeslagen in het columbarium bij de begraafplaats Père-Lachaise, maar werd nog geen dag later gestolen. Haar levens- en doodsloop waren even ironisch als tragisch.

Doordat Tom Volf ervoor heeft gekozen haar stem door te laten klinken, haar woorden, laat hij haar bijna zelf haar leven herzien en herschrijven. Dit maakt het tot een intiem portret, dat niet persoonlijker en respectvoller had kunnen zijn, en waar zij zelf niet tevredener over had kunnen zijn. In een interview zegt ze dat ze niets aan haar leven zou veranderen als ze de kans had, ondanks alle hartzeer en pijn. Desondanks denk ik dat, mocht ze terugkijken op haar leven en de mogelijkheid krijgen het (deels) te herschrijven, ze Maria meer zeggenschap had gegeven. Ze heeft ooit toegegeven te vroeg volwassen te zijn geworden en nooit erg gelukkig te zijn geweest. Dat ze meer voor zichzelf zou leven en kiezen, in plaats van alsmaar voor anderen. Dat ze op haar 41ste van haar welverdiende pensioen had genoten, plakkend in haar plakboek, spelend met een aantal kinderen in een zonnige tuin vol bloemen. Dat had ik haar zo gegund, Maria.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken